વૈશ્વિક વેપાર યુદ્ધનું નવું રણશિંગું: ટ્રમ્પની 100% ટેરિફની ધમકી અને વિશ્વ સામેનો પડકાર
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પોતાની અણધારી અને આક્રમક રાજનીતિ માટે જાણીતા છે. મધ્ય પૂર્વ અને ઈરાન સાથેના તણાવમાં થોડી રાહત મળતા જ ટ્રમ્પનું ધ્યાન હવે આર્થિક મોરચા પર કેન્દ્રિત થયું છે. રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે યુરોપિયન દેશોને ચેતવણી આપતા કહ્યું છે કે જો તેઓ અમેરિકન ટેક કંપનીઓ પર ‘ડિજિટલ સર્વિસ ટેક્સ’ લાદવાનું ચાલુ રાખશે, તો અમેરિકા પણ વળતો પ્રહાર કરતા તેમના સામાન પર 100% ટેરિફ લાદશે. આ નિર્ણય વિશ્વના વેપારી સમુદાય માટે એક મોટા આંચકા સમાન છે.
શું છે આ વિવાદનું મૂળ?
આ સમગ્ર વિવાદ ‘ડિજિટલ સર્વિસ ટેક્સ’ (DST) ના કારણે ઉભો થયો છે. યુરોપના અનેક દેશો, ખાસ કરીને ફ્રાન્સ જેવા રાષ્ટ્રો, તેમની સરહદોમાં કામ કરતી અમેરિકન ટેક જાયન્ટ્સ (જેમ કે ગૂગલ, એમેઝોન, ફેસબુક) પર ટેક્સ લગાવી રહ્યા છે. યુરોપિયન દેશોનું માનવું છે કે આ ટેક કંપનીઓ તેમના દેશમાં કરોડોનું ટર્નઓવર કરે છે, પરંતુ સ્થાનિક કર પ્રણાલીમાં પૂરતું યોગદાન આપતી નથી.
બીજી તરફ, ટ્રમ્પનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે આ ટેક્સ માત્ર અમેરિકન કંપનીઓને ટાર્ગેટ કરવા માટે છે, જે અન્યાયી છે. ટ્રમ્પે સોશિયલ મીડિયા પર આક્રમક ટિપ્પણી કરતા કહ્યું કે, “જો કોઈ દેશ અમેરિકન કંપનીઓ પર ટેક્સ લગાવશે, તો અમે પણ તેમના સામાન પર 100 ટકા ટેરિફ લગાવીને જવાબ આપીશું.”
4 જુલાઈની ડેડલાઇન અને તણાવ
ટ્રમ્પે યુરોપિયન યુનિયન (EU) ના દેશોને સ્પષ્ટ કહી દીધું છે કે અમેરિકન સામાન પરના ટેક્સ ઘટાડવા માટે 4 જુલાઈની અંતિમ સમયમર્યાદા છે. આ ધમકીને કારણે અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચેના વેપારી સંબંધોમાં અભૂતપૂર્વ તણાવ પેદા થયો છે. અગાઉ થયેલી ઘણી વેપારી સમજૂતીઓ પણ હવે ખતરામાં જણાય છે. ટ્રમ્પનું કહેવું છે કે, જો કોઈ દેશ ડિજિટલ ટેક્સ હટાવશે નહીં, તો અગાઉ થયેલા તમામ વેપારી કરારો રદબાતલ ગણવામાં આવશે. આનાથી તે સમજૂતીઓ પણ જોખમમાં મુકાઈ ગઈ છે જે મુજબ યુરોપિયન વસ્તુઓ પર ટેરિફ 15% સુધી મર્યાદિત રાખવાનું નક્કી થયું હતું.
ફ્રાન્સનું કડક વલણ
આ ટેરિફ વોરમાં ફ્રાન્સ અને અમેરિકા સામસામે આવી ગયા છે. ફ્રાન્સના રાષ્ટ્રપતિ ઇમેન્યુઅલ મેક્રોનનું વલણ અત્યંત સ્પષ્ટ છે. મેક્રોને ભૂતકાળમાં પણ કહ્યું છે કે ફ્રાન્સ અમેરિકાના દબાણમાં આવીને પોતાના ટેક્સ કાયદા બદલશે નહીં. ફ્રાન્સ 2019થી એવી ડિજિટલ કંપનીઓ પર 3% ટેક્સ લગાવી રહ્યું છે જેનું ટર્નઓવર 750 મિલિયન યુરો (લગભગ 854 મિલિયન ડોલર) કરતા વધારે છે. એટલું જ નહીં, ફ્રાન્સના સાંસદો તો આ ટેક્સને વધારીને 6% કરવા પર પણ વિચારણા કરી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પે આના જવાબમાં ફ્રેન્ચ વાઇન અને અન્ય ઉત્પાદનો પર 100% ટેરિફ લાદવાની ધમકી આપી છે, જે ફ્રાન્સની અર્થવ્યવસ્થા માટે મોટો ફટકો સાબિત થઈ શકે છે.
ટેરિફ વોરની વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર શું અસર પડશે?
જ્યારે વિશ્વના બે સૌથી મોટા આર્થિક બ્લોક (અમેરિકા અને યુરોપ) એકબીજા સાથે ટેરિફ વોર ખેલે છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર સંબંધિત દેશો પૂરતી સીમિત રહેતી નથી:
વસ્તુઓના ભાવમાં વધારો: જ્યારે કોઈ વસ્તુ પર 100% ટેરિફ લાગે, ત્યારે સ્વાભાવિક રીતે તેની કિંમત બમણી થઈ જાય છે. આનાથી ગ્રાહકો પર બોજ વધશે અને મોંઘવારીને વેગ મળશે.
સપ્લાય ચેઇનમાં અવરોધ: વૈશ્વિક સ્તરે વેપાર કરતા ઉત્પાદકો મુશ્કેલીમાં મુકાશે. કાચો માલ અને તૈયાર માલની અવરજવર મોંઘી બનતા વેપારનું ચક્ર ધીમું પડી શકે છે.
રોકાણકારોમાં અનિશ્ચિતતા: ટેરિફ વોરને કારણે શેરબજારોમાં અસ્થિરતા આવે છે. રોકાણકારો ભવિષ્યના વેપારી નિયમો અંગે ચિંતિત બની જાય છે, જેનાથી શેરબજારમાં કડાકો બોલી શકે છે.
બદલાની ભાવના: જો યુરોપ પણ વળતો પ્રહાર કરે અને અમેરિકન ઉત્પાદનો પર ટેક્સ લગાવે, તો સ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે.
શું કોઈ મધ્યમ માર્ગ શક્ય છે?
ટ્રમ્પની આ ધમકીઓ ઘણીવાર વાટાઘાટો માટે દબાણ ઉભું કરવા માટે હોય છે. ટ્રમ્પ ઈચ્છે છે કે અમેરિકન કંપનીઓને વિશ્વભરમાં સુરક્ષિત અને અનુકૂળ વાતાવરણ મળે. જોકે, અન્ય દેશો પણ પોતાની સાર્વભૌમત્વ અને આર્થિક હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે મક્કમ છે.
ભવિષ્યમાં આ વિવાદનો ઉકેલ લાવવા માટે વૈશ્વિક સ્તરે એક સમાન ‘ડિજિટલ ટેક્સેશન’ નીતિ બનાવવી જરૂરી છે. જો દરેક દેશ પોતાના નિયમો બનાવશે, તો વેપારમાં અરાજકતા ફેલાશે. OECD (ઓર્ગેનાઈઝેશન ફોર ઈકોનોમિક કો-ઓપરેશન એન્ડ ડેવલપમેન્ટ) જેવી સંસ્થાઓ આ દિશામાં કામ કરી રહી છે, પરંતુ ટ્રમ્પનું આક્રમક વલણ પ્રક્રિયાને જટિલ બનાવી રહ્યું છે.
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ નીતિ અને તેના કારણે ઉદભવેલું આ ટેરિફ વોર વૈશ્વિકીકરણના યુગમાં એક મોટો પડકાર છે. એક તરફ ટેક કંપનીઓનો વધતો પ્રભાવ છે, તો બીજી તરફ દેશોની તેમની આવક મેળવવાની ઈચ્છા. આ સંતુલન જાળવવું અત્યંત મુશ્કેલ છે. આગામી સમયમાં જો આ બંને પક્ષો વાતચીત દ્વારા કોઈ સમજૂતી પર નહીં પહોંચે, તો સમગ્ર વિશ્વએ આર્થિક મંદી કે મોંઘવારીના એક નવા તબક્કાનો સામનો કરવો પડી શકે છે.
આ સમગ્ર એપિસોડ એ સાબિત કરે છે કે આધુનિક યુગમાં રાજનીતિ અને અર્થશાસ્ત્ર એકબીજા સાથે એટલા ગૂંથાયેલા છે કે એક નાનો નિર્ણય પણ લાખો લોકોના ખિસ્સા પર અસર કરી શકે છે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે શું ટ્રમ્પ પોતાની ધમકીઓ પર અમલ કરે છે, કે પછી કોઈ સમજૂતી સાથે ફરીથી વેપારના દ્વાર ખુલે છે.
