ઊંચી કમાણી અને મોટા દેવા પાછળ છુપાયેલું આર્થિક જોખમ; નેટ વર્થ તમને કેવી રીતે બચાવી શકે?
આધુનિક અને ભૌતિકવાદી યુગમાં, જ્યારે આપણે કોઈ વ્યક્તિની આર્થિક સફળતા કે સમૃદ્ધિનું મૂલ્યાંકન કરીએ છીએ, ત્યારે આપણી નજર સૌથી પહેલા તેના માસિક પગાર, લક્ઝુરિયસ ગાડી અથવા સોશિયલ મીડિયા પર દેખાતી તેની વૈભવી જીવનશૈલી પર જાય છે. આપણે બહુ સહજતાથી માની લઈએ છીએ કે જે વ્યક્તિ દર મહિને બે-ત્રણ લાખ રૂપિયા કમાય છે, તે આર્થિક રીતે અત્યંત સુરક્ષિત અને ધનવાન છે. પરંતુ નાણાકીય જગતના નિષ્ણાતો અને સંપત્તિ વ્યવસ્થાપકો (Financial Experts) ના મતે, આ વિચાર માત્ર અધૂરો જ નહીં પરંતુ જોખમી અને ભ્રામક છે. તમારી સાચી આર્થિક મજબૂતી અથવા “વાસ્તવિક સંપત્તિ” તમે દર મહિને કેટલું કમાઓ છો તેનાથી નહીં, પરંતુ તમારી ‘નેટ વર્થ’ (Net Worth) કેટલી છે તેનાથી નક્કી થાય છે. ઘણીવાર એવું જોવા મળે છે કે ઉચ્ચ આવક ધરાવતા લોકો પણ ખોટી નાણાકીય ટેવોને કારણે દેવાના ફાંદામાં ફસાયેલા રહે છે, જ્યારે સામાન્ય આવક ધરાવતી વ્યક્તિ યોગ્ય આયોજનથી મજબૂત નેટ વર્થ ઊભી કરી લે છે.
શું છે આ ‘નેટ વર્થ’ અને તેની ગણતરીનું સરળ સૂત્ર?
સૌથી પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે નેટ વર્થ એટલે શું? સાદા અને સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, તમારી પાસે રહેલી કુલ સંપત્તિમાંથી તમારા માથે રહેલા તમામ પ્રકારના દેવા કે જવાબદારીઓ બાદ કર્યા પછી જે ચોખ્ખી રકમ વધે છે, તેને તમારી નેટ વર્થ કહેવામાં આવે છે.
નાણાકીય ગણિતમાં તેનું એક બહુ જ પ્રચલિત અને સીધું સૂત્ર છે:
-
સંપત્તિ (Assets): આમાં એવી તમામ વસ્તુઓનો સમાવેશ થાય છે જેનું રોકડ મૂલ્ય હોય અથવા જેને વેચીને નાણાં ઊભા કરી શકાય. જેમ કે બેંક ખાતામાં રહેલું બેલેન્સ, ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ (FD), મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને શેરબજારમાં કરેલું રોકાણ, સોનું-ચાંદી, પીપીએફ (PPF) અને તમારા નામે રહેલું ઘર કે જમીન.
-
જવાબદારીઓ (Liabilities): આમાં તમારા માથે રહેલા તમામ પ્રકારના આર્થિક દેવાનો સમાવેશ થાય છે. જેમ કે હોમ લોન, કાર લોન, પર્સનલ લોન, બિઝનેસ લોન અને ક્રેડિટ કાર્ડનું બાકી બેલેન્સ.
પગાર અને સાચી સંપત્તિ વચ્ચેનો તફાવત: એક જીવંત ઉદાહરણ
આ બાબતને વધુ સ્પષ્ટ રીતે સમજવા માટે આપણે બે મિત્રો, અમિત અને રાહુલના જીવનની કલ્પના કરીએ. અમિત એક મોટી મલ્ટીનેશનલ કંપનીમાં કામ કરે છે અને તેનો માસિક પગાર ₹૨ લાખ છે. તે એક પોશ વિસ્તારમાં મોંઘા ભાડાના ફ્લેટમાં રહે છે, ભારે EMI ભરીને વૈભવી કારમાં ફરે છે અને મનોરંજન તેમજ શોપિંગ માટે ત્રણ-ચાર ક્રેડિટ કાર્ડનો બેફામ ઉપયોગ કરે છે. બહારથી જોતાં અમિત ખૂબ જ ધનવાન દેખાય છે, પરંતુ મહિનાના અંતે તેની પાસે ભવિષ્ય માટે રોકાણ કરવા કંઈ બચતું નથી.
બીજી તરફ, રાહુલનો પગાર માત્ર ₹૮૦,૦૦૦ છે. તે પોતાના એક સાધારણ ઘરમાં રહે છે, તેના પર કોઈ પણ પ્રકારનું દેવું કે લોન નથી, અને તે દર મહિને નિયમિતપણે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ (SIP) અને સરકારી યોજનાઓમાં શિસ્તબદ્ધ રોકાણ કરે છે. હવે જો અચાનક આજના આર્થિક પરિવર્તનો વચ્ચે આ બંનેની નોકરી ચાલી જાય, તો અમિત સેકન્ડોમાં આર્થિક સંકટમાં આવી જશે કારણ કે તેની પાસે કોઈ નાણાકીય બેકઅપ નથી અને લોનના હપ્તાઓ ચાલુ છે, એટલે કે તેની નેટ વર્થ નકારાત્મક (Negative) છે. જ્યારે રાહુલ નોકરી વગર પણ લાંબો સમય સુરક્ષિત રહી શકશે કારણ કે તેના રોકાણો અને શૂન્ય દેવાને કારણે તેની નેટ વર્થ અમિત કરતાં ઘણી વધારે છે. આના પરથી સાબિત થાય છે કે ઊંચી કમાણી તમને માત્ર ધનવાન ‘બતાવી’ શકે છે, પરંતુ મજબૂત નેટ વર્થ જ તમને સાચા અર્થમાં ધનવાન ‘બનાવે’ છે.
તમારી નાણાકીય કુંડળી: વર્ષમાં એકવાર ચોક્કસ કરો આ કામ
તમારા નાણાકીય સ્વાસ્થ્યને ચકાસવા માટે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું એક વાર નેટ વર્થની ગણતરી કરવી અનિવાર્ય છે. આ પ્રક્રિયા માટે કોઈ અઘરા સોફ્ટવેરની જરૂર નથી. એક કાગળ અથવા એક્સેલ શીટ લો. તેના બે ભાગ પાડો. ડાબી બાજુ તમારી બધી સંપત્તિઓનું આજનું બજાર મૂલ્ય લખો અને જમણી બાજુ તમારા તમામ દેવાની યાદી બનાવો. કુલ સંપત્તિમાંથી કુલ દેવું બાદ કરો. જો આ પરિણામ દર વર્ષે પ્લસમાં વધી રહ્યું છે, તો તમે આર્થિક રીતે સાચા માર્ગ પર પ્રગતિ કરી રહ્યા છો. પરંતુ જો આ આંકડો માઈનસમાં હોય અથવા એક જ જગ્યાએ સ્થિર હોય, તો સમજી લેવું કે તમારે તમારી નાણાકીય ટેવો અને ખર્ચાઓ પર તાત્કાલિક બ્રેક મારવાની જરૂર છે.
નેટ વર્થ વધારવાની સોનેરી ચાવીઓ
જો તમારી નેટ વર્થ ઓછી કે નકારાત્મક હોય, તો તેને સુધારવાના મુખ્ય બે જ રસ્તા છે: કાં તો તમારી ઉત્પાદક સંપત્તિ (રોકાણ) વધારો અથવા તમારી જવાબદારીઓ (દેવું) ઘટાડો. સૌથી પહેલા, ક્રેડિટ કાર્ડનું ડ્યુ બેલેન્સ અને ઊંચા વ્યાજવાળી પર્સનલ લોન વહેલી તકે ચુકવીને મુક્ત થાઓ, કારણ કે આ મોંઘા વ્યાજ તમારી નેટ વર્થને ઉધઈની જેમ ખાઈ જાય છે. ત્યારબાદ, બિનજરૂરી મોજશોખ પાછળ પૈસા ઉડાવવાને બદલે, બચત કરેલી રકમને મ્યુચ્યુઅલ ફંડ, લિક્વિડ ફંડ, ઈક્વિટી અથવા રિયલ એસ્ટેટ જેવી લાંબા ગાળે વળતર આપતી અસ્કયામતોમાં રોકો. તમારી કમાણી મહત્વની છે, પરંતુ તમે તેને કેવી રીતે મેનેજ કરો છો તે જ તમારી આર્થિક આઝાદીની ચાવી છે.
