સમુદ્રમાં ભારતનો દબદબો વધશે: જર્મની સાથે ₹72,000 કરોડની ઐતિહાસિક ડીલ, ચીન અને પાકિસ્તાનની ચિંતા વધી
ભારત પોતાની દરિયાઈ સીમાઓને સુરક્ષિત કરવા અને હિંદ મહાસાગરમાં વધતા પડકારોનો સામનો કરવા માટે એક ઐતિહાસિક સંરક્ષણ સોદાની નજીક છે. પ્રોજેક્ટ-75I (P-75I) હેઠળ ભારતીય નૌકાદળને છ અત્યાધુનિક પરંપરાગત સબમરીન મળવા જઈ રહી છે, જે એર-ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન (AIP) ટેકનોલોજીથી સજ્જ હશે. અંદાજે 8 બિલિયન ડોલર (આશરે ₹72,000 કરોડ) ની આ મેગા ડીલ ભારતીય સંરક્ષણ ઇતિહાસના સૌથી મોટા સબમરીન પ્રોજેક્ટ્સમાંની એક માનવામાં આવે છે.
જર્મની સાથે ભાગીદારી અને ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’
આ પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ જર્મનીની ‘થિસેનક્રુપ મરીન સિસ્ટમ્સ’ (tkMS) સાથેની ભાગીદારીમાં મુંબઈ સ્થિત મઝગાંવ ડોક શિપબિલ્ડર્સ લિમિટેડ (MDL) માં કરવામાં આવશે. આ કરાર હેઠળ માત્ર અદ્યતન ટેકનોલોજીનું હસ્તાંતરણ જ નહીં થાય, પરંતુ તેમાં 45% થી 60% જેટલી સ્વદેશી સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવામાં આવશે, જે ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ અભિયાનને નવી દિશા આપશે. સંરક્ષણ સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ કરાર પર માર્ચ 2026 સુધીમાં હસ્તાક્ષર થવાની અપેક્ષા છે.
શું છે AIP ટેકનોલોજી અને તે કેમ ઘાતક છે?
એર-ઇન્ડિપેન્ડન્ટ પ્રોપલ્શન (AIP) એક એવી આધુનિક ટેકનોલોજી છે જે બિન-પરમાણુ સબમરીનને વાતાવરણીય ઓક્સિજન વિના અઠવાડિયા સુધી પાણીની અંદર રહેવાની ક્ષમતા પ્રદાન કરે છે. સામાન્ય ડીઝલ-ઇલેક્ટ્રિક સબમરીનને પોતાની બેટરી ચાર્જ કરવા માટે વારંવાર સપાટી પર આવવું પડે છે, જેનાથી તે દુશ્મનના રડારમાં પકડાઈ શકે છે.
AIP ટેકનોલોજીના મુખ્ય ફાયદા:
-
અદ્રશ્યતા (Stealth): આ સબમરીન ખૂબ જ ઓછો અવાજ કરે છે, જેનાથી દુશ્મનની સોનાર સિસ્ટમ માટે તેને ટ્રેક કરવી લગભગ અશક્ય બની જાય છે.
-
લાંબી સહનશક્તિ: તે અઠવાડિયા સુધી સપાટી પર આવ્યા વિના સમુદ્રની ઊંડાઈમાં છુપાઈ રહી શકે છે.
-
હુમલો કરવાની ક્ષમતા: આ સબમરીનને ટોર્પિડોની સાથે સાથે જમીન પર હુમલો કરી શકે તેવી ક્રૂઝ મિસાઇલોથી સજ્જ કરવામાં આવશે.
પાકિસ્તાન અને ચીન સામે ભારતની સ્થિતિ
પ્રાદેશિક સુરક્ષાની દ્રષ્ટિએ આ ડીલ અત્યંત મહત્વની છે. પાકિસ્તાન હાલમાં ચીન પાસેથી 8 ‘હંગોર-ક્લાસ’ સબમરીન મેળવી રહ્યું છે. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે જર્મનીની ટાઇપ 214NG ટેકનોલોજી, જે ભારત અપનાવી રહ્યું છે, તે ચીની ટેકનોલોજી કરતા ઘણી વધુ અદ્યતન, શાંત અને ઊંડા પાણીમાં ડૂબકી મારવામાં સક્ષમ છે.
ભારતની આ વધતી તાકાતે હિંદ મહાસાગરમાં ચીનના વધતા પગપેસારા અને પાકિસ્તાનના દરિયાઈ મનસૂબાને કડક પડકાર આપ્યો છે. આ ઉપરાંત, ભારત પોતાના પરમાણુ કાફલાને પણ મજબૂત કરી રહ્યું છે, જેમાં સ્વદેશી પરમાણુ સંચાલિત બેલેસ્ટિક મિસાઇલ સબમરીન ‘અરિદમન’ (Aridaman) નું પરીક્ષણ અંતિમ તબક્કામાં છે.
પ્રોજેક્ટ-75I માત્ર ભારતીય નૌકાદળની સબમરીનની ઘટતી સંખ્યાને ટેકો જ નહીં આપે, પરંતુ તે ભવિષ્યના P-76 પ્રોજેક્ટ માટે મજબૂત પાયો તૈયાર કરશે. આ પગલું હિંદ મહાસાગર ક્ષેત્રમાં ભારતને એક ‘નેટ સિક્યોરિટી પ્રોવાઈડર’ તરીકે સ્થાપિત કરવામાં માઈલસ્ટોન સાબિત થશે.
