આઈસ્ક્રીમમાં દૂધની ચરબી કે વનસ્પતિ તેલ? જાણો બંને વચ્ચેનો તફાવત
આજના ભાગદોડ ભરેલા જીવનમાં આપણે બજારમાંથી અનેક પ્રકારની ખાવા-પીવાની ચીજવસ્તુઓ ખરીદીએ છીએ, પરંતુ શું આપણે ક્યારેય એ જાણવાની કોશિશ કરી છે કે આપણે જે ખાઈ રહ્યા છીએ તે ખરેખર શું છે? ગુજરાત સરકારના આરોગ્ય વિભાગ અને ખોરાક અને ઔષધ નિયમન તંત્ર (FDA) દ્વારા નાગરિકોના સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા અને ખાદ્ય પદાર્થોમાં પારદર્શિતા લાવવા માટે એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. રાજ્યના નાગરિકોને સાચી માહિતી મળે અને તેઓ જાગૃત બને તે માટે રાજ્યવ્યાપી જનજાગૃતિ અભિયાન ‘ઓપરેશન હેલ્થ’ નો સત્તાવાર પ્રારંભ કરવામાં આવ્યો છે.

આ અભિયાનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય બજારમાં વેચાતા ‘આઈસ્ક્રીમ’ અને ‘ફ્રોઝન ડેઝર્ટ’ વચ્ચે રહેલા સૂક્ષ્મ પરંતુ મહત્વપૂર્ણ તફાવતથી ગ્રાહકોને માહિતગાર કરવાનો છે. મોટાભાગના લોકો આ બંનેને એક જ સમજે છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ જ છે.
આરોગ્ય મંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાની અધ્યક્ષતામાં મહત્વની બેઠક
રાજ્યના આરોગ્યમંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાની વિશેષ અધ્યક્ષતા હેઠળ ગાંધીનગર ખાતે આરોગ્ય વિભાગ અને ખોરાક અને ઔષધ નિયમન તંત્રના ઉચ્ચ અધિકારીઓની એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં ચર્ચા કરવામાં આવી હતી કે ગ્રાહકો અજાણતા જ ગેરમાર્ગે દોરાય છે અને તેમને શુદ્ધ સ્વાસ્થ્યપ્રદ આહાર મળી રહે તે માટે આ જનજાગૃતિ અભિયાનને વ્યાપક સ્તરે ચલાવવું જરૂરી છે.
મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, બજારમાં મળતા આઈસ્ક્રીમ અને ફ્રોઝન ડેઝર્ટ દેખાવમાં, ઠંડક આપવામાં અને સ્વાદમાં એકદમ સરખા જ લાગે છે. આ જ કારણ છે કે મોટાભાગના ગ્રાહકો તેને અસલી આઈસ્ક્રીમ માનીને જ આરોગે છે. પરંતુ, ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ એક્ટ ૨૦૦૬ હેઠળ બંને અલગ-અલગ ખાદ્યચીજો છે અને બંનેની બનાવવાની પ્રક્રિયા તથા તેમાં વપરાતા ઘટકોમાં જમીન-આસમાનનો ફરક છે.
આઈસ્ક્રીમ અને ફ્રોઝન ડેઝર્ટ વચ્ચેનો મૂળભૂત તફાવત શું છે?
ઘણા ઓછા લોકો આ બાબતથી વાકેફ છે કે આપણે જેને આઈસ્ક્રીમ સમજીને ખાઈએ છીએ તે વાસ્તવિકતામાં શું છે. આ બંને વચ્ચેનો મુખ્ય તફાવત તેમાં વપરાતી ચરબી (ફેટ) નો છે:
અસલી આઈસ્ક્રીમ: અસલી આઈસ્ક્રીમ હંમેશાં દૂધની મિલ્ક ફેટ (Milk Fat) માંથી બનાવવામાં આવે છે. તેમાં પૌષ્ટિક દૂધ અને ક્રીમનો મુખ્ય ઉપયોગ થાય છે.
ફ્રોઝન ડેઝર્ટ: બીજી બાજુ, ‘ફ્રોઝન ડેઝર્ટ’ ની બનાવટમાં દૂધની મિલ્ક ફેટને બદલે વનસ્પતિ તેલ એટલે કે વેજિટેબલ ફેટ (Vegetable Fat/Palm Oil) અથવા વનસ્પતિ માખણનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આરોગ્ય વિભાગના સર્વે અને અંદાજ મુજબ, રાજ્યના મોટાભાગના નાગરિકો આ ટેકનિકલ તફાવતથી સંપૂર્ણપણે અજાણ છે અને અજાણતા જ ફ્રોઝન ડેઝર્ટને આઈસ્ક્રીમ સમજીને પોતાના અને બાળકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં કરી રહ્યા છે.

ગ્રાહકો માટે વિશેષ અપીલ: ખરીદી કરતા પહેલા ‘લેબલ’ અવશ્ય વાંચો
આરોગ્યમંત્રી પ્રફુલ પાનશેરીયાએ રાજ્યના તમામ નાગરિકોને ભારપૂર્વક અપીલ કરી છે કે જ્યારે પણ બજારમાંથી કોઈ પણ ખાદ્યચીજ-વસ્તુની ખરીદી કરો, ત્યારે પેકેટ પર લગાવેલું લેબલ અચાનક અને ધ્યાનથી વાંચો. પેકેટ પર તેનું નામ, તેમાં વપરાયેલા ઘટકોની યાદી (Ingredients) તેમજ પોષકતત્વોની વિગતવાર માહિતી તપાસવી ખૂબ જ આવશ્યક છે.
ઉત્પાદન હંમેશાં ખાદ્ય સુરક્ષા અને ગુણવત્તાના તમામ ધોરણોનું પાલન કરતું હોવું જોઈએ. આઈસ્ક્રીમ ખરીદી રહ્યા છો કે ફ્રોઝન ડેઝર્ટ, તે પેકેટ પર સ્પષ્ટપણે લખેલું હોય છે, જેને વાંચવાની ટેવ આપણે કેળવવી પડશે.
આઈસ્ક્રીમ વે્રેતાઓ અને દુકાનદારો માટે પણ માર્ગદર્શિકા
માત્ર ગ્રાહકો જ નહીં, પરંતુ રાજ્યના તમામ આઈસ્ક્રીમ વિક્રેતાઓ, પાર્લર સંચાલકો અને દુકાનદારોને પણ મંત્રીએ સ્પષ્ટ અપીલ કરી છે કે જ્યારે તેઓ છૂટક (Scoop) આઈસ્ક્રીમ કે ફ્રોઝન ડેઝર્ટનું વેચાણ કરે, ત્યારે ગ્રાહકોને સ્પષ્ટપણે જણાવવું જોઈએ કે તેઓ શું ખરીદી રહ્યા છે. દુકાનો પર યોગ્ય ડિસ્પ્લે બોર્ડ કે સાઈનેજ લગાવવા જોઈએ જેથી ગ્રાહકોમાં કોઈ પણ પ્રકારની ગેરસમજ ન થાય અને પારદર્શિતા જળવાઈ રહે.
મંત્રીએ ભૂતકાળનું ઉદાહરણ આપતા જણાવ્યું કે, છેલ્લા એક વર્ષમાં મીડિયા અને જનજાગૃતિના સહયોગથી લોકોમાં એનાલોગ પનીર, ચીઝ અને બટર અંગે જાગૃતિ આવી છે અને લોકો સમજૂતી સાથે ખરીદી કરતા થયા છે. બરાબર આ જ રીતે, હવે આઈસ્ક્રીમ અને ફ્રોઝના ડેઝર્ટના તફાવત અંગે પણ જનમાનસમાં સ્પષ્ટતા આવવી અનિવાર્ય છે.
શિક્ષિત વર્ગ અને સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સને વિશેષ જવાબદારી
આ અભિયાનને સફળ બનાવવા માટે સરકાર એકલા હાથે કામ કરી શકે નહીં, તેથી સમાજના પ્રબુદ્ધ વર્ગની ભાગીદારી અત્યંત જરૂરી છે. મંત્રીએ રાજ્યના શિક્ષિત નાગરિકો, યુવાનો અને સોશિયલ મીડિયા યુઝર્સને અપીલ કરી છે કે તેઓ આ મહત્વપૂર્ણ માહિતીને વધુમાં વધુ લોકો સુધી પહોંચાડે. સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી આ જનજાગૃતિ અભિયાનમાં સહભાગી બનીને દરેક ઘર સુધી આ સાચી માહિતી પહોંચાડવી એ આપણી સામાજિક જવાબદારી છે.
અહીં એ સ્પષ્ટ કરવું પણ જરૂરી છે કે ‘ફ્રોઝન ડેઝર્ટ’ હોવાનો અર્થ એવો નથી કે તે કોઈ ભેળસેળયુક્ત કે જોખમી કે અસુરક્ષિત ખાદ્ય પદાર્થ છે. જો તે કાયદાકીય રીતે લાગુ પડતા તમામ ખાદ્ય સુરક્ષા અને ગુણવત્તાના ધોરણોનું પાલન કરીને બનાવવામાં આવ્યો હોય, તો તે કાયદેસરનું ઉત્પાદન હોઈ શકે છે. આ બંને ઉત્પાદનોની ગુણવત્તા અને પોષક મૂલ્ય સંપૂર્ણપણે તેમાં વપરાતા ઘટકો અને ઉત્પાદનની પ્રક્રિયા પર જ આધાર રાખે છે. વાત માત્ર એટલી જ છે કે ગ્રાહકને ખબર હોવી જોઈએ કે તે પૈસા કઈ ચીજના ચૂકવી રહ્યો છે.
આ ઉચ્ચસ્તરીય બેઠકમાં ખોરાક અને ઔષધ નિયમન તંત્રના કમિશનર રતનકંવર ગઢવી ચારણ સહિત આરોગ્ય વિભાગ અને ફૂડ એન્ડ ડ્રગ્સ ડિપાર્ટમેન્ટના અનેક ઉચ્ચ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહીને આ અભિયાનને સફળ બનાવવા માટેની રૂપરેખા તૈયાર કરી હતી. આગામી દિવસોમાં આ અભિયાન અંતર્ગત રાજ્યભરમાં ચેકિંગ અને જનજાગૃતિના કાર્યક્રમો વધુ વેગવાન બનશે.
