₹૧૨ લાખ સુધીની આવક પર શૂન્ય ટેક્સની માન્યતા પડશે મોંઘી, જાણી લો મ્યુચ્યુઅલ ફંડના ટેક્સ નિયમો
ભારતમાં ઇન્કમ ટેક્સ સિસ્ટમને લઈને કરદાતાઓમાં ઘણી ગેરસમજો પ્રવર્તે છે. તાજેતરના બજેટ સુધારાઓ બાદ ₹૧૨ લાખ સુધીની વાર્ષિક આવક પર ટેક્સ રિબેટ અને સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શનને કારણે “ઝીરો ટેક્સ” ની ચર્ચા ખુબ જોરમાં છે. પરંતુ સામાન્ય પગારદાર વર્ગ અને નાના રોકાણકારો માટે એ જાણવું અત્યંત જરૂરી છે કે નિયમિત આવક અને મૂડી લાભ (Capital Gains) પર ટેક્સના નિયમો સંપૂર્ણપણે અલગ રીતે લાગુ પડે છે.
આવકવેરાના નવા સ્લેબ અને રિબેટ મર્યાદા બાદ દેશના કરોડો કરદાતાઓમાં એવી સામાન્ય માન્યતા ઘર કરી ગઈ છે કે જો તેમની કુલ વાર્ષિક આવક ₹૧૨ લાખ કે તેથી ઓછી હોય, તો તેમણે સરકારને એક પણ રૂપિયો ટેક્સ આપવો પડશે નહીં. પરંતુ જો તમે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન શેરબજારમાં ટ્રેડિંગ કર્યું છે, અથવા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સના યુનિટ્સ વેચીને નફો કમાયો છે, તો આ ગેરસમજ તમને ભારે પડી શકે છે.
આવકવેરા કાયદા હેઠળ નિયમિત પગાર કે વ્યવસાયિક આવક અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી થતી કમાણી (Capital Gains) ને સાવ અલગ શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યા છે. તમારી પગારની આવક ભલે ટેક્સ સ્લેબથી નીચે હોય કે શૂન્ય હોય, પરંતુ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના વેચાણ પર થયેલા નફા પર તમારે અલગથી કેપિટલ ગેઇન્સ ટેક્સ ચૂકવવો અનિવાર્ય બને છે.
૧. ટૂંકા ગાળાના મૂડી લાભ (STCG) ના નિયમો
ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે લિસ્ટેડ શેર્સના કિસ્સામાં, જો રોકાણકાર ખરીદી કર્યાના ૧૨ મહિનાની અંદર પોતાના યુનિટ્સ વેચી દે છે, તો તેમાંથી મળતા નફાને ટૂંકા ગાળાનો મૂડી લાભ (Short-Term Capital Gain – STCG) ગણવામાં આવે છે.
નવા ટેક્સ નિયમો મુજબ, STCG પર ફ્લેટ ૨૦% ના દરે ટેક્સ લાદવામાં આવે છે (જે જુલાઈ ૨૦૨૪ પહેલાં ૧૫% હતો). આ કિસ્સામાં, જો તમારી વાર્ષિક પગારની આવક શૂન્ય પણ હોય, પણ જો તમે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાંથી શોર્ટ ટર્મ ગેઇન મેળવ્યો છે, તો તમારે તે નફા પર સો ટકા ૨૦% ના દરે ટેક્સ ચૂકવવો જ પડશે.
૨. લાંબા ગાળાના મૂડી લાભ (LTCG) નું ગણિત
બીજી તરફ, જો તમે ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ૧૨ મહિના કે તેથી વધુ સમય માટે રોકાણ જાળવી રાખ્યા બાદ યુનિટ્સ વેચો છો, તો તે નફાને લાંબા ગાળાનો મૂડી લાભ (Long-Term Capital Gain – LTCG) કહેવાય છે.
આવકવેરાના નિયમો અનુસાર, એક નાણાકીય વર્ષમાં ₹૧.૨૫ લાખ સુધીનો LTCG સંપૂર્ણપણે કરમુક્ત (Tax-Free) છે. પરંતુ જો તમારો નફો ₹૧.૨૫ લાખની મર્યાદા વટાવી જાય છે, તો વધારાની રકમ પર ૧૨.૫% ના દરે ટેક્સ ચૂકવવો પડે છે (જૂના નિયમ મુજબ ₹૧ લાખથી વધુના નફા પર ૧૦% ટેક્સ હતો). દાખલા તરીકે, જો તમને બે વર્ષ પછી ફંડ વેચીને ₹૨ લાખનો ચોખ્ખો નફો થયો હોય, તો પ્રારંભિક ₹૧.૨૫ લાખ બાદ કરતાં બાકીના ₹૭૫,૦૦૦ પર ૧૨.૫% લેખે ટેક્સ ભરવો પડશે.
૩. ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ (Debt Funds) ના કડક નિયમો
ડેટ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અથવા ફિક્સ્ડ ઇન્કમ ફંડ્સ માટેના નિયમો વધુ કડક બનાવવામાં આવ્યા છે. ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૩ પછી ખરીદેલા ડેટ ફંડ્સમાંથી થતી તમામ કમાણીને રોકાણકારની શિડ્યુલ આવકમાં ઉમેરી દેવામાં આવે છે. તેમાં હોલ્ડિંગ સમયગાળાને ધ્યાનમાં લીધા વગર, રોકાણકારના ટેક્સ સ્લેબ રેટ મુજબ જ ટેક્સ આકારણી થાય છે અને તેમાં ઇન્ડેક્સેશનનો કોઈ લાભ મળતો નથી.
પેનલ્ટી અને નોટિસથી બચવાના ઉપાયો
ઘણા રોકાણકારો એવું ધારીને આઈટીઆર (ITR) ફાઈલ કરતા નથી કે તેમની કુલ આવક ટેક્સ સ્લેબથી ઓછી છે. પરંતુ ટેક્સ ડિપાર્ટમેન્ટ પાસે મ્યુચ્યુઅલ ફંડ હાઉસ અને બ્રોકર્સ દ્વારા તમામ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ટ્રાન્ઝેક્શન્સની ઓટોમેટિક માહિતી પહોંચી જાય છે.
તેથી, જો તમે નાણાકીય વર્ષ દરમિયાન કોઈ પણ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ વેચ્યા હોય, તો સમયસર તમારું કેપિટલ ગેઇન્સ સ્ટેટમેન્ટ ડાઉનલોડ કરીને તપાસો અને યોગ્ય આઈટીઆર ફોર્મ ભરીને રિટર્ન ફાઇલ કરો. આમ કરવાથી તમે ભવિષ્યમાં આવકવેરા વિભાગની કાનૂની નોટિસ, દંડ કે વ્યાજની પેનલ્ટીથી સુરક્ષિત રહી શકશો.
