મોબાઈલ યુઝર્સના ખિસ્સા પરનો બોજ ઘટશે? ૩૦ દિવસની વેલિડિટી અને વધેલા ડેટાના ઉપયોગ માટે રેલ્વે જેવી નવી સિસ્ટમની ચર્ચા
મોબાઈલ રિચાર્જ પ્લાનની દુનિયામાં અત્યારે એક મોટો વિવાદ છેડાયો છે, જેની સીધી અસર ભારતના કરોડો મોબાઈલ યુઝર્સના ખિસ્સા પર પડી રહી છે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે વર્ષમાં ૧૨ મહિના હોવા છતાં તમારે ૧૩ વાર રિચાર્જ કેમ કરવું પડે છે? આ પ્રશ્ન તાજેતરમાં રાજ્યસભામાં આમ આદમી પાર્ટીના સાંસદ રાઘવ ચઢ્ઢાએ ઉઠાવ્યો હતો, જેના જવાબમાં કેન્દ્રીય સંચાર મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ ટેલિકોમ કંપનીઓને ગ્રાહકોના હિતમાં મહત્વના આદેશ આપ્યા છે. ચાલો સમજીએ કે રિચાર્જ પ્લાનનું આ ગણિત શું છે અને સરકાર હવે શું ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે.
૨૮ દિવસના પ્લાનનું રહસ્ય: વર્ષમાં ૧૩ વાર રિચાર્જ કેમ?
મોટાભાગની ટેલિકોમ કંપનીઓ તેમના ‘મંથલી’ પ્લાનને ૩૦ દિવસને બદલે ૨૮ દિવસની વેલિડિટી સાથે આપે છે. ગણિત મુજબ જોઈએ તો, જો તમે દર ૨૮ દિવસે રિચાર્જ કરો છો, તો વર્ષના ૩૬૫ દિવસ પૂરા કરવા માટે તમારે કુલ ૧૩ વખત રિચાર્જ કરવું પડે છે ($365 / 28 = 13.03$). એટલે કે, કંપનીઓ દરેક મહિનામાંથી ૨-૩ દિવસ ‘ચોરી’ કરીને વર્ષના અંતે ગ્રાહકો પાસેથી એક વધારાના મહિનાનું રિચાર્જ કરાવી લે છે. આ પ્રથા સામે લાંબા સમયથી વિરોધ ચાલી રહ્યો હતો.
કેન્દ્રીય મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયાએ હવે ટેલિકોમ ઓપરેટરોને આગ્રહ કર્યો છે કે તેઓ તેમના ૩૦ દિવસના પ્લાનનું માર્કેટિંગ અને પ્રચાર વધુ સક્રિય રીતે કરે. જોકે, TRAI (ટેલિકોમ રેગ્યુલેટરી ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા) ના આદેશ મુજબ દરેક કંપની પાસે ૩૦ દિવસનો પ્લાન હોવો ફરજિયાત છે, પરંતુ કંપનીઓ તેને ઘણીવાર છુપાવીને રાખે છે અથવા ૨૮ દિવસના પ્લાનને જ વધુ હાઇલાઇટ કરે છે. સરકાર હવે ઈચ્છે છે કે ગ્રાહકો પાસે ૩૦ દિવસ અથવા આખા મહિનાના પ્લાનનો સ્પષ્ટ વિકલ્પ હોય, જેથી તેમને વર્ષમાં ૧૨ જ વાર રિચાર્જ કરવું પડે.
ડેટા રોલઓવર અને ઇનકમિંગ કોલ્સની ગંભીર સમસ્યા
રાઘવ ચઢ્ઢાએ સંસદમાં વધુ એક મહત્વનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો, જે ડેટાના બગાડ સાથે જોડાયેલો છે. હાલના નિયમો મુજબ, જો તમને દરરોજ 2GB ડેટા મળે છે અને તમે તેમાંથી માત્ર 1.5GB વાપરો છો, તો બાકીનો 0.5GB રાત્રે ૧૨ વાગ્યે એક્સપાયર થઈ જાય છે. સાંસદે દલીલ કરી હતી કે ગ્રાહકે આખા ડેટા માટે પૈસા ચૂકવ્યા છે, તો પછી વધેલો ડેટા આગામી દિવસ કે મહિનામાં કેમ ટ્રાન્સફર (Rollover) ન થઈ શકે? “વાપરો અથવા ગુમાવો” (Use it or lose it) ની આ નીતિ ગ્રાહકો સાથે અન્યાય સમાન છે.
આ ઉપરાંત, રિચાર્જ ખતમ થતાની સાથે જ ઇનકમિંગ કોલ્સ અને એસએમએસ બંધ કરી દેવાની પ્રથા પર પણ સવાલો ઉઠ્યા છે. અત્યારે જો પ્લાન એક્સપાયર થાય, તો થોડા જ દિવસોમાં ઇનકમિંગ સેવાઓ બંધ કરી દેવામાં આવે છે. રાઘવ ચઢ્ઢાએ ભલામણ કરી છે કે ઇનકમિંગ કોલ્સ ઓછામાં ઓછા એક વર્ષ સુધી ચાલુ રહેવા જોઈએ અને કોઈ પણ નંબરને ડિએક્ટિવેટ કરવા માટે ૩ વર્ષનો ગ્રેસ પીરિયડ મળવો જોઈએ. અત્યારે TRAI ના નિયમ મુજબ જો ૯૦ દિવસ સુધી નંબરનો ઉપયોગ ન થાય તો તેને ડિએક્ટિવેટ કરી શકાય છે.
ટેરિફ ફોર્બિયરન્સ: શું સરકાર કિંમતો ઘટાડશે?
જ્યારે ઇનકમિંગ કોલ્સ અને ટેરિફ (કિંમતો) માં વધારા વિશે પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે મંત્રી સિંધિયાએ જણાવ્યું કે આ સેક્ટરમાં ‘ટેરિફ ફોર્બિયરન્સ’ (Tariff Forbearance) ની નીતિ ચાલે છે. આનો અર્થ એ છે કે TRAI સીધી રીતે કિંમતો નક્કી કરતું નથી. ટેલિકોમ ઓપરેટરો પાસે કિંમતો, પ્લાનની વેલિડિટી અને સેવાઓ ક્યારે બંધ કરવી તે નક્કી કરવાની સ્વતંત્રતા છે. રેગ્યુલેટરનું કામ માત્ર એ જોવાનું છે કે કોઈ કંપની પોતાની બજાર શક્તિનો દુરુપયોગ તો નથી કરતી ને?
જોકે, સરકાર હવે ગ્રાહકોમાં જાગૃતિ લાવવા પર ભાર આપી રહી છે. જો ગ્રાહકો વધુ ને વધુ ૩૦ દિવસના પ્લાનની માંગણી કરશે, તો કંપનીઓને ૨૮ દિવસની આ પ્રથા બંધ કરવા પર મજબૂર થવું પડશે. ટેલિકોમ સેક્ટરમાં વધતી સ્પર્ધા વચ્ચે, ગ્રાહક અધિકારોનું રક્ષણ કરવું એ સરકાર માટે હવે પ્રાથમિકતા બની ગઈ છે. ૨૦૨૬ના આ વર્ષમાં ટેલિકોમ સેવાઓ જે રીતે મોંઘી થઈ રહી છે, તે જોતા ડેટા રોલઓવર અને સ્ટાન્ડર્ડ મંથલી વેલિડિટી જેવા ફેરફારો સામાન્ય જનતા માટે મોટા રાહતના સમાચાર બની શકે છે.
