બેંકવાળા નહીં જણાવે આ સિક્રેટ! ઓવરડ્રાફ્ટ અને પર્સનલ લોન વચ્ચેનો આ તફાવત તમારા હજારો રૂપિયા બચાવશે!
આજના સમયમાં સતત વધતી જતી મોંઘવારી અને અચાનક આવી પડતા આકસ્મિક ખર્ચાઓને કારણે લોકોને વારંવાર વધારાના પૈસાની જરૂર પડતી હોય છે. મેડિકલ ઇમરજન્સી હોય, ઘરનું સમારકામ હોય કે પછી બિઝનેસમાં અચાનક ઊભી થયેલી રોકડની તંગી—આવા સમયે બેંકો દ્વારા આપવામાં આવતી વિવિધ ક્રેડિટ સુવિધાઓ આશીર્વાદરૂપ સાબિત થાય છે. આર્થિક કટોકટીના સમયે મદદ કરનારા આવા જ બે લોકપ્રિય વિકલ્પો છે: ઓવરડ્રાફ્ટ (Overdraft) અને પર્સનલ લોન (Personal Loan).
મોટાભાગના લોકો આ બંને સુવિધાઓને એકસરખી જ સમજવાની ભૂલ કરે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં બંનેની કામગીરી, વ્યાજ દર, પૈસા ચૂકવવાની પદ્ધતિ અને તેના ઉપયોગો તદ્દન અલગ છે. કોઈપણ આર્થિક નિર્ણય ઉતાવળમાં લેવાને બદલે તમારી જરૂરિયાત અને લોન પરત કરવાની ક્ષમતાના આધારે કયો વિકલ્પ વધુ ફાયદાકારક રહેશે તે વિગતવાર સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે.
ઓવરડ્રાફ્ટ (OD) એટલે શું અને તે કેવી રીતે કામ કરે છે?
ઓવરડ્રાફ્ટ એ બેંક દ્વારા ગ્રાહકોને આપવામાં આવતી એક ખાસ પ્રકારની નાણાકીય સુવિધા છે. આ સુવિધા હેઠળ, જો તમારા બેંક ખાતામાં (સેવિંગ કે કરંટ એકાઉન્ટ) ઝીરો બેલેન્સ અથવા પૂરતા પૈસા ન હોય, તો પણ તમે બેંક દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી એક ચોક્કસ મર્યાદા (Limit) સુધીના પૈસા ઉપાડી શકો છો.
ધારો કે બેંકે તમારા ખાતા પર ૧ લાખ રૂપિયાની ઓવરડ્રાફ્ટ લિમિટ મંજૂર કરી છે અને તમારા ખાતામાં એક પણ રૂપિયો નથી, તો પણ તમે જરૂર પડ્યે ૧ લાખ રૂપિયા સુધીનો ઉપાડ કરી શકો છો. આ સુવિધા સામાન્ય રીતે વેપારીઓ, બિઝનેસમેન અને જેમના ખાતામાં નિયમિત પગાર જમા થતો હોય તેવા નોકરીયાત વર્ગ માટે ખૂબ જ ઉપયોગી માનવામાં આવે છે.
ચૂકવણીની આઝાદી: ઓવરડ્રાફ્ટની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તેમાં પર્સનલ લોનની જેમ દર મહિને નિશ્ચિત ઇએમઆઈ (EMI) ચૂકવવાની કોઈ માથાકૂટ હોતી નથી. તમે તમારી સગવડ મુજબ નક્કી કરેલી સમયમર્યાદામાં ગમે ત્યારે આ પૈસા એકસાથે અથવા ટુકડે-ટુકડે ખાતામાં જમા કરાવીને લોન ભરપાઈ કરી શકો છો.
પર્સનલ લોન શું છે અને તેની પ્રક્રિયા કેવી હોય છે?
પર્સનલ લોન એ એક પરંપરાગત અને અત્યંત લોકપ્રિય ‘અનસિક્યોર્ડ લોન’ (Unsecured Loan) છે. આનો અર્થ એ થાય છે કે આ લોન લેવા માટે તમારે બેંક પાસે કોઈ સોનું, મકાન, જમીન કે અન્ય કોઈ મિલકત ગીરો (Mortgage) રાખવાની જરૂર પડતી નથી. બેંક તમારા ક્રેડિટ સ્કોર (CIBIL Score), માસિક આવક અને નોકરી કે વ્યવસાયની સ્થિરતા જોઈને તમને એક ચોક્કસ રકમ લોન તરીકે આપે છે.
જ્યારે તમારી પર્સનલ લોન મંજૂર થાય છે, ત્યારે લોનની આખી રકમ એકસાથે તમારા બેંક ખાતામાં જમા થઈ જાય છે. આ રકમને તમારે બેંક સાથે નક્કી કરેલી સમયમર્યાદા (સામાન્ય રીતે ૧ થી ૫ વર્ષ) ની અંદર દર મહિને નિયમિત માસિક હપ્તા એટલે કે EMI દ્વારા વ્યાજ સહિત પાછી વાળવી પડે છે.
વ્યાજની ગણતરી અને ચૂકવણીમાં મોટો તફાવત
ઓવરડ્રાફ્ટ અને પર્સનલ લોન વચ્ચેનો સૌથી મોટો અને મહત્વનો તફાવત વ્યાજની ગણતરીમાં જોવા મળે છે. સ્માર્ટ ફાઇનાન્સિયલ પ્લાનિંગ માટે આ તફાવત સમજવો અનિવાર્ય છે:
૧. ઓવરડ્રાફ્ટમાં વ્યાજની ગણતરી
ઓવરડ્રાફ્ટમાં વ્યાજ માત્ર એટલી જ રકમ પર લાગે છે જેટલી રકમનો તમે વાસ્તવમાં ઉપયોગ કર્યો છે, અને તે પણ એટલા જ દિવસો માટે જેટલા દિવસ માટે પૈસા ખાતાની બહાર રહ્યા હોય.
-
ઉદાહરણ તરીકે: જો તમારી ઓવરડ્રાફ્ટ લિમિટ ૨ લાખ રૂપિયાની છે, પરંતુ તમે તેમાંથી માત્ર ૨૦,૦૦૦ રૂપિયા જ ઉપાડ્યા છે અને ૧૫ દિવસ પછી પાછા જમા કરાવી દીધા, તો બેંક માત્ર એ ૨૦,૦૦૦ રૂપિયા પર જ ૧૫ દિવસનું વ્યાજ વસૂલશે. બાકીની ૧.૮૦ લાખની લિમિટ પર કોઈ વ્યાજ લાગશે નહીં.
૨. પર્સનલ લોનમાં વ્યાજની ગણતરી
પર્સનલ લોનના કિસ્સામાં વ્યાજની ગણતરી સંપૂર્ણ મંજૂર થયેલી રકમ પર થાય છે, પછી ભલે તમે તે પૈસા વાપરો કે ખાતામાં એમનેમ પડ્યા રહે.
-
ઉદાહરણ તરીકે: જો તમે ૫ લાખ રૂપિયાની પર્સનલ લોન લીધી અને તેમાંથી માત્ર ૨ લાખ રૂપિયા જ વાપર્યા અને ૩ લાખ ખાતામાં જ પડ્યા છે, તો પણ તમારે પૂરેપૂરા ૫ લાખ રૂપિયા પર જ નક્કી થયેલા દર મુજબ વ્યાજ ચૂકવવું પડશે.
કયા વિકલ્પમાં પૈસા
-
પર્સનલ લોન (સમય માંગી લે તેવી પ્રક્રિયા): પર્સનલ લોન મેળવવા માટે તમારે નવેસરથી અરજી કરવી પડે છે. બેંક તમારા દસ્તાવેજો (Documents), પગારની સ્લિપ, પાન કાર્ડ અને ક્રેડિટ સ્કોરની ચકાસણી કરે છે. આ બધી પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈને લોનની રકમ તમારા ખાતામાં આવતા સામાન્ય રીતે ૨ થી ૩ દિવસનો સમય લાગી શકે છે (જોકે આજકાલ કેટલીક બેંકો પ્રી-એપ્રુવ્ડ ઇન્સ્ટન્ટ પર્સનલ લોન પણ આપે છે, પરંતુ નવો લોન લેનાર માટે પ્રક્રિયા લાંબી હોય છે).
તમારી જરૂરિયાત મુજબ યોગ્ય પસંદગી કેવી રીતે કરશો?
કયો વિકલ્પ શ્રેષ્ઠ છે તેનો જવાબ વ્યક્તિની જરૂરિયાતના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે. ચાલો સમજીએ કે કઈ પરિસ્થિતિમાં કયો વિકલ્પ પસંદ કરવો હિતાવહ છે:
ઓવરડ્રાફ્ટ ક્યારે પસંદ કરવો?
-
જ્યારે તમને ખૂબ જ ટૂંકા ગાળા માટે (દા.ત. થોડા દિવસો કે અઠવાડિયા માટે) પૈસા જોઈતા હોય.
-
જ્યારે તમને ખબર ન હોય કે બરાબર કેટલા પૈસાની જરૂર પડશે (જેમ કે બિઝનેસમાં વર્કિંગ કેપિટલની જરૂરિયાત).
-
જો તમારી પાસે ભવિષ્યમાં અચાનક ક્યાંકથી પૈસા આવવાના હોય અને તમે ટૂંક સમયમાં જ લોન ક્લિયર કરી દેવાના હોવ.
-
જો તમારી પાસે બેંકમાં એફડી (FD) પડી હોય અને તમે તેને તોડ્યા વગર કામ ચલાવવા માંગતા હોવ.
પર્સનલ લોન ક્યારે પસંદ કરવો?
-
જ્યારે તમારે કોઈ મોટો અને અગાઉથી આયોજિત ખર્ચ કરવાનો હોય, જેમ કે દીકરા-દીકરીના લગ્ન, ઉચ્ચ શિક્ષણની ફી, વિદેશ પ્રવાસ કે ઘરનું મોટું રિનોવેશન.
-
જ્યારે તમારે મોટી રકમની જરૂર હોય અને તેને ચૂકવવા માટે તમને ૨ થી ૫ વર્ષ જેવો લાંબો સમયગાળો જોઈતો હોય.
-
જો તમારી આવક ફિક્સ (પગારદાર) હોય અને તમે દર મહિને એક નિશ્ચિત હપ્તો (EMI) આપીને માનસિક શાંતિ ઈચ્છતા હોવ.
સૌથી ઝડપથી મળે છે?
જ્યારે અચાનક પૈસાની જરૂર પડે ત્યારે સમય ખૂબ કિંમતી બની જાય છે. આ મામલામાં પણ બંને સુવિધાઓ અલગ પડે છે:
-
ઓવરડ્રાફ્ટ (ઇન્સ્ટન્ટ એક્સેસ): જો તમારી પાસે બેંકમાં અગાઉથી મંજૂર થયેલી ઓવરડ્રાફ્ટ સુવિધા અથવા ફિક્સ ડિપોઝિટ (FD) સામે ઓવરડ્રાફ્ટ લિમિટ સેટ કરેલી હોય, તો તમારે કોઈ નવી પ્રક્રિયા કરવાની રહેતી નથી. તમે એ જ સેકન્ડે એટીએમ (ATM) અથવા નેટ બેંકિંગ દ્વારા તરત જ પૈસા ઉપાડી શકો છો. આમાં મંજૂરીની રાહ જોવી પડતી નથી..
તુલનાત્મક કોષ્ટક: એક નજરે સમજો તફાવત
| ફીચર / ખાસિયત | ઓવરડ્રાફ્ટ (Overdraft) | પર્સનલ લોન (Personal Loan) |
| રકમ મળવાની પદ્ધતિ | જરૂરિયાત મુજબ ગમે ત્યારે ઉપાડી શકાય | પૂરેપૂરી રકમ એકસાથે ખાતામાં જમા થાય |
| વ્યાજ શેના પર લાગે? | માત્ર ઉપયોગમાં લીધેલી રકમ અને દિવસો પર | લોનની કુલ મંજૂર થયેલી રકમ પર |
| ચૂકવણીની રીત | કોઈ ફિક્સ EMI નહીં, ગમે ત્યારે ભરી શકાય | દર મહિને ફરજિયાત નિશ્ચિત EMI |
| ઉપયોગની સમયમર્યાદા | ટૂંકા ગાળાની આર્થિક તંગી માટે શ્રેષ્ઠ | લાંબા ગાળાના મોટા ખર્ચાઓ માટે યોગ્ય |
| પ્રક્રિયાનો સમય | જો લિમિટ ચાલુ હોય તો તરત જ (Instant) | સામાન્ય રીતે ૨ થી ૩ દિવસનો સમય લાગે |
