સાઉદી અરેબિયામાં ફાંસીનો “ભયાનક રેકોર્ડ”: 2025માં 356 લોકોને મૃત્યુદંડ અપાયો
માનવાધિકારોની વૈશ્વિક ચિંતાઓ અને સુધારાના દાવાઓ વચ્ચે, સાઉદી અરેબિયાએ વર્ષ 2025માં મૃત્યુદંડની બાબતમાં એક નવો અને ચિંતાજનક ઇતિહાસ રચ્યો છે. સત્તાવાર આંકડાઓ અને માનવાધિકાર સંગઠનોના અહેવાલો અનુસાર, આ વર્ષે કુલ 356 લોકોને ફાંસી આપવામાં આવી છે, જે છેલ્લા ત્રણ દાયકામાં સૌથી વધુ છે. આ સંખ્યા 2024માં નોંધાયેલી 345 ફાંસીના રેકોર્ડને પણ વટાવી ગઈ છે.
“ડ્રગ્સ વિરુદ્ધ યુદ્ધ” બન્યું મુખ્ય કારણ
આ લોહિયાળ ઉછાળાનું સૌથી મોટું કારણ સાઉદી અરેબિયા દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલું “વોર ઓન ડ્રગ્સ” (નશીલી દવાઓ વિરુદ્ધ યુદ્ધ) માનવામાં આવે છે. અહેવાલો અનુસાર, 2025માં થયેલા કુલ મૃત્યુદંડમાંથી 243 ફાંસી માત્ર નશીલી દવાઓ સાથે સંબંધિત ગુનાઓ માટે આપવામાં આવી હતી. સાઉદી વહીવટીતંત્રે લગભગ ત્રણ વર્ષના વિરામ બાદ 2022ના અંતમાં ડ્રગ્સના કેસોમાં ફરીથી ફાંસી આપવાનું શરૂ કર્યું હતું.
બિન-ઘાતક ગુના અને ‘શિરચ્છેદ’ કરવાની પ્રથા
સાઉદી અરેબિયા વિશ્વનો એકમાત્ર એવો દેશ છે જે મૃત્યુદંડ માટે શિરચ્છેદ (beheading) કરવાની પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરે છે. અહીં ફાંસીની સજા માત્ર હત્યા જેવા ઘાતક ગુનાઓ સુધી મર્યાદિત નથી, પરંતુ “બિન-ઘાતક ગુનાઓ” જેવા કે નશીલી દવાઓની હેરાફેરી, “જાદુ-ટોણો” અને રાજકીય વિરોધ માટે પણ આપવામાં આવી રહી છે. આ ન્યાયિક પ્રણાલી મુખ્યત્વે સંહિતાબદ્ધ દંડ કાયદાને બદલે શરિયા અર્થઘટન અને ન્યાયાધીશોના વિવેકાધીન અધિકારો પર આધારિત છે.
સગીરો અને માનવાધિકારો પર ઘેરાતું સંકટ
સૌથી ચોંકાવનારી હકીકત એ છે કે 2020 ના શાહી હુકમનામું હોવા છતાં, સાઉદી અરેબિયામાં એવા લોકોને પણ ફાંસી આપવામાં આવી રહી છે જેઓ કથિત ગુના સમયે સગીર હતા. માનવાધિકાર જૂથોએ અબ્દુલ્લા અલ-દરાજી અને જલાલ અલ-લબ્બાદ જેવા યુવાનોના કિસ્સાઓ ઉજાગર કર્યા છે, જેઓ ગુના સમયે બાળકો હતા અને હવે ફાંસીના આરે છે.
યાતના અને ભેદભાવના આક્ષેપો
‘એમ્નેસ્ટી ઇન્ટરનેશનલ’ એ સાઉદી અરેબિયાની પ્રસ્તાવિત દંડ સંહિતાની ટીકા કરતા કહ્યું છે કે તે દમનકારી પ્રથાઓને વધુ મજબૂત બનાવે છે. અહેવાલોમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે ઘણી સજાઓ એવા નિવેદનો (કબૂલાત) ના આધારે આપવામાં આવી છે જે કથિત રીતે યાતના આપીને મેળવવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, વિદેશી નાગરિકો, ખાસ કરીને સોમાલિયા, ઇજિપ્ત અને પાકિસ્તાનના લોકો આ પ્રણાલીનો સૌથી વધુ શિકાર બની રહ્યા છે કારણ કે તેમને ઘણીવાર કાનૂની સહાય મળી શકતી નથી.
વિઝન 2030 વિરુદ્ધ જમીની હકીકત
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ફાંસીની સજામાં આ અવિશ્વસનીય વધારો સાઉદી અરેબિયાની તે વૈશ્વિક છબીથી વિપરીત છે, જે તે ‘વિઝન 2030’ અને 2034 ફિફા વર્લ્ડ કપની યજમાની દ્વારા બનાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે. કાર્યકરો દલીલ કરે છે કે આધુનિક સમાજની છબી પાછળ રાજ્ય હિંસા અને દમનનું એક ઊંડું તંત્ર કામ કરી રહ્યું છે.
સાઉદી ન્યાયિક પ્રણાલીને એક ‘કાચિંડા’ તરીકે સમજી શકાય છે; જ્યાં લેખિત કાયદાના અભાવે ન્યાયાધીશો રાજકીય કે ધાર્મિક વાતાવરણ મુજબ સજાનો “રંગ” બદલી શકે છે, અને એક સાધારણ વિરોધને પણ મૃત્યુદંડમાં ફેરવી શકાય છે.
