બલૂચિસ્તાનના ખજાના પર અમેરિકા-ચીનનું યુદ્ધ: શું મુનીર-શરીફે ‘પ્રોજેક્ટ વોલ્ટ’ માટે પાકિસ્તાનને દાવ પર લગાવ્યું?
પાકિસ્તાનનો અશાંત પ્રાંત બલૂચિસ્તાન ફરી એકવાર વૈશ્વિક શક્તિઓ વચ્ચે ખેંચતાણનું કેન્દ્ર બન્યો છે. તાજેતરમાં અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે બલૂચિસ્તાનની રેકો ડિક (Reko Diq) ખાણમાં 1.3 અબજ ડોલરના રોકાણની જાહેરાત કરી છે, જે પાકિસ્તાનની રાજનીતિ અને અર્થતંત્રમાં એક મોટો વળાંક માનવામાં આવે છે.
પ્રોજેક્ટ વોલ્ટ: અમેરિકાનો વ્યૂહાત્મક દાવ
આ રોકાણ અમેરિકાની ‘પ્રોજેક્ટ વોલ્ટ’ (Project Vault) પહેલનો એક ભાગ છે, જે સત્તાવાર રીતે 2 ફેબ્રુઆરી, 2026 ના રોજ લોન્ચ કરવામાં આવી હતી. આ પ્રોજેક્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મહત્વપૂર્ણ ખનિજો અને ‘રેર અર્થ’ (rare earth) સંસાધનોની વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને ફરીથી આકાર આપવાનો છે, જેના પર હાલમાં ચીનનું 90% થી વધુ નિયંત્રણ છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, ‘પ્રોજેક્ટ વોલ્ટ’ હેઠળ રેકો ડિક એ અમેરિકાની બહાર કરવામાં આવેલું એકમાત્ર વિદેશી રોકાણ છે.
રેકો ડિક: વિશ્વનો ‘સોનાનો ભંડાર’
બલૂચિસ્તાનના ચાગાઈ જિલ્લામાં આવેલી રેકો ડિક ખાણ વિશ્વના સૌથી મોટા અવિકસિત તાંબા અને સોનાના ભંડારોમાંની એક છે. અંદાજ મુજબ, અહીં 5.9 અબજ ટન અયસ્ક (ore) રહેલું છે, જેમાં લગભગ 41.5 મિલિયન ઔંસ સોનું અને વિપુલ પ્રમાણમાં તાંબું સામેલ છે. તાજેતરના અભ્યાસ મુજબ, બજારની વર્તમાન કિંમતો પર આ ખજાનાનું મૂલ્ય 60 અબજ ડોલર થી વધુ હોઈ શકે છે.
મુનીર-શરીફ સરકાર પર સવાલો
પાકિસ્તાનની અંદર આ ડીલને લઈને વિવાદ છેડાયો છે. એવી ચર્ચા છે કે વડાપ્રધાન શહેબાઝ શરીફ અને સેના પ્રમુખ જનરલ આસિમ મુનીરે અશાંત બલૂચિસ્તાનને એક રીતે અમેરિકાના હાથમાં ‘વેચી’ દીધું છે, કારણ કે તેઓ પોતે આ વિસ્તારની સુરક્ષા અને વિકાસ સંભાળવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે. અમેરિકી દૂતના જણાવ્યા અનુસાર, આ રોકાણથી બલૂચિસ્તાનમાં 7,500 રોજગારીની તકો ઊભી થશે.
ચીનની ચુપકીદી અને ભારતનું પાસું
ચીન, જેણે અગાઉથી જ સીપેક (CPEC) હેઠળ પાકિસ્તાનમાં અબજો ડોલરનું રોકાણ કર્યું છે, તે હાલમાં અમેરિકાની આ સક્રિયતા પર વ્યૂહાત્મક મૌન સેવી રહ્યું છે. નિષ્ણાતો માને છે કે જો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ખનિજ ક્ષેત્રમાં ચીનના વર્ચસ્વને સીધો પડકાર ફેંકશે, તો બંને મહાસત્તાઓ વચ્ચે અથડામણ અનિવાર્ય બની શકે છે.
સુરક્ષા પડકારો અને વિદ્રોહ
આટલા મોટા રોકાણ છતાં, જમીની સ્તર પર સ્થિતિ તણાવપૂર્ણ છે. બલૂચ લિબરેશન આર્મી (BLA) જેવા અલગતાવાદી જૂથોએ “Herof 2.0” જેવા ઓપરેશન દ્વારા વિદેશી રોકાણોને નિશાન બનાવ્યા છે. તાજેતરના હુમલાઓમાં અનેક નાગરિકો અને સુરક્ષાકર્મીઓના મોત થયા છે. પાકિસ્તાને આ હુમલાઓ માટે ભારત પર આરોપ લગાવ્યો છે, જેને ભારતે “પાયા વિહોણો દાવો” ગણાવી ફગાવી દીધો છે.
પાકિસ્તાન હાલમાં ખૂબ જ નાજુક ‘ભૌગોલિક-રાજકીય’ પરિસ્થિતિમાં છે. એક તરફ તેને ચીનના દેવા અને સમર્થનની જરૂર છે, તો બીજી તરફ ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રની ‘લેવડ-દેવડ’ વાળી કૂટનીતિ તેને ભારે રોકાણની લાલચ આપી રહી છે. શું પાકિસ્તાન આ બંને મહાસત્તાઓ વચ્ચે સંતુલન જાળવી શકશે કે કેમ, તે આવનારો સમય જ બતાવશે.
