નાટોમાં ટ્રમ્પનો નવો ‘પ્રેમાળ’ અવતાર: શું દુનિયા બદલાઈ રહી છે?
રાજકારણમાં સ્થાયી મિત્રતા કે કાયમી દુશ્મની હોતી નથી, તે વાત ફરી એકવાર સાબિત થઈ છે. થોડા મહિનાઓ પહેલા સુધી નાટો (NATO) ના અસ્તિત્વ પર સવાલ ઉઠાવનારા અને અમેરિકાને આ ગઠબંધનમાંથી બહાર કાઢવાની વાત કરનારા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સુર અચાનક બદલાયા છે. અંકારામાં મળેલી નાટોના નેતાઓની બેઠકમાં તેમણે આપેલા નિવેદનથી વિશ્વભરના રાજદ્વારી નિષ્ણાતો આશ્ચર્યમાં છે. જ્યારે ટ્રમ્પે કહ્યું, “અમે તમારી સાથે રહેવા માંગીએ છીએ,” ત્યારે તે માત્ર એક વાક્ય નહોતું, પણ અમેરિકાની વૈશ્વિક નીતિમાં આવેલું એક મોટું પરિવર્તન હતું.
અંકારા બેઠક: પડદા પાછળની વાસ્તવિકતા
અહેવાલ મુજબ, અંકારામાં આયોજિત આ બેઠક બંધ બારણે યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં ટ્રમ્પનો મૂડ બિલકુલ અલગ હતો. અગાઉના તમામ કડવાશભર્યા વલણને બાજુ પર મૂકીને, ટ્રમ્પે આશ્વાસન આપ્યું કે અમેરિકા નાટોના સાથી દેશોને હથિયારો પૂરા પાડવાનું ચાલુ રાખશે. સૌથી રસપ્રદ વાત એ છે કે, તેમણે હથિયારોના વેચાણ અંગે કોઈ ખાસ શરતો મૂકી નથી. આ નિર્ણય એ સંકેત આપે છે કે અમેરિકા પોતાના ગઠબંધનને વધુ મજબૂત કરવા માંગે છે.
શા માટે ટ્રમ્પના સૂર બદલાયા?
રાજકીય નિષ્ણાતોના મતે, ટ્રમ્પના આ પરિવર્તન પાછળ કેટલાક મુખ્ય કારણો છે:
વૈશ્વિક સુરક્ષાનું સમીકરણ: ઈરાન સાથે વધતા તણાવ અને પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલી અસ્થિરતા વચ્ચે, અમેરિકા એકલા હાથે બધું સંભાળવાને બદલે પોતાના પરંપરાગત સાથી દેશોને સાથે રાખવા માંગે છે.
યુક્રેન યુદ્ધની છાયા: 2026 માં યુક્રેનને મળનારી 70 અબજ યુરોની સહાય એ વાત સાબિત કરે છે કે પશ્ચિમી દેશો રશિયા અને અન્ય પડકારો સામે એકજૂથ થવા મજબૂર છે.
આર્થિક દબાણ: યુરોપિયન દેશો અને કેનેડા દ્વારા રક્ષા ક્ષેત્રે 50 અબજ ડોલરથી વધુના રોકાણની જાહેરાતે અમેરિકાના બોજને હળવો કર્યો છે. ટ્રમ્પ હંમેશા એવું ઈચ્છતા હતા કે સાથી દેશો પોતાનો રક્ષણ ખર્ચ જાતે ઉઠાવે. હવે જ્યારે તે દિશામાં કામ શરૂ થયું છે, તો ટ્રમ્પનું વલણ નરમ પડ્યું છે.
વિવાદોને આપી વિદાય
કૌતુકની વાત એ છે કે, અગાઉ જે મુદ્દાઓ પર ટ્રમ્પ વારંવાર નાટોની ઝાટકણી કાઢતા હતા, તે મુદ્દાઓ પર આ વખતે મૌન છવાયેલું રહ્યું. સ્પેનના સંરક્ષણ બજેટની ટીકા હોય કે ગ્રીનલેન્ડનો વિવાદ, ટ્રમ્પે આ વખતે કોઈ બિનજરૂરી ચર્ચા ન કરી. મીટિંગ બાદ તેમણે પોતે સ્વીકાર્યું કે આ મીટિંગમાં “ખૂબ પ્રેમ અને એકતા” હતી. આ દર્શાવે છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ અને વર્તમાન પરિસ્થિતિએ નેતાઓને પણ એકબીજાની જરૂરિયાત સમજવા મજબૂર કર્યા છે.
શું આ બદલાવ કાયમી છે?
ટ્રમ્પના અગાઉના ઈતિહાસને જોતા, ઘણા લોકો આને માત્ર એક ‘વ્યૂહાત્મક વિરામ’ માને છે. પરંતુ નાટોના મહાસચિવ માર્ક રુટે દ્વારા ઈરાન વિરુદ્ધ અમેરિકાના સૈન્ય પગલાંને મળેલો ખુલ્લો સમર્થન એ વાત સૂચવે છે કે નાટો હવે ફરીથી બેઠું થઈ રહ્યું છે. આર્ટિકલ 5 (સામૂહિક સુરક્ષા) પ્રત્યેની તેમની ફરીથી વ્યક્ત કરેલી પ્રતિબદ્ધતા એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે જો કોઈ એક દેશ પર હુમલો થશે, તો સમગ્ર ગઠબંધન સાથે ઉભું રહેશે.
ભારત અને અન્ય દેશો પર અસર
ભારત જેવા દેશો માટે, જેઓ હંમેશા શાંતિપૂર્ણ મુત્સદ્દીગીરીમાં માને છે, આ પ્રકારની એકતા સકારાત્મક સંકેત છે. જ્યારે વિશ્વની મોટી શક્તિઓ એકબીજાની ટીકા કરવાને બદલે સહયોગ પર ધ્યાન આપે છે, ત્યારે વૈશ્વિક અર્થતંત્રમાં સ્થિરતા આવે છે. જો કે, ઈરાન-અમેરિકા તણાવ હજુ પણ એક મોટો ખતરો છે. નાટોના આ એકીકરણથી કદાચ ઈરાનને પણ વિચારવા પર મજબૂર થવું પડશે કે શું તે આટલા મોટા ગઠબંધન સામે ટકી શકશે?
ટ્રમ્પનું “અમે તમારી સાથે રહેવા માંગીએ છીએ” કહેવું એ માત્ર એક રાજકીય નિવેદન નથી, પરંતુ એક સંદેશ છે. તે સંદેશ છે કે અરાજકતાના આ યુગમાં સુરક્ષા જ સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા છે. ટ્રમ્પનું વલણ ગમે તે કારણોસર બદલાયું હોય, પરંતુ તેનાથી નાટોની વિશ્વસનીયતા ફરી વધતી જોવા મળી રહી છે.
આગામી મહિનાઓમાં આ ગઠબંધન કેવી રીતે કામ કરે છે અને ઈરાન સાથેની પરિસ્થિતિમાં આ એકતા શું રંગ લાવે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે. દુનિયા એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં એક નાની ભૂલ મોટા પરિણામો લાવી શકે છે, અને આવા સમયમાં નાટો જેવું ગઠબંધન એક સુરક્ષા કવચ બની શકે છે.
