ચૂંટણી પહેલાં મતદારો માટે સૌથી મોટા સમાચાર: SIR પ્રક્રિયા પૂરી થયા પછી પણ કરી શકશો આ કામ, સુપ્રીમ કોર્ટે આપી મોટી રાહત!
દેશમાં લોકશાહીની પ્રક્રિયામાં દરેક નાગરિકનો વોટ આપવાનો અધિકાર અત્યંત પવિત્ર અને મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. તાજેતરમાં જ સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા મતદાતા યાદી (Voter List) ના સુધારણા અભિયાન એટલે કે ‘સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન’ (SIR) ને લઈને એક અત્યંત મહત્વનો આદેશ આપવામાં આવ્યો છે. દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે SIR નું કામ પૂર્ણ થઈ જવાનો અર્થ એ ક્યારેય નથી કે મતદાતા યાદીને ‘ફ્રીઝ’ કરી દેવામાં આવી છે અથવા નવા નામો ઉમેરવા પર બ્રેક લાગી ગઈ છે.
કેરળ, છત્તીસગઢ અને ઉત્તર પ્રદેશ જેવા રાજ્યોમાં હાથ ધરવામાં આવેલા SIR અભિયાનને પડકારતી વિવિધ અરજીઓ પર સુનાવણી કરતી વખતે સુપ્રીમ કોર્ટે સમયસીમા લંબાવવાનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દીધો હતો. પરંતુ તેની સાથે જ કોર્ટે લાખો નાગરિકોને મોટી રાહત આપતા એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે જેમના નામ ભૂલથી કે ટેકનિકલ કારણોસર યાદીમાંથી નીકળી ગયા છે, તેઓ હજુ પણ પોતાના નામ ફરીથી ઉમેરાવી શકે છે.
બાદ થયેલા નામો ફરી ઉમેરી શકાશે: લાખો નાગરિકોને મળશે રાહત
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સૂર્ય કાંત, જસ્ટિસ જોયમાલ્ય બાગચી અને જસ્ટિસ વી. મોહનાની બંચ દ્વારા આપવામાં આવેલા આ ઐતિહાસિક નિર્ણયથી એ સ્પષ્ટ થઈ ગયું છે કે ડ્રાફ્ટ મતદાતા યાદીમાંથી બાદ થયેલા નામોને પુનઃ ઉમેરવાની પ્રક્રિયા બંધ થઈ નથી. કોર્ટના આ આદેશથી લાખો લોકોને તેમના મતાધિકારથી વંચિત રહેતા અટકાવી શકાશે.
સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન ટિપ્પણી કરી હતી કે રિવિઝન અભિયાનનો સમય લંબાવવાની કોઈ જરૂર નથી, કારણ કે ભારતીય ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં મતદાતા યાદીમાં નવું નામ ઉમેરવું, સુધારો કરવો કે ફેરફાર કરવાની કામગીરી એ એક સદાકાળ ચાલતી (Continuous Process) પ્રક્રિયા છે.
ચૂંટણીમાં ઉમેદવારી પત્ર (Nomination) ભરાય ત્યાં સુધી નામ ઉમેરી શકાશે
આ સુનાવણી દરમિયાન ઉપસ્થિત રહેલા વરિષ્ઠ વકીલ ડી. એસ. નાયડુએ કાનૂની જોગવાઈઓની સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું હતું કે SIR ની મુદત પૂરી થયા પછી પણ નાગરિકો પોતાનું નામ મતદાતા યાદીમાં ઉમેરાવવા માટે નિયમ અનુસાર અરજી કરી શકે છે.
તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે કોઈપણ ચૂંટણીમાં ઉમેદવારો દ્વારા નામંકન પત્ર (Nomination) દાખલ કરવાની છેલ્લી તારીખ સુધી સામાન્ય નાગરિકો પોતાના નામ ઉમેરાવવા માટે ફોર્મ ભરી શકે છે. તેથી કોઈ પણ પાત્ર નાગરિકે ગભરાવાની કે નિરાશ થવાની જરૂર નથી.
બીજી તરફ, આ સુનાવણી દરમિયાન ઉત્તર પ્રદેશના સંદર્ભમાં એક મોટો ખુલાસો થયો હતો. ચૂંટણી પંચે કોર્ટ સમક્ષ સ્વીકાર્યું હતું કે ઉત્તર પ્રદેશના કેટલાક સ્થાનિક અધિકારીઓ દ્વારા મોટા પ્રમાણમાં ‘ફોર્મ 7’ (નામ રદ કરવા કે વાંધો ઉઠાવવા માટેનું ફોર્મ) સ્વીકારવામાં ગંભીર ગડબડ અને બેદરકારી દાખવવામાં આવી હતી.
દોષિત અધિકારીઓ સામે કડક કાર્યવાહીની ખાતરી
ચૂંટણી પંચે સુપ્રીમ કોર્ટને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે ઉત્તર પ્રદેશમાં થયેલી આ ગડબડીને સુધારવા માટે તાત્કાલિક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. આ ઉપરાંત, પંચે કોર્ટને ખાતરી આપી હતી કે જે અધિકારીઓ આ બેદરકારી અને અનિયમિતતા માટે દોષિત જણાશે, તેમની સામે કડક શિસ્તભંગના પગલાં લેવામાં આવશે.
સર્વોચ્ચ અદાલતે આ મામલે અરજદારોને એ મુક્તિ આપી હતી કે જો તેમની પાસે ચૂંટણી પ્રક્રિયામાં થયેલી ગડબડીઓ અંગેના કોઈ પુરાવા હોય, તો તેઓ સીધા ચૂંટણી પંચ સમક્ષ રજૂઆત કરી શકે છે.
કેરળમાં SIR ની કામગીરી અને ૨૪ લાખ નામોનો વિવાદ
ચૂંટણી પંચ દ્વારા કોર્ટને માહિતગાર કરવામાં આવ્યા હતા કે કેરળમાં SIR ની સમગ્ર કામગીરી ફેબ્રુઆરી મહિનામાં જ પૂર્ણ કરી દેવામાં આવી હતી. તે પછી યોજાયેલી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં આ સુધારેલી મતદાતા યાદીનો જ ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
જોકે, સીપીએમ (CPM) પક્ષ વતી હાજર રહેલા વકીલ જી. પ્રકાશ દ્વારા કોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે સુધારણા પ્રક્રિયા છતાં કેરળમાં હજી પણ આશરે ૨૪ લાખ જેટલા પાત્ર મતદારો મતદાતા યાદીમાંથી બહાર રહી ગયા છે.
આ ગંભીર આક્ષેપ પર ધ્યાન આપતા સુપ્રીમ કોર્ટે સીપીએમ પાસે એવા તમામ મતદારોની સંપૂર્ણ વિગતો અને યાદી માંગી છે, જેઓ સમયના અભાવે અથવા અન્ય કારણોસર પોતાના ફોર્મ જમા કરાવી શક્યા ન હતા. કોર્ટે જણાવ્યું કે આ ડેટા એટલા માટે જરૂરી છે જેથી ચૂંટણી પંચ આ ચોક્કસ કિસ્સાઓની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરી શકે અને જો કોઈ સુધારાની જરૂર જણાય તો જરૂરી પગલાં ભરી શકે.
ચૂંટણી પંચ પાસે વિસ્તૃત એફિડેવિટ (હલફનામું) માંગવામાં આવ્યું
એક અન્ય અરજદાર વતી રજૂ થયેલા વરિષ્ઠ એડવોકેટ રાજુ રામચંદ્રને કોર્ટ સમક્ષ આરોપ મૂક્યો હતો કે કેરળમાં SIR પ્રક્રિયા દરમિયાન ખૂબ જ મોટા પાયે અને શંકાસ્પદ રીતે મતદારોના નામ યાદીમાંથી હટાવી દેવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે કોર્ટને વિનંતી કરી હતી કે SIR ની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ ગઈ હોવા છતાં, ચૂંટણી પંચે આ નામો હટાવવા પાછળનું યોગ્ય કારણ દર્શાવતું એક વિસ્તૃત હલફનામું (Affidavit) કોર્ટમાં રજૂ કરવું જોઈએ. સુપ્રીમ કોર્ટે આ બાબતને ગંભીરતાથી લઈને ચૂંટણી પંચને આ અરજી અને રાજુ રામચંદ્રન દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલી નોટ – બંને પર પોતાનો સત્તાવાર અને સ્પષ્ટ જવાબ દાખલ કરવા આદેશ આપ્યો છે.
નાગરિકો માટે આ આદેશનું મહત્ત્વ શું છે?
સુપ્રીમ કોર્ટના આ આદેશથી દેશના તમામ નાગરિકો માટે એક વાત સ્પષ્ટ થઈ ગઈ છે કે લોકશાહીમાં તમારો વોટ આપવાનો અધિકાર સુરક્ષિત છે. જો તમારું નામ કોઈ કારણોસર ડ્રાફ્ટ વોટર લિસ્ટમાંથી ગાયબ થઈ ગયું હોય, તો પણ તમારી પાસે હજુ સમય છે:
ફોર્મ 6 ભરીને નામ ઉમેરાવો: જો તમારું નામ યાદીમાં નથી, તો તમે ઓનલાઈન અથવા બીએલઓ (BLO) નો સંપર્ક કરીને નવું ફોર્મ ભરી શકો છો.
નામંકન સુધી સમય: ચૂંટણીની જાહેરાત થઈ જાય અને ઉમેદવારી ફોર્મ ભરાય ત્યાં સુધી તમે નામ ઉમેરાવવાની પ્રક્રિયા કરી શકો છો.
અફવાઓથી બચો: SIR પૂર્ણ થવાથી મતદાતા યાદી બંધ થઈ જતી નથી, તેથી ગભરાયા વગર પ્રક્રિયા પૂરી કરો.
સર્વોચ્ચ અદાલતનો આ નિર્ણય દેશની ચૂંટણી પ્રણાલીમાં પારદર્શિતા લાવવાની સાથે સાથે દરેક નાગરિકના મતાધિકારની રક્ષા કરનારો સાબિત થશે.
