અદાણી રોકાણકારો માટે રાહતના સમાચાર: MPS કેસ રદ થતાં જ માર્કેટમાં મચી ગઈ હલચલ!
ભારતીય શેરબજાર અને કોર્પોરેટ જગતમાંથી અદાણી ગ્રૂપ માટે એક ખૂબ જ મોટા અને રાહતજનક સમાચાર સામે આવ્યા છે. માર્કેટ રેગ્યુલેટર સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા (SEBI) દ્વારા અદાણી ગ્રૂપના ચેરમેન ગૌતમ અદાણીના ભાઈ વિનોદ અદાણી સંબંધિત કેસમાં એક મોટો અને સ્પષ્ટ આદેશ જારી કરવામાં આવ્યો છે. સેબીએ પોતાના 81 પાનાના આખરી આદેશમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે, એ વાતના કોઈ પણ પુરાવા મળ્યા નથી કે વિનોદ અદાણીએ ચાર લિસ્ટેડ અદાણી કંપનીઓમાં રોકાણ કરનાર બે વિદેશી પોર્ટફોલિયો ઇન્વેસ્ટર્સ (FPIs) ના રોકાણો પર કોઈ પણ પ્રકારે નિયંત્રણ રાખ્યું હતું. આ સાથે જ સેબીએ લઘુત્તમ જાહેર શેરહોલ્ડિંગ (MPS) ના કથિત ઉલ્લંઘન સાથે જોડાયેલી કાર્યવાહીને સત્તાવાર રીતે રદ કરી દીધી છે.
શું હતો સમગ્ર મામલો અને સેબીની તપાસ?
આ આખી તપાસની શરૂઆત જૂન અને જુલાઈ 2020 માં મળેલી કેટલીક ફરિયાદોથી થઈ હતી. ત્યારબાદ સેબી દ્વારા એક શો-કોઝ નોટિસ જારી કરવામાં આવી હતી, જેમાં એવો આરોપ લગાવવામાં આવ્યો હતો કે વર્ષ 2013 થી 2018 ની વચ્ચે બે મુખ્ય FPIs—એમર્જિંગ ઇન્ડિયા ફોકસ ફંડ્સ (EIFF) અને ઇએમ રિસર્જન્ટ ફંડ (EMR)—દ્વારા રાખવામાં આવેલા શેર વાસ્તવમાં પ્રમોટર હોલ્ડિંગ હતા, પરંતુ તેને પબ્લિક શેરહોલ્ડિંગ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા હતા.
આ ચાર મુખ્ય લિસ્ટેડ કંપનીઓમાં અદાણી એન્ટરપ્રાઇઝિસ, અદાણી પાવર, અદાણી પોર્ટ્સ એન્ડ SEZ, અને અદાણી ટ્રાન્સમિશન (જે હવે અદાણી એનર્જી સોલ્યુશન્સ તરીકે ઓળખાય છે) નો સમાવેશ થાય છે. સેબીએ તેની ઝીણવટભરી તપાસમાં જોયું કે આ બંને એફપીઆઈના રોકાણના નિર્ણયો લેવાની પ્રક્રિયામાં વિનોદ અદાણીની કોઈ જ પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ સંડોવણી ન હતી.
‘વાસ્તવિક નિયંત્રણ’ (De Facto Control) સાબિત કરવામાં નિષ્ફળતા
સેબીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું છે કે કોઈ કંપની કે વ્યક્તિ પર ‘વાસ્તવિક નિયંત્રણ’ (de facto control) છે તેમ સાબિત કરવા માટે મેનેજમેન્ટ અથવા પોલિસીના નિર્ણયોને સકારાત્મક રીતે દિશામાન કરતા હોવાના મજબૂત પુરાવા હોવા જરૂરી છે. માત્ર વ્યાપારી કે નાણાકીય સંબંધો (Business or financial relationships) ના આધારે જ કોઈ વ્યક્તિને કંપનીના નિયંત્રણમાં ગણી શકાય નહીં.
રેગ્યુલેટરે એ આક્ષેપોને પણ ફગાવી દીધા જેમાં એવું કહેવામાં આવતું હતું કે વિનોદ અદાણીએ નાસ્તેર અલી શબાન અહલી અને ચાંગ ચુંગ-લિંગ દ્વારા કોઈ નિયંત્રણ રાખ્યું હતું, અથવા તો તેમણે અદાણી જૂથની કંપનીઓમાં રોકાણ કરનારા અન્ય રોકાણકારોને ફંડ પૂરું પાડ્યું હતું. સેબીના મતે, માત્ર વ્યાપારી સંબંધોના આધારે એવું સાબિત નથી થતું કે વિનોદ અદાણી આ તમામ બાબતો પર કંટ્રોલ ધરાવતા હતા.
અન્ય વ્યક્તિઓ પર દંડ અને અન્ય એન્ટિટીઝનું સેટલમેન્ટ
જોકે, સેબીએ એ વાતની પુષ્ટિ કરી છે કે અહલી અને ચાંગ ચુંગ-લિંગ દ્વારા ખોટી અને અધૂરી માહિતી પૂરી પાડવામાં આવી હતી, જેના કારણે રેગ્યુલેટરે આ બંને પર ₹20-20 લાખનો દંડ ફટકાર્યો છે. આ ઉપરાંત, આ નોટિસમાં નામ આપવામાં આવેલી અન્ય 18 જેટલી એન્ટિટીઝે અગાઉ જ યોગ્ય સેટલમેન્ટ રકમ ચૂકવીને આ કાર્યવાહીનો અંત લાવી દીધો હતો.
સેબીએ એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે વિનોદ અદાણી FPIs ની મેનેજમેન્ટ પોલિસીને સકારાત્મક રીતે પ્રભાવિત કરતા હતા તેવું દર્શાવતો કોઈ પુરાવો નથી મળ્યો. એટલું જ નહીં, અદાણી જૂથની કંપનીઓમાં કરાયેલા આ રોકાણો માટે તેઓ ફંડના મુખ્ય સ્ત્રોત હતા તેવા આરોપો પણ પાયાવિહોણા સાબિત થયા છે. ઓપલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડ દ્વારા અદાણી પાવરમાં કરાયેલા રોકાણના મામલામાં પણ સેબીએ સમાન ધોરણે આક્ષેપો ફગાવી દીધા છે.
ગેરકાયદેસર નફા અને MPS ઉલ્લંઘનના આરોપો પણ નકારી કાઢવામાં આવ્યા
આ અગાઉની નોટિસમાં એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે આ રોકાણ માળખા (Investment Structure) દ્વારા ₹1,984 કરોડનો ખોટી રીતે નફો (Wrongful gain) મેળવવામાં આવ્યો છે. પરંતુ, સેબીએ પોતાના અંતિમ આદેશમાં જણાવ્યું છે કે જ્યારે FPIs અને ઓપલ પર અસરકારક નિયંત્રણ જ સાબિત થયું નથી, ત્યારે તેના આધારે કરાયેલા MPS ઉલ્લંઘનના પરિણામી આરોપો પણ ટકી શકતા નથી.
આ સાથે જ PFUTP (પ્રોહિબિશન ઓફ ફ્રોડ્યુલન્ટ એન્ડ અનફેર ટ્રેડ પ્રેક્ટિસિસ) નિયમો હેઠળના સંબંધિત આરોપો પણ પાયાના અભાવે રદ થઈ ગયા છે. સેબીના આ સ્પષ્ટ અને વિગતવાર આદેશથી અદાણી જૂથને મોટી રાહત મળી છે, કારણ કે રેગ્યુલેટરી સ્તરે આ મામલે હવે તમામ મહત્વના પ્રશ્નોનો અંત આવી ગયો છે.
