ભારત છેલ્લી આશા! ચીનના મંદીગ્રસ્ત અર્થતંત્રને બચાવવા માટે કેમ દિલ્હી તરફ મીટ માંડીને બેઠું છે બેજિંગ?
છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓથી ચીન વિશ્વનું ‘મેન્યુફેક્ચરિંગ હબ’ રહ્યું છે, પરંતુ હવે ચિત્ર બદલાઈ રહ્યું છે. ચીનનું આર્થિક એન્જિન જે એક સમયે તેજ ગતિએ દોડતું હતું, તે હવે હાંફી રહ્યું છે. પ્રોપર્ટી માર્કેટમાં મંદી, ઘટતો નિકાસ અને અમેરિકા-યુરોપ જેવા વિકસિત બજારોમાં લાગતા વેપાર અવરોધોએ ચીનની કમર તોડી નાખી છે. આવી સ્થિતિમાં, ચીની કંપનીઓ અને ત્યાંની સરકાર માટે ભારત એક એવું બજાર બનીને ઉભર્યું છે જેને તેઓ હવે નજરઅંદાજ કરી શકે તેમ નથી.
ચીનનું આંતરિક આર્થિક સંકટ: ફેક્ટરીઓ શાંત અને રિયલ એસ્ટેટ પાયમાલ
ચીનના અર્થતંત્રમાં અત્યારે ત્રણ મુખ્ય મોરચે તકલીફ જોવા મળી રહી છે. પ્રથમ, ચીનનો રિયલ એસ્ટેટ સેક્ટર, જે કુલ અર્થતંત્રમાં ૨૫-૩૦% હિસ્સો ધરાવે છે, તે સંપૂર્ણપણે પડી ભાંગ્યું છે. ‘એવરગ્રાન્ડે’ જેવી મોટી કંપનીઓની નાદારીએ સામાન્ય ચીની નાગરિકોનો વિશ્વાસ ડગમગાવી દીધો છે.
બીજું કારણ છે ચીનની ફેક્ટરી એક્ટિવિટીમાં ઘટાડો. વિશ્વભરમાં માંગ ઘટવાને કારણે ચીની પ્રોડક્ટ્સનો ભરાવો થઈ રહ્યો છે. ત્રીજું અને સૌથી મહત્વનું કારણ છે વસ્તી વિષયક ફેરફાર. ચીનમાં કામ કરી શકે તેવા યુવાનોની સંખ્યા ઘટી રહી છે અને વૃદ્ધોની સંખ્યા વધી રહી છે, જે ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારો કરી રહી છે. જ્યારે બીજી તરફ, અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયને ચીની ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) અને ટેકનોલોજી પર આકરા ટેરિફ લાદી દીધા છે, જેના કારણે ચીન માટે પશ્ચિમના દરવાજા ધીમે-ધીમે બંધ થઈ રહ્યા છે.
ભારત: ચીની મૂડી માટે કેમ છે આકર્ષક સ્થળ?
જ્યારે પશ્ચિમી દેશો ચીનથી અંતર બનાવી રહ્યા છે, ત્યારે ભારત વિશ્વનું સૌથી ઝડપથી વિકસતું મોટું અર્થતંત્ર છે. ચીની કંપનીઓ માટે ભારત તરફ જોવાની પાછળ કેટલાક મજબૂત કારણો છે:
-
વિશાળ ગ્રાહક આધાર: ૧૪૦ કરોડથી વધુની વસ્તી અને વધતો મધ્યમ વર્ગ કોઈપણ કંપની માટે સોનાની ખાણ સમાન છે. સ્માર્ટફોનથી લઈને ઈલેક્ટ્રિક ગાડીઓ સુધી, ભારતની ભૂખ સતત વધી રહી છે.
-
નજીકની ભૌગોલિક સ્થિતિ: ચીન માટે ભારત પડોશી દેશ હોવાથી સપ્લાય ચેઈન અને ટ્રાન્સપોર્ટેશન અન્ય દેશોની સરખામણીએ વધુ સરળ અને સસ્તું પડે છે.
-
મેન્યુફેક્ચરિંગની જરૂરિયાત: ભારત અત્યારે ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને PLI સ્કીમ દ્વારા મેન્યુફેક્ચરિંગ પર ભાર આપી રહ્યું છે. ચીની કંપનીઓ પાસે ટેકનોલોજી અને એક્સપર્ટાઈઝ છે, જેનો ઉપયોગ તેઓ ભારતમાં પ્લાન્ટ નાખીને કરી શકે છે.
વ્યૂહાત્મક બદલાવ: ચીની કંપનીઓનું ભારતમાં પુનરાગમન?
૨૦૨૦ માં ગલવાન ખીણની ઘટના પછી ભારત અને ચીન વચ્ચેના આર્થિક સંબંધો વણસ્યા હતા. ભારતે અનેક ચીની એપ્સ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો અને સીધા વિદેશી રોકાણ (FDI) ના નિયમો કડક કર્યા. પરંતુ હવે સમય બદલાઈ રહ્યો છે. ચીની ટેક અને ઓટોમોબાઈલ કંપનીઓ હવે ભારતીય કંપનીઓ સાથે જેવી કે જેએસડબલ્યુ (JSW) કે અન્ય લોકલ પાર્ટનર્સ સાથે જોડાણ કરીને ભારતમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.
ચીન જાણે છે કે જો તેણે પોતાની આર્થિક મંદીમાંથી બહાર આવવું હશે, તો તેણે એવા બજારમાં રહેવું પડશે જ્યાં વૃદ્ધિની સંભાવના હોય. ભારત અત્યારે ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ડિજિટલ પેમેન્ટ્સ અને ગ્રીન એનર્જીમાં ક્રાંતિ કરી રહ્યું છે. જો ચીની કંપનીઓ ભારતમાં રોકાણ કરે છે, તો તેમને સ્થિર કમાણી મળી શકે છે, જે અત્યારે તેમના પોતાના દેશમાં અશક્ય લાગી રહી છે.
ભારત માટે આ તક છે કે પડકાર?
ચીન ભલે ભારતને લાઈફલાઈન તરીકે જોતું હોય, પણ ભારત માટે આ સ્થિતિ બેધારી તલવાર જેવી છે. એકબાજુ ચીની રોકાણથી રોજગારી અને ટેકનોલોજી મળી શકે છે, તો બીજી બાજુ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સ્થાનિક ઉદ્યોગોને નુકસાન થવાનો ભય રહે છે. જોકે, ભારત અત્યારે ‘ચાઈના પ્લસ વન’ (China Plus One) વ્યૂહરચના હેઠળ વિશ્વની કંપનીઓને આકર્ષી રહ્યું છે, જે ચીન માટે સૌથી મોટો ફાળો છે.
નિષ્ણાતો માને છે કે જો ચીન પોતાની આર્થિક સ્થિતિ સુધારવા માંગતું હોય, તો તેણે ભારત સાથેના રાજદ્વારી અને આર્થિક સંબંધોને ફરીથી પાટા પર લાવવા જ પડશે. દિલ્હી પર નજર રાખવી એ હવે ચીન માટે માત્ર પસંદગી નથી, પણ મજબૂરી બની ગઈ છે.
