યુએસ રાજકારણમાં ભૂકંપ: ટ્રમ્પના જ 4 સાંસદોએ ઈરાન યુદ્ધ મામલે બળવો પોકાર્યો
અમેરિકી સંસદમાં તાજેતરમાં એક એવી ઘટના બની જેણે વ્હાઇટ હાઉસ અને રિપબ્લિકન પાર્ટીની નેતાગીરીને હચમચાવી દીધી છે. ઈરાન સામે સૈન્ય કાર્યવાહી કરવાના મુદ્દે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સત્તા પર નિયંત્રણ મેળવવા માટે રજૂ કરાયેલા ‘વોર પાવર્સ રિઝોલ્યુશન’ (War Powers Resolution) ને પાસ કરવામાં આવ્યું છે. આ મતદાનમાં સૌથી આશ્ચર્યજનક બાબત એ હતી કે ટ્રમ્પની પોતાની પાર્ટીના જ 4 સાંસદોએ પક્ષના વલણની વિરુદ્ધ જઈને ડેમોક્રેટ્સને સાથ આપ્યો હતો. 215-208 ના નજીવા અંતરથી પસાર થયેલા આ ઠરાવે અમેરિકાના રાજકીય વર્તુળોમાં મોટી ચર્ચા જગાવી છે.
કોણ છે એ ચાર બળવાખોર સાંસદો?
રિપબ્લિકન પાર્ટીના શિસ્તબદ્ધ માળખામાં ટ્રમ્પની ઈચ્છા વિરુદ્ધ જવું એ કોઈ નાની વાત નથી. પરંતુ આ ચાર સાંસદોએ પક્ષના વ્હીપ (Whip) ને નકારીને ડેમોક્રેટિક સાંસદ ગ્રેગરી મીક્સ દ્વારા રજૂ કરાયેલા આ ઠરાવને સમર્થન આપ્યું હતું. આ ચાર નેતાઓ છે:
થોમસ મેસી (Thomas Massie)
બ્રાયન ફિટ્ઝપેટ્રિક (Brian Fitzpatrick)
ટોમ બેરેટ (Tom Barrett)
વોરેન ડેવિડસન (Warren Davidson)
આ ચારેય સાંસદોના મતે, ઈરાન સાથેની કોઈપણ સૈન્ય કાર્યવાહી માટે સંસદની મંજૂરી લેવી બંધારણીય દ્રષ્ટિએ અનિવાર્ય છે. તેઓ માને છે કે રાષ્ટ્રપતિને અમર્યાદિત સત્તા આપવી દેશના લોકશાહી માળખા માટે યોગ્ય નથી.
આ ઠરાવ શું છે અને તેનાથી શું બદલાશે?
આ ઠરાવનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પને ઈરાન વિરુદ્ધ કોઈપણ મોટી સૈન્ય કાર્યવાહી કરતા પહેલા સંસદની ઔપચારિક મંજૂરી લેવા માટે મજબૂર કરવાનો છે. જો સંસદ યુદ્ધની જાહેરાત ન કરે, તો રાષ્ટ્રપતિએ ઈરાનમાં સક્રિય અમેરિકી સૈનિકોને ત્યાંથી પાછા ખેંચવા પડશે.
જોકે, આ એક ‘કોન્કરન્ટ રિઝોલ્યુશન’ (Concurrent Resolution) હોવાથી તે કાયદેસર રીતે ટ્રમ્પને બંધનકર્તા નથી. તેને રાષ્ટ્રપતિની સહીની જરૂર હોતી નથી, તેથી તે મુખ્યત્વે અમેરિકી સંસદનો એક ‘પ્રતીકાત્મક વિરોધ’ માનવામાં આવે છે. આમ છતાં, આ મતદાન વ્હાઇટ હાઉસ માટે એક મોટો રાજકીય ફટકો છે, કારણ કે તે દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પની ઈરાન નીતિ પ્રત્યે તેમની પોતાની પાર્ટીમાં પણ અસંતોષ છે.
માઈક જોન્સનનો ઈરાન વિશે ચેતવણીભર્યો સૂર
હાઉસ સ્પીકર માઈક જોન્સને આ ઠરાવનો ઉગ્ર વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે તર્ક આપ્યો હતો કે અત્યારે જ્યારે અમેરિકા ઈરાન સાથે શાંતિ વાટાઘાટો (Peace Agreement) કરી રહ્યું છે, ત્યારે આવા ઠરાવો પસાર કરવાથી અમેરિકાની સ્થિતિ નબળી પડશે. જોન્સનના મતે, રાષ્ટ્રપતિને અત્યારે વધુ લવચીકતા (Flexibility) ની જરૂર છે જેથી તેઓ શાંતિ માટેની વાતચીત સફળતાપૂર્વક પૂર્ણ કરી શકે. તેમણે તેને ‘ખૂબ જ જોખમી અને અપરિપક્વ’ પગલું ગણાવ્યું હતું.
રાજકીય દબાણ અને ડેમોક્રેટ્સની જીત
આ ઠરાવ માટે અગાઉ પણ પ્રયાસો થયા હતા જે નિષ્ફળ રહ્યા હતા. પરંતુ આ વખતે ડેમોક્રેટ્સે સતત દબાણ બનાવી રાખ્યું હતું. ઘણા રિપબ્લિકન નેતાઓ પણ માનતા હતા કે તેમના મતદારો મોંઘવારી અને ઈંધણના વધતા ભાવોથી પરેશાન છે, અને તેઓ યુદ્ધની સ્થિતિ ઈચ્છતા નથી. ગ્રેગરી મીક્સે કહ્યું હતું કે, “અમારા ઘણા રિપબ્લિકન સાથીઓ પોતાના મતદારો તરફથી દબાણ અનુભવી રહ્યા છે.”
આગળ શું થશે?
આ મતદાન બાદ હવે સેનેટ (Senate) માં પણ સમાન પ્રકારના પ્રયાસો તેજ બન્યા છે. સેનેટમાં જે ઠરાવ રજૂ કરવામાં આવ્યો છે તે વધુ કઠોર છે, જેમાં રાષ્ટ્રપતિને સંસદની મંજૂરી વગર સૈન્ય કાર્યવાહી કરતા રોકવાની કાયદેસરની જોગવાઈ છે. જો સેનેટ પણ તેને પસાર કરે છે, તો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે મોટી કાનૂની અને રાજકીય અડચણો ઉભી થઈ શકે છે. જોકે, સંભાવના એવી છે કે ટ્રમ્પ આવા ઠરાવો પર ‘વીટો’ (Veto) નો ઉપયોગ કરી શકે છે.
