હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થતા બદલાયું સમીકરણ: અખાતી દેશોને બદલે હવે રશિયન તેલથી દોડશે ભારત, જાણો માસ્ટરપ્લાન.
વૈશ્વિક રાજનીતિના મંચ પર ભારત આજે એક એવી મહાસત્તા તરીકે ઉભરી આવ્યું છે જે પોતાના રાષ્ટ્રીય હિતો માટે કોઈ પણ દબાણ સામે ઝૂકવા તૈયાર નથી. ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ ઇઝરાયલ, યુએસ અને ઈરાન વચ્ચે શરૂ થયેલા ભીષણ યુદ્ધે વિશ્વની ઉર્જા ચેનલ ગણાતી ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ પર બ્રેક મારી દીધી છે. દુનિયાભરનું ૨૦% તેલ જ્યાંથી પસાર થાય છે તે માર્ગ બંધ થતા જ ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા અને યુએઈ જેવા દેશોમાંથી ભારત આવતું તેલ અડધું થઈ ગયું છે. પરંતુ, આ સંકટ સમયે રશિયા ભારત માટે સાચા અર્થમાં ‘સંજીવની’ સાબિત થયું છે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ: અખાતી દેશોનો સપ્લાય ખોરવાયો
માર્ચની શરૂઆતથી જ દરિયાઈ માર્ગો અવરોધિત થતા ભારતની ચિંતા વધી હતી. કેપ્લરના ડેટા મુજબ, ઇરાક અને યુએઈમાંથી આયાતમાં અનુક્રમે ૬૯.૨% અને ૭૨.૮% નો જંગી ઘટાડો નોંધાયો છે. ભારત પોતાની ૮૮% તેલ જરૂરિયાત આયાત પર નિર્ભર હોવાથી સામાન્ય જનતામાં પેટ્રોલ-ડીઝલ મોંઘા થવાનો ફાળો પેસી ગયો હતો.
રશિયા: ભારતનો અડગ તારણહાર
જ્યારે પશ્ચિમી માર્ગો બંધ થયા, ત્યારે ભારતે રશિયા તરફ પોતાની નજર દોડાવી. ૧ માર્ચથી ૨૫ માર્ચ ૨૦૨૬ દરમિયાન રશિયાએ ભારતને તેલ સપ્લાયમાં ૮૨.૩% નો તોતિંગ વધારો કર્યો છે. હવે ભારતની કુલ આયાતમાં રશિયન તેલનો હિસ્સો ૪૫.૨% એ પહોંચી ગયો છે, જે ફેબ્રુઆરીમાં માત્ર ૨૦.૧% હતો. ભારતીય રિફાઇનરીઓએ આગમચેતી વાપરીને એપ્રિલ સુધીના ૬૦ મિલિયન બેરલ ક્રૂડ તેલના ઓર્ડર અત્યારથી જ બુક કરી લીધા છે.
અમેરિકાની મજબૂરી અને ભારતની રાજદ્વારી જીત
સૌથી ચોંકાવનારી વાત એ છે કે, જે અમેરિકા અત્યાર સુધી ભારત પર રશિયા પાસેથી તેલ ન ખરીદવા દબાણ કરતું હતું, તેને પણ હવે ભારતની તાકાત સ્વીકારવી પડી છે. અમેરિકામાં આગામી ચૂંટણીઓ અને ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની વૈશ્વિક તેલના ભાવ કાબૂમાં રાખવાની મજબૂરીને કારણે વોશિંગ્ટને ભારતને રશિયન તેલ ખરીદવા માટે વિશેષ છૂટછાટ આપી છે. આ ભારતની સ્વતંત્ર વિદેશ નીતિનો સૌથી મોટો વિજય છે.
શું તમારા ખિસ્સા પર બોજ વધશે?
સામાન્ય લોકો માટે રાહતના સમાચાર એ છે કે ભારત પાસે તેલનો પૂરતો સ્ટોક છે. વ્યૂહાત્મક તેલ અનામત (Strategic Petroleum Reserves) નો અસરકારક ઉપયોગ કરીને સરકારે સ્થાનિક બજારમાં ભાવ સ્થિર રાખ્યા છે. નિષ્ણાતોના મતે, રશિયા સાથેની આ ભાગીદારીને કારણે ભારતમાં બળતણની અછત કે ભાવવધારાનું કોઈ તાત્કાલિક જોખમ નથી.
૨૮ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતનું ઉર્જા માળખું વિશ્વમાં સૌથી મજબૂત સાબિત થયું છે. મુશ્કેલ સમયમાં મિત્રની ઓળખ થાય છે, અને રશિયાએ ફરી એકવાર સાબિત કર્યું છે કે તે ભારતનો ભરોસાપાત્ર સાથી છે.
