નિવૃત્તિ પછી કોણ આપશે વધુ પૈસા? OPS ના ફાયદા અને નવી સ્કીમ્સની મર્યાદાઓનો રિપોર્ટ
ભારતમાં આઠમા પગાર પંચ (8th Pay Commission) ની ચર્ચાઓ વચ્ચે પેન્શનનો મુદ્દો ફરી એકવાર ગરમાયો છે. સરકારી કર્મચારીઓ લાંબા સમયથી જૂની પેન્શન યોજના (OPS) ની માંગ કરી રહ્યા છે, જ્યારે સરકાર દ્વારા નવી પેન્શન યોજના (NPS) અને તાજેતરમાં યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) રજૂ કરવામાં આવી છે. આ સંજોગોમાં, સામાન્ય માણસ અને ખાસ કરીને સરકારી કર્મચારીઓ માટે એ સમજવું જરૂરી છે કે આ ચારેય યોજનાઓમાં શું તફાવત છે અને કર્મચારીઓ શા માટે OPS માટે આટલા મક્કમ છે.
OPS (જૂની પેન્શન યોજના): કર્મચારીઓની પ્રથમ પસંદગી કેમ?
જૂની પેન્શન યોજના એટલે કે Old Pension Scheme ને ‘સુરક્ષિત ભવિષ્યનું કવચ’ માનવામાં આવે છે. આ યોજનામાં કર્મચારીએ પોતાની સેલરીમાંથી કોઈ ફાળો આપવો પડતો નથી. નિવૃત્તિ સમયે, કર્મચારીને તેના છેલ્લા પગારના 50% રકમ પેન્શન તરીકે મળે છે.
OPS ની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેમાં દર છ મહિને મોંઘવારી ભથ્થું (DA) ઉમેરવામાં આવે છે. એટલે કે જેમ જેમ મોંઘવારી વધે તેમ તેમ પેન્શનમાં પણ વધારો થાય છે. આ ઉપરાંત, કર્મચારીના અવસાન બાદ તેના પરિવારને ફેમિલી પેન્શનનો લાભ મળે છે. આ યોજના સંપૂર્ણપણે સરકાર દ્વારા ફંડેડ છે, જેના કારણે તેમાં શેરબજારના ઉતાર-ચઢાવનું કોઈ જોખમ નથી. આ જ કારણ છે કે કર્મચારીઓ આઠમા પગાર પંચના અમલ સાથે OPS ની પુનઃસ્થાપનાની માંગ કરી રહ્યા છે.
NPS (નેશનલ પેન્શન સિસ્ટમ): માર્કેટ પર આધારિત રોકાણ
નેશનલ પેન્શન સ્કીમ (NPS) એ કોર્પસ આધારિત યોજના છે. આ યોજનામાં કર્મચારીએ તેના મૂળ પગાર અને DA ના 10% ફાળો આપવો પડે છે, જ્યારે સરકાર તેમાં 14% યોગદાન આપે છે. નિવૃત્તિ સમયે, કુલ જમા થયેલી રકમ (Corpus) માંથી 60% રકમ કર્મચારીને એકસાથે (Lump Sum) મળે છે, જ્યારે બાકીની 40% રકમ એન્યુટી (Annuity) માં રોકાણ કરવી પડે છે, જેના પરથી માસિક પેન્શન મળે છે.
NPS માં પેન્શનની કોઈ ગેરંટી નથી કારણ કે આ પૈસા શેરબજાર અને સરકારી બોન્ડ્સમાં રોકાણ કરવામાં આવે છે. જો બજાર સારું પ્રદર્શન કરે તો વળતર સારું મળી શકે છે, પરંતુ મંદીના સમયે પેન્શનની રકમ ઘટી શકે છે. ઓલ ઇન્ડિયા એનપીએસ ઇમ્પ્લોઇઝ ફેડરેશનના જણાવ્યા મુજબ, NPS માં કર્મચારીઓને OPS ની સરખામણીએ ઘણું ઓછું પેન્શન મળી રહ્યું છે, જેના કારણે તેનો વિરોધ થઈ રહ્યો છે.
UPS (યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ): સરકારનો નવો વચગાળાનો રસ્તો
NPS સામે વધતા વિરોધને જોતા કેન્દ્ર સરકારે યુનિફાઇડ પેન્શન સ્કીમ (UPS) ની જાહેરાત કરી છે, જે એપ્રિલ 2025 થી અમલમાં આવશે. આ યોજના OPS અને NPS નું મિશ્રણ છે. UPS હેઠળ, જો કોઈ કર્મચારીએ ઓછામાં ઓછી 25 વર્ષની સેવા પૂર્ણ કરી હોય, તો તેને નિવૃત્તિના છેલ્લા 12 મહિનાના સરેરાશ બેઝિક પગારના 50% પેન્શન તરીકે આપવામાં આવશે.
UPS માં પેન્શનની રકમ નિશ્ચિત છે (Assured Pension), જે તેને NPS કરતા સારી બનાવે છે. પરંતુ, OPS ની જેમ આ યોજના ‘કોન્ટ્રિબ્યુટરી’ છે, એટલે કે કર્મચારીએ 10% ફાળો આપવો પડશે. આ ઉપરાંત, તેમાં મોંઘવારી રાહત (DR) નો લાભ પણ આપવામાં આવ્યો છે. સરકાર માને છે કે UPS દ્વારા કર્મચારીઓને નિશ્ચિતતા અને બજારના જોખમથી મુક્તિ મળશે.
એશ્યોર્ડ પેન્શન અને 8મા પગાર પંચની અસર
આઠમા પગાર પંચની રચના બાદ પગારમાં જે વધારો થશે તેની સીધી અસર પેન્શનના ગણિત પર પડશે. કર્મચારી યુનિયનોનું કહેવું છે કે જ્યાં સુધી ‘એશ્યોર્ડ પેન્શન’ એટલે કે નિશ્ચિત રકમની ગેરંટી ન મળે અને કર્મચારીનો ફાળો નાબૂદ ન થાય, ત્યાં સુધી સંતોષ મળશે નહીં. આંધ્રપ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં ‘એશ્યોર્ડ પેન્શન સ્કીમ’ (APS) મોડલ પર પણ કામ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ રાષ્ટ્રીય સ્તરે કર્મચારીઓ માત્ર OPS ના પક્ષમાં છે.
તુલનાત્મક રીતે જોઈએ તો, OPS માં સૌથી વધુ ફાયદો અને સુરક્ષા છે. UPS એક સુધારેલું મોડેલ છે જે પેન્શનની ખાતરી આપે છે પરંતુ ફાળો માંગે છે, જ્યારે NPS સંપૂર્ણપણે બજારના જોખમોને આધિન છે. આગામી સમયમાં આઠમા પગાર પંચની ભલામણો અને પેન્શન યોજના અંગેનો સરકારનો નિર્ણય દેશના લાખો સરકારી કર્મચારીઓના ભાવિને નક્કી કરશે.
