વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીનો મહત્વપૂર્ણ મધ્ય એશિયા પ્રવાસ: ઉઝબેકિસ્તાન મુલાકાત અને બિશકેકમાં એસસીઓ સમિટ દરમિયાન પુતિન સાથે દ્વિપક્ષીય વાર્તા
ભારતની વિદેશ નીતિ અને રાજદ્વારી સંબંધોના સંદર્ભમાં આગામી દિવસો અત્યંત મહત્વના સાબિત થવાના છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી મધ્ય એશિયાના બે દેશો—ઉઝબેકિસ્તાન અને કિર્ગિસ્તાનની મહત્વપૂર્ણ યાત્રા પર રવાના થઈ રહ્યા છે. વિદેશ મંત્રાલય (MEA) દ્વારા આપવામાં આવેલી સત્તાવાર માહિતી અનુસાર, વડાપ્રધાન ૨૯ થી ૩૦ ઓગસ્ટ દરમિયાન ઉઝબેકિસ્તાનની મુલાકાત લેશે અને ત્યારબાદ ૩૧ ઓગસ્ટ થી ૧ સપ્ટેમ્બર દરમિયાન કિર્ગિસ્તાનની રાજધાની બિશકેકમાં યોજાનારી શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશન (SCO) સમિટમાં ભાગ લેશે. આ સમિટના સંમેલન દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદી અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે એક હાઈ-પ્રોફાઈલ દ્વિપક્ષીય બેઠક યોજાવાની છે, જેના પર સમગ્ર વિશ્વની નજર ટકેલી છે.
ઉઝબેકિસ્તાન પ્રવાસ: ‘વિકસિત ભારત 2047’ અને ‘ઉઝબેકિસ્તાન-2030’ ના વિઝનનો સમન્વય
વડાપ્રધાન મોદીના આ પ્રવાસનો પ્રથમ તબક્કો ૨૯ ઓગસ્ટથી ઉઝબેકિસ્તાનમાં શરૂ થશે. અહીં તેઓ ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ શવકાત મિરઝિયોયેવ સાથે ઉચ્ચ સ્તરીય દ્વિપક્ષીય અને ડેલિગેશન-લેવલની બેઠક કરશે. આ વાર્તાનો મુખ્ય હેતુ ભારત અને ઉઝબેકિસ્તાન વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી (Strategic Partnership) ના સંબંધોને વધુ મજબૂત અને ગાઢ બનાવવાનો છે.
આ બેઠક દરમિયાન બંને દેશોના વડાઓ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં દ્વિપક્ષીય સહયોગની વ્યાપક સમીક્ષા કરશે:
વેપાર અને રોકાણ: બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક સંબંધો વધારવા અને વેપાર સુગમતા લાવવા અંગે ચર્ચા થશે.
સંરક્ષણ અને સુરક્ષા: મધ્ય એશિયામાં શાંતિ અને સુરક્ષા જાળવવા માટે સંરક્ષણ સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂકવામાં આવશે.
ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી અને ઉર્જા: ભારતના ડિજિટલ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઉર્જા ક્ષેત્રના અનુભવોનો લાભ ઉઝબેકિસ્તાનને આપવા બાબતે વિચાર-વિમર્શ થશે.
શિક્ષણ અને જનસંપર્ક (People-to-People Ties): સાંસ્કૃતિક આદાન-પ્રદાન અને ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ભાગીદારી મજબૂત કરાશે.
સૌથી મહત્વની બાબત એ છે કે આ બેઠકમાં ભારતના ‘વિકસિત ભારત ૨૦૪૭’ અને ઉઝબેકિસ્તાનના ‘ઉઝબેકિસ્તાન-૨૦૩૦’ ના વિકાસલક્ષી વિઝનને એકસાથે જોડીને ભવિષ્યની રોડમેપ તૈયાર કરવામાં આવશે.
બિશકેક SCO સમિટ અને ભારત-રશિયા દ્વિપક્ષીય વાર્તા
ઉઝબેકિસ્તાનની સફળ મુલાકાત બાદ વડાપ્રધાન મોદી કિર્ગિસ્તાનની રાજધાની બિશકેક પહોંચશે, જ્યાં ૩૧ ઓગસ્ટ અને ૧ સપ્ટેમ્બરના રોજ SCO સમિટ યોજાવાની છે. આ શિખર સંમેલનની સાથે સૌથી વધુ ચર્ચિત ઘટના વડાપ્રધાન મોદી અને રશિયન રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન વચ્ચે યોજાનારી દ્વિપક્ષીય બેઠક છે.
હાલમાં જ ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે રશિયાની બે દિવસીય મુલાકાત લીધી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન રાષ્ટ્રપતિ પુતિને વિદેશ મંત્રી સાથેની વાતચીતમાં જ સંકેત આપ્યો હતો કે તેઓ SCO સમિટ દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદીને મળવા માટે આતુર છે. પુતિને વિદેશ મંત્રી મારફતે વડાપ્રધાન મોદીને પોતાની શુભેચ્છાઓ પણ પાઠવી હતી.
મોદી-પુતિન બેઠકનો મુખ્ય એજન્ડા: ઊર્જા, ખાતર અને વૈશ્વિક સ્થિરતા
આ બેઠકમાં ભારત અને રશિયા વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય વેપાર અને આર્થિક સહયોગ વધારવા પર વિશેષ ભાર મૂકવામાં આવશે. પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષ અને વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનમાં આવતા અવરોધો વચ્ચે રશિયા ભારત માટે એક મહત્વપૂર્ણ ભાગીદાર તરીકે ઊભરી આવ્યું છે.
ખાતરનો પૂરવઠો અને કૃષિ ક્ષેત્રને રાહત: IRIGC-TEC (ઈન્ડો-રશિયન ઈન્ટર-ગવર્નમેન્ટલ કમિશન) ની બેઠકનો ઉલ્લેખ કરતા રશિયન રાષ્ટ્રપતિએ અગાઉ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે તેઓ ભારતીય ખેડૂતો માટે રાસાયણિક ખાતરોનો પુરવઠો સતત વધારી રહ્યા છે. ભારતીય કૃષિ ક્ષેત્ર માટે આ નિર્ણય અત્યંત મહત્વનો સાબિત થશે.
ઊર્જા સુરક્ષા: વૈશ્વિક સ્તરે તેલના ભાવમાં થતા ઉતાર-ચઢાવ વચ્ચે રશિયા તરફથી ભારતને સતત અને સસ્તા દરે ક્રૂડ ઓઈલ તેમજ ઊર્જાના સ્ત્રોતો પૂરા પાડવા અંગે ચર્ચા થશે.
દ્વિપક્ષીય વેપારમાં વૃદ્ધિ: ૨૦૨૫ માં દ્વિપક્ષીય વેપારમાં નજીવો ઘટાડો નોંધાયા બાદ, ૨૦૨૬ માં વેપારમાં ફરીથી મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. બંને નેતાઓ આ વેપારી સંબંધોને વધુ ઊંચાઈએ લઈ જવા માટે નવા ક્ષેત્રોની પસંદગી કરશે.
મધ્ય એશિયામાં ભારતનું વધતું કદ અને રાજદ્વારી મહત્વ
વડાપ્રધાન મોદીની આ મુલાકાત માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તે મધ્ય એશિયામાં ભારતના વધતા પ્રભાવને પણ દર્શાવે છે. ભૌગોલિક રીતે મધ્ય એશિયા ભારત માટે અત્યંત વ્યૂહાત્મક વિસ્તાર છે. SCO સમિટ દ્વારા ભારત ચીન અને રશિયા જેવા મોટા દેશો સાથે એક જ મંચ પર આવીને ક્ષેત્રીય સુરક્ષા, આતંકવાદ વિરોધી અભિયાન અને કનેક્ટિવિટીના મુદ્દાઓ પર પોતાનો મજબૂત પક્ષ રજૂ કરશે.
બિશકેક સમિટ અને ઉઝબેકિસ્તાન પ્રવાસથી ભારત પોતાની ‘એક્ટ ઈસ્ટ’ અને ‘કનેક્ટ સેન્ટ્રલ એશિયા’ ની નીતિને વધુ સશક્ત બનાવશે. આ મુલાકાત આગામી સમયમાં ભારતના આર્થિક, રાજદ્વારી અને વ્યૂહાત્મક હિતોને નવી દિશા આપશે તે નક્કી છે.
