યુદ્ધની ભારે કિંમત: અમેરિકાએ ઈરાન સાથેના સંઘર્ષમાં અબજો ડોલર હોમ્યા, પેન્ટાગોનના આંકડા કેમ ધ્રુજાવી રહ્યા છે?
વિશ્વ અત્યારે યુદ્ધના ઓછાયા હેઠળ જીવી રહ્યું છે, અને જ્યારે વાત અમેરિકા અને ઈરાન જેવા દેશોની હોય, ત્યારે તેની અસર માત્ર સરહદો સુધી સીમિત નથી રહેતી. પેન્ટાગોન દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા તાજેતરના આંકડાઓએ આર્થિક નિષ્ણાતો અને સામાન્ય જનતાની ઊંઘ ઉડાવી દીધી છે. માત્ર થોડા જ દિવસોમાં યુદ્ધના ખર્ચમાં જે રીતે ઉછાળો આવ્યો છે, તે દર્શાવે છે કે આ લડાઈ અમેરિકાના ખજાનાને કેટલી ઝડપથી ખાલી કરી રહી છે.
પેન્ટાગોનના આંકડામાં મોટો તફાવત
તાજેતરમાં પેન્ટાગોને કોંગ્રેસને જણાવ્યું કે ઈરાન સાથેના આ સંઘર્ષની કિંમત અત્યાર સુધીમાં 29 અબજ ડોલર પર પહોંચી ગઈ છે. ચોંકાવનારી વાત એ છે કે માત્ર બે અઠવાડિયા પહેલા જ આ ખર્ચ 25 અબજ ડોલર જણાવવામાં આવ્યો હતો. માત્ર 14 દિવસમાં 4 અબજ ડોલરનો આ વધારો સાબિત કરે છે કે યુદ્ધમાં સંસાધનો અને હથિયારોનો વપરાશ અપેક્ષા કરતા અનેકગણો વધારે થઈ રહ્યો છે.
1 ટ્રિલિયન ડોલરનો ભયાનક અંદાજ
અહેવાલ મુજબ, હાર્વર્ડ કેનેડી સ્કૂલના જાહેર નીતિના નિષ્ણાત લિંડા બિલ્મ્સે એક ગંભીર ચેતવણી આપી છે. તેમના મતે, આ યુદ્ધ પાછળ અમેરિકન કરદાતાઓએ ઓછામાં ઓછા 1 ટ્રિલિયન ડોલર (અંદાજે 84 લાખ કરોડ રૂપિયા) ચૂકવવા પડશે.
બિલ્મ્સ જણાવે છે કે ઇતિહાસ હંમેશા એ વાતનો સાક્ષી રહ્યો છે કે યુદ્ધ શરૂ કરવામાં જેટલું સરળ લાગે છે, તેને નિભાવવું અને તેનો આર્થિક બોજ સહન કરવો તેટલું જ મુશ્કેલ હોય છે. તેમણે ભૂતકાળના ઉદાહરણો આપતા યાદ અપાવ્યું કે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ જ્યોર્જ ડબ્લ્યુ. બુશે તેમના આર્થિક સલાહકાર લેરી લિન્ડસેને માત્ર એટલા માટે પદ પરથી હટાવ્યા હતા કારણ કે લિન્ડસેએ ઇરાક યુદ્ધનો ખર્ચ 200 અબજ ડોલર થવાની આગાહી કરી હતી. અંતે એ યુદ્ધ અમેરિકાને 5 ટ્રિલિયન ડોલર કરતા પણ વધુ મોંઘું પડ્યું હતું. રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ પણ આનું જ ઉદાહરણ છે, જે થોડા દિવસોમાં પૂરું થવાની ધારણા હતી પરંતુ વર્ષોથી ખેંચાઈ રહ્યું છે.
યુદ્ધ કેમ આટલું મોંઘું સાબિત થઈ રહ્યું છે?
યુદ્ધનો ખર્ચ વધવા પાછળ મુખ્યત્વે બે પરિબળો કામ કરે છે:
ટૂંકા ગાળાના ખર્ચ: આમાં દરરોજ વપરાતા મિશાઇલો, બોમ્બ, ઇન્ટરસેપ્ટર, લડાયક વિમાનોનું મેન્ટેનન્સ અને હજારો સૈનિકોનો પગાર તથા ભથ્થાનો સમાવેશ થાય છે.
રિપ્લેસમેન્ટ કોસ્ટ (બદલી ખર્ચ): આ સૌથી જોખમી પાસું છે. સૈન્ય પાસે જે હથિયારો સ્ટોકમાં છે, તે વર્ષો પહેલા સસ્તા ભાવે બન્યા હતા. ઉદાહરણ તરીકે, એક ‘ટોમહોક મિશાઇલ’ જેની કિંમત પહેલા 20 લાખ ડોલર હતી, તેને આજે ફરીથી બનાવવા કે ખરીદવા માટે 35 લાખ ડોલર ખર્ચવા પડી રહ્યા છે. એટલે કે, સૈન્ય પોતાની ક્ષમતા જાળવી રાખવા માટે પહેલા કરતા બમણો ખર્ચ કરી રહ્યું છે.
સામાન્ય માણસના ખિસ્સા પર સીધી અસર
યુદ્ધ માત્ર રણમેદાનમાં નથી લડાતું, પરંતુ તેની સીધી અસર સામાન્ય અમેરિકન નાગરિકના રસોડા અને વાહન પર પણ પડી રહી છે. ઉર્જા સંકટના કારણે કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા છે. અમેરિકી ઉર્જા વિભાગનું અનુમાન છે કે આગામી અઠવાડિયામાં ક્રૂડ ઓઈલ પ્રતિ બેરલ 100 ડોલર ની ઉપર રહેશે.
જો આ તણાવ ઓછો નહીં થાય, તો અમેરિકામાં પેટ્રોલની સરેરાશ કિંમત 5 ડોલર પ્રતિ ગેલન સુધી પહોંચી શકે છે. તેલ મોંઘું થવાનો અર્થ છે – પરિવહન મોંઘું થવું, અને પરિવહન મોંઘું થવું એટલે જીવનજરૂરી તમામ ચીજવસ્તુઓના ભાવમાં તોતિંગ વધારો. આ મોંઘવારી મધ્યમ અને ગરીબ વર્ગના બજેટને સંપૂર્ણપણે વેરવિખેર કરી શકે છે.
આર્થિક મંદીનો ખતરો
નિષ્ણાતો માની રહ્યા છે કે જો અમેરિકા લાંબા સમય સુધી આ સંઘર્ષમાં જોડાયેલું રહેશે, તો તેનાથી દેશના જાહેર દેવામાં (National Debt) અકલ્પનીય વધારો થશે. સંરક્ષણ પાછળ ખર્ચાતા આ અબજો ડોલર શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર જેવા મહત્વના ક્ષેત્રોમાંથી કાપવામાં આવી શકે છે. યુદ્ધની આ આગ માત્ર જમીની સીમાઓ જ નહીં, પણ અમેરિકાની આર્થિક સ્થિરતાને પણ ભસ્મીભૂત કરી રહી હોય તેવું લાગે છે.
