પેટ્રોલ પર ટેક્સ શૂન્ય, ડીઝલ અને એટીએફ પર એક્સાઈઝ વધારી
દેશના ઊર્જા ક્ષેત્ર અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદન ઉદ્યોગ માટે કેન્દ્ર સરકારના નાણાં મંત્રાલય દ્વારા એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. સરકારે દેશમાંથી બહાર મોકલવામાં આવતી પેટ્રોલિયમ પેદાશો પર લાદવામાં આવતી સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઈઝ ડ્યુટી (SAED) અથવા નિકાસ ટેક્સના માળખામાં ક્રાંતિકારી સુધારા કર્યા છે. નાણાં મંત્રાલય હેઠળના મહેસૂલ વિભાગ દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર નોટિફિકેશન મુજબ, સરકારે પેટ્રોલની નિકાસ પર વસૂલવામાં આવતી વિશેષ ડ્યુટીને સંપૂર્ણપણે રદ કરીને શૂન્ય કરી દીધી છે.
તે જ સમયે, દેશની બહાર નિકાસ કરવામાં આવતા હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઈન ફ્યુઅલ (ATF – વિમાન ઈંધણ) પરની નિકાસ ડ્યુટીમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે. સરકારે જારી કરેલા નવા દરો સત્તાવાર ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થવાની તારીખ એટલે કે આજે ૩૧ ઓક્ટોબર ૨૦૨૬ થી જ દેશભરમાં અમલી બનાવી દેવામાં આવ્યા છે.
નવા એક્સાઈઝ દરો અને ડ્યુટીમાં ફેરફારનું આંકડાકીય સમીકરણ
નાણાં મંત્રાલય દ્વારા લાગુ કરવામાં આવેલી નવી વ્યવસ્થા હેઠળ, અગાઉ પેટ્રોલની નિકાસ પર પ્રતિ લિટર ₹૨.૫ ના દરે વસૂલવામાં આવતી વિશેષ એડિશનલ એક્સાઈઝ ડ્યુટી હવે સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરી દેવામાં આવી છે.
બીજી તરફ, દેશમાંથી બહાર મોકલવામાં આવતા હાઈ-સ્પીડ ડીઝલ પરની નિકાસ ડ્યુટી પ્રતિ લિટર ₹૮.૫ થી વધારીને ₹૧૧.૫ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, વિમાનોમાં વપરાતા એવિએશન ટર્બાઈન ફ્યુઅલ (ATF) પર લાગતી સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ ડ્યુટીને પણ પ્રતિ લિટર ₹૧૦.૫ થી વધારીને ₹૧૧ નક્કી કરવામાં આવી છે.
ઉલ્લેખનીય છે કે આ અગાઉ સરકારે ૧૬ ઓક્ટોબરના રોજ દરોની સમીક્ષા કરી હતી, જેમાં પેટ્રોલ પર ₹૨.૫, ડીઝલ પર ₹૮.૫ અને એટીએફ પર ₹૧૦.૫ પ્રતિ લિટર ટેક્સ રાખવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ વૈશ્વિક બજારના વલણોને ધ્યાનમાં રાખીને આજના રિવ્યૂમાં ટેક્સ રેટ્સ સુધારવામાં આવ્યા છે.
શા માટે લેવાયો આ નીતિગત નિર્ણય?
પશ્ચિમ એશિયા (Middle East) માં ઊભી થયેલી ભૂ-રાજકીય અશાંતિ અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તર પર ઊર્જા પુરવઠાને લઈને સમયાંતરે ઊભી થતી અનિશ્ચિતતાઓને ધ્યાનમાં રાખીને કેન્દ્ર સરકારે ગયા વર્ષે ૨૭ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ ઈંધણની નિકાસ પર આ વિશેષ વિન્ડફોલ ટેક્સ જેવી ડ્યુટી લાદવાનું શરૂ કર્યું હતું.
આ કડક પગલાં પાછળનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એ હતો કે ભારતીય તેલ શુદ્ધિકરણ (રિફાઇનરી) કંપનીઓ વધુ નફાની લાલચમાં તમામ ઈંધણ દેશની બહાર નિકાસ ન કરી દે. સ્થાનિક ભારતીય બજારમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશોની પૂરતા પ્રમાણમાં ઉપલબ્ધતા જળવાઈ રહે અને દેશભરમાં ક્યાંય પણ ઈંધણની અછત ન સર્જાય, તે માટે સરકારે આ સુરક્ષાત્મક ચક્ર ઊભું કર્યું હતું. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલ અને વિવિધ ઈંધણના ભાવોમાં થતી અસ્થિરતાને લીધે નાણાં મંત્રાલય દર પખવાડિયે (દર ૧૫ દિવસે) આ દરોની સમીક્ષા કરે છે.
સામાન્ય નાગરિકો અને ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર શું થશે અસર?
આ નિર્ણય સામે આવ્યા બાદ દેશના વાહનચાલકો અને સામાન્ય નાગરિકોમાં એવી ચર્ચા શરૂ થઈ હતી કે શું સ્થાનિક સ્તરે પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ બદલાશે?
જોકે, નાણાં મંત્રાલયની સ્પષ્ટતા અને આર્થિક વિશ્લેષણ મુજબ, કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયથી સામાન્ય માણસના દૈનિક બજેટ કે સ્થાનિક સ્તરે મળતા પેટ્રોલ-ડીઝલના પંપ ભાવ પર કોઈ જ સીધી કે પરોક્ષ અસર પડશે નહીં. સ્થાનિક પેટ્રોલ પંપો પર વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ યથાવત રહેશે. આ નિર્ણય માત્ર ભારત બહાર અન્ય દેશોમાં ઈંધણ વેચતી નિકાસકાર તેલ કંપનીઓને જ લાગુ પડે છે. હવે આ કંપનીઓએ વિદેશમાં ડીઝલ અને વિમાન ઈંધણ મોકલતી વખતે સરકારને વધુ ટેક્સ ચૂકવવો પડશે, જ્યારે પેટ્રોલની નિકાસ પર તેમને રાહત મળશે.
