જમ્મુ-કાશ્મીર માટે ‘દિલ્હી કૂચ’: નેશનલ કોન્ફરન્સનો જંતર-મંતર પર શક્તિ-પ્રદર્શનનો પ્લાન
જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજકીય આકાશમાં હાલમાં ગરમાવો જોવા મળી રહ્યો છે. ૨૦ જુલાઈએ દિલ્હીના જંતર-મંતર પર નેશનલ કોન્ફરન્સ (NC) દ્વારા આયોજિત વિરોધ પ્રદર્શન હવે દેશભરના રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચાનો વિષય બન્યું છે. નેશનલ કોન્ફરન્સના વડા ફારૂક અબ્દુલ્લા અને તેમના પુત્ર ઉમર અબ્દુલ્લાએ આ આંદોલન માટે કમર કસી લીધી છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય જમ્મુ-કાશ્મીર માટે ‘પૂર્ણ રાજ્યનો દરજ્જો’ પુનઃસ્થાપિત કરવાનો છે.
દિલ્હી તરફ ડગલાં: સંઘર્ષની તૈયારી
આંદોલનની તૈયારીઓને આખરી ઓપ આપવા માટે ફારૂક અબ્દુલ્લા અને ઉમર અબ્દુલ્લા શ્રીનગરથી દિલ્હી રવાના થયા છે. પક્ષના આદેશ અનુસાર, નેશનલ કોન્ફરન્સના વરિષ્ઠ નેતાઓ ૧૯ જુલાઈથી જ દિલ્હીમાં એકઠા થવાનું શરૂ કરી દેશે. ઉમર અબ્દુલ્લાએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે, પોલીસની પરવાનગી મળે કે ન મળે, પક્ષ કાર્યકર્તાઓ ત્યાં હાજર રહેશે. આ નિવેદન સરકાર અને વહીવટીતંત્ર માટે એક પડકાર સમાન છે.
કોનું સમર્થન અને કોનો વિરોધ?
નેશનલ કોન્ફરન્સ આ આંદોલનને રાષ્ટ્રીય સ્તરનું બનાવવા માટે પૂરો પ્રયાસ કરી રહી છે. પક્ષે દેશના ૫૨ મોટા રાજકીય દિગ્ગજો અને પ્રાદેશિક નેતાઓને આમંત્રણ પાઠવ્યું છે.
કોણે ટેકો આપ્યો છે: કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે, સોનિયા ગાંધી, સપા પ્રમુખ અખિલેશ યાદવ, અરવિંદ કેજરીવાલ અને પશ્ચિમ બંગાળના મુખ્યમંત્રી મમતા બેનર્જી જેવા નેતાઓને આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું છે. કોંગ્રેસે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં આ આંદોલનને સત્તાવાર રીતે સમર્થન આપ્યું છે. પ્રદેશ કોંગ્રેસ પ્રમુખ તારિક હમીદ કારાના જણાવ્યા અનુસાર, કોંગ્રેસ પણ આ આંદોલનમાં જોડાશે અને જમ્મુ અને કાશ્મીરના અધિકારો માટે અવાજ ઉઠાવશે.
કોણે ઠુકરાવ્યું આમંત્રણ: બીજી તરફ, જમ્મુ-કાશ્મીરના અન્ય પ્રાદેશિક પક્ષો આ મુદ્દે એકમત નથી. પીડીપી (PDP) પ્રમુખ મહેબૂબા મુફ્તીએ આ આમંત્રણને સ્પષ્ટપણે ઠુકરાવી દીધું છે. તેમનું કહેવું છે કે, માત્ર ‘પૂર્ણ રાજ્ય’ના દરજ્જાની માગ પૂરતી નથી. તેઓ આંદોલનમાં ત્યારે જ જોડાશે જ્યારે તેમાં ‘અનુચ્છેદ ૩૭૦ અને ૩૫એ’ ની પુનઃસ્થાપનાની માગણીનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવે. આ સિવાય અલ્તાફ બુખારી અને સજ્જાદ લોનની પાર્ટીએ પણ આ વિરોધ પ્રદર્શનથી પોતાને દૂર રાખ્યા છે.
વહીવટીતંત્ર અને પોલીસ સામેના પડકારો
દિલ્હી પોલીસ દ્વારા હજુ સુધી આ પ્રદર્શન માટે કોઈ સત્તાવાર પરવાનગી આપવામાં આવી નથી. તાજેતરમાં જ પર્યાવરણવિદ્ સોનમ વાંગચુકને જંતર-મંતરથી પોલીસે દૂર કર્યા, જે સૂચવે છે કે વહીવટીતંત્ર આ વિસ્તારમાં લાંબા સમય સુધી ચાલતા ધરણાં કે આંદોલન માટે કેટલું સજાગ અને કડક વલણ અપનાવી રહ્યું છે. પોલીસની મંજૂરી વિના આટલી મોટી સંખ્યામાં નેતાઓ અને કાર્યકર્તાઓનું એકત્રિત થવું એ એક મોટો પડકાર છે.
શું આ આંદોલન માત્ર એક પ્રતીકાત્મક વિરોધ છે?
ઘણા રાજકીય વિશ્લેષકો માને છે કે નેશનલ કોન્ફરન્સનું આ આંદોલન માત્ર એક પ્રતીકાત્મક વિરોધ નથી, પરંતુ તે આગામી સમયમાં જમ્મુ-કાશ્મીરની રાજનીતિની દિશા નક્કી કરી શકે છે. જો કે, પ્રાદેશિક પક્ષો વચ્ચેનો આંતરિક વિખવાદ અને એકતાનો અભાવ આંદોલનની અસરકારકતા પર પ્રશ્નાર્થ ચિહ્ન મૂકે છે.
જ્યારે જમ્મુ-કાશ્મીરના મૂળભૂત મુદ્દાઓની વાત આવે છે, ત્યારે ભાજપ અને વિપક્ષો વચ્ચેનો મતભેદ તીવ્ર છે. જ્યાં સરકાર તેને કાયદો અને વ્યવસ્થાની દ્રષ્ટિએ જુએ છે, ત્યાં વિપક્ષી દળો તેને લોકશાહીના સંઘર્ષ તરીકે રજૂ કરી રહ્યા છે.
૨૦ જુલાઈનો દિવસ જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજકારણ માટે ખૂબ જ મહત્વનો રહેશે. લોકોની નજર એ વાત પર છે કે શું નેશનલ કોન્ફરન્સ જંતર-મંતર પર પોતાની હાજરી નોંધાવવામાં સફળ રહેશે? અને શું આ આંદોલન સરકારને કોઈ નિર્ણય લેવા માટે મજબૂર કરી શકશે? આંદોલન કોઈ પણ દિશામાં વળે, પરંતુ એક વાત સ્પષ્ટ છે કે જમ્મુ-કાશ્મીરના લોકો પોતાની ઓળખ અને અધિકારો માટે આજે પણ એક લાંબી અને જટિલ લડાઈ લડી રહ્યા છે.
