UPI Transaction પર લાગશે ચાર્જ? સરકારે અફવાઓ પર મૂક્યો પૂર્ણવિરામ
ડિજિટલ પેમેન્ટનો ઉપયોગ કરતા દેશના કરોડો લોકો માટે કેન્દ્ર સરકાર તરફથી એક અત્યંત રાહતના સમાચાર સામે આવ્યા છે. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી સોશિયલ મીડિયા અને મીડિયા રિપોર્ટ્સમાં યુપીઆઈ (UPI) ટ્રાન્ઝેક્શન પર ચાર્જ લાગવા અંગે અનેક પ્રકારની અફવાઓ અને ગૂંચવણ ચાલી રહી હતી. આ તમામ આશંકાઓ પર વિરામ મૂકતાં સરકારે સત્તાવાર રીતે સ્પષ્ટતા કરી દીધી છે કે ₹2,000 સુધીના યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર કોઈ પણ પ્રકારનો પ્રોસેસિંગ કે ટ્રાન્ઝેક્શન ચાર્જ લેવામાં નહીં આવે.
નાણા મંત્રાલયે જાહેર કર્યું નોટિફિકેશન: શું છે સરકારી સ્પષ્ટતા?
નાણા મંત્રાલયે ‘પેમેન્ટ એન્ડ સેટલમેન્ટ સિસ્ટમ્સ એક્ટ, 2007’ હેઠળ એક સત્તાવાર મેમોરેન્ડમ (અધિસૂચના) જારી કરીને ચાર્જ અંગેની તમામ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે. આ નોટિફિકેશન મુજબ, ₹2,000 સુધીના UPI ટ્રાન્ઝેક્શન અને RuPay ડેબિટ કાર્ડ દ્વારા કરવામાં આવતા ડિજિટલ પેમેન્ટને એવા ઈલેક્ટ્રોનિક માધ્યમોની યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે, જેના પર બેંક કે પેમેન્ટ સર્વિસ પ્રોવાઈડર (જેમ કે PhonePe, Google Pay, Paytm વગેરે) કોઈ પણ પ્રત્યક્ષ કે અપ્રત્યક્ષ (Direct or Indirect) ચાર્જ વસૂલી શકશે નહીં.
તાજેતરમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ સંબંધિત કાયદાઓમાં કેટલાક સુધારા કરવામાં આવ્યા હતા, જેના કારણે સામાન્ય લોકોમાં એવી ચિંતા વ્યાપી ગઈ હતી કે ભવિષ્યમાં યુપીઆઈથી પેમેન્ટ કરવા પર વધારાની ફી ચૂકવવી પડશે. પરંતુ નાણા મંત્રાલયના આ સ્પષ્ટ ખુલાસા બાદ હવે એ વાત સાબિત થઈ ગઈ છે કે ડિજિટલ ઈન્ડિયાના આ યુગમાં સામાન્ય માણસ પર કોઈ આર્થિક બોજ નાખવામાં આવશે નહીં.
The Finance Ministry issued a notification under the Payment and Settlement Systems Act, 2007, stating that UPI transactions up to ₹2,000 and RuPay debit card payments cannot be charged. Banks and payment providers cannot levy direct or indirect fees. Charges on UPI transactions above ₹2,000 remain a possibility, but MDR has not yet been implemented.
— IANS (@ians_india) September 14, 2026
સામાન્ય નાગરિકો અને નાના વેપારીઓને મોટો ફાયદો
ભારતમાં ચાની દુકાન, શાકભાજીના લારીવાળાથી લઈને મોટા ડિપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર્સ સુધી દરેક જગ્યાએ યુપીઆઈથી જ ચૂકવણી કરવાનો રિવાજ બની ગયો છે. લોકો પોતાના ખિસ્સામાં રોકડ રકમ રાખવાને બદલે મોબાઈલથી જ ₹10 થી લઈને ₹2,000 સુધીના નાના ચૂકવણાં કરવાનું પસંદ કરે છે.
સરકારના આ નિર્ણયથી સૌથી વધુ રાહત એવા લોકોને મળી છે જેઓ દિવસ દરમિયાન અનેક નાના પેમેન્ટ્સ કરે છે. જો ₹2,000 સુધીના ટ્રાન્ઝેક્શન પર નાનો એવો ચાર્જ પણ લાગુ કરવામાં આવ્યો હોત, તો સામાન્ય મધ્યમ વર્ગના બજેટ પર તેની વિપરીત અસર પડી હોત અને લોકો ફરી રોકડ વ્યવહારો તરફ વળ્યા હોત. પરંતુ હવે આ સ્પષ્ટતા બાદ લોકો કોઈ પણ ડર વગર પોતાના દૈનિક પેમેન્ટ્સ ચાલુ રાખી શકશે.
દેશમાં યુપીઆઈનો અકલ્પનીય ગ્રોથ
ભારતમાં ડિજિટલ ટ્રાન્ઝેક્શનની ઝડપ દિવસાનુદિવસ નવા રેકોર્ડ સર્જી રહી છે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા આંકડા અનુસાર, જુલાઈ 2026 માં દેશભરમાં UPI દ્વારા 2,366 કરોડથી પણ વધુ સફળ ટ્રાન્ઝેક્શન નોંધાયા હતા, જેની કુલ નાણાકીય કિંમત આશરે ₹29.9 લાખ કરોડ જેટલી થાય છે.
આ આંકડા દર્શાવે છે કે યુપીઆઈ હવે માત્ર એક પેમેન્ટ ઓપ્શન નથી રહ્યું, પરંતુ ભારતીય અર્થતંત્રની મુખ્ય કરોડરજ્જુ બની ગયું છે. આવા સમયે ચાર્જ મુક્ત નીતિ ચાલુ રાખવાથી ડિજિટલ ઈકોનોમીને વધુ વેગ મળશે.
નાણા મંત્રીએ આપ્યો ભરોસો: કયા પેમેન્ટ્સ પર ચાર્જ લાગી શકે?
નાણા મંત્રી નિર્મલા સીતારમણે આ મામલે પહેલા જ સ્પષ્ટતા કરી હતી કે કાયદામાં કરવામાં આવેલા સુધારાનો હેતુ સામાન્ય નાગરિકોના રોજિંદા યુપીઆઈ ટ્રાન્ઝેક્શન પર ટેક્સ કે ચાર્જ લાદવાનો બિલકુલ નથી.
નવા કાયદાકીય માળખાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ભવિષ્યમાં માત્ર કેટલાક પસંદગીના ખૂબ મોટા કોર્પોરેટ અથવા મર્ચેન્ટ ટ્રાન્ઝેક્શન (Large Merchant Transactions) પર જરૂરિયાત મુજબ MDR (Merchant Discount Rate) લાગુ કરવાનો છે.
તદુપરાંત, સરકારે એક ખાસ વાત એ પણ સ્પષ્ટ કરી છે કે એક સામાન્ય વ્યક્તિથી બીજી વ્યક્તિ વચ્ચે થતા ટ્રાન્ઝેક્શન (P2P – Person to Person), જેમ કે મિત્રો કે પરિવારના સભ્યોને પૈસા મોકલવા, હંમેશાં સંપૂર્ણપણે ફ્રી જ રહેશે.
