જો ક્રૂડ $૨૦૦ સુધી પહોંચશે તો ભારતીય અર્થતંત્ર અને રૂપિયા પર કેવી થશે અસર?
વિશ્વના સૌથી મોટા તેલ નિકાસકાર સાઉદી અરેબિયા માટે વર્તમાન સ્થિતિ ‘સોનાની થાળીમાં લોખંડના ખીલા’ જેવી છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરી, ૨૦૨૬ થી શરૂ થયેલા મધ્ય પૂર્વના સંઘર્ષે બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવને $૧૧૯ ની ઉપર ધકેલી દીધા છે. જો આ તણાવ એપ્રિલના અંત સુધી ચાલુ રહેશે, તો ભાવ $૧૮૦ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચવાની આગાહી છે. સામાન્ય રીતે તેલના ભાવ વધે ત્યારે સાઉદીના ખજાનામાં અબજો ડોલર ઠલવાય છે, પરંતુ આ વખતે સાઉદી અધિકારીઓ નાખુશ છે. તેની પાછળ ત્રણ મુખ્ય કારણો અને વૈશ્વિક બદનામીનો ડર જવાબદાર છે.
૧. વૈશ્વિક મંદી અને બજારની અસ્થિરતાનો ડર
સાઉદી વિદેશ નીતિના નિષ્ણાત ઓમર કરીમ મુજબ, સાઉદી અરેબિયા તેલના ભાવમાં અચાનક અને તીવ્ર ઉછાળો ઈચ્છતું નથી. જો તેલ ખૂબ મોંઘું થઈ જાય, તો તે વૈશ્વિક મંદી (Global Recession) લાવી શકે છે. જ્યારે દુનિયામાં મંદી આવે છે, ત્યારે તેલની એકંદર માંગ ઘટી જાય છે. સાઉદી અરેબિયા લાંબાગાળાનું આયોજન કરે છે અને તે ઈચ્છે છે કે તેલના ભાવ સાધારણ સ્તરે રહે જેથી બજારમાં સ્થિરતા જળવાઈ રહે અને તેમનો માર્કેટ શેર સુરક્ષિત રહે.
૨. ‘વોર પ્રોફિટિયર’ (યુદ્ધનો નફો ખાનાર) તરીકેની બદનામી
સાઉદી અરેબિયાને સૌથી મોટો ડર પોતાની વૈશ્વિક છબીનો છે. જો તેલના ભાવ આસમાને પહોંચશે, તો વિશ્વભરના દેશો સાઉદી પર ‘યુદ્ધનો ફાયદો ઉઠાવવાનો’ આરોપ લગાવી શકે છે. ખાસ કરીને જ્યારે ઈરાને કતારના રાસ લફાન અને સાઉદીના યાન્બુ પ્લાન્ટ્સ પર હુમલા કર્યા છે, ત્યારે સાઉદી પોતાની જાતને પીડિત તરીકે જુએ છે, નફાખોર તરીકે નહીં.
૩. અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો સાથેના સંબંધોમાં તણાવ
અમેરિકામાં ગેસોલિનના ભાવ $૩.૮૮ પ્રતિ ગેલન સુધી પહોંચી ગયા છે, જે ફુગાવો વધારી રહ્યા છે. ફેડરલ રિઝર્વના અધ્યક્ષ જેરોમ પોવેલે પણ સ્વીકાર્યું છે કે આ તેલનો આંચકો નોકરીઓ અને ખર્ચ પર દબાણ લાવી રહ્યો છે. સાઉદી અરેબિયા જાણે છે કે જો તે તેલનો પુરવઠો વધારીને ભાવ અંકુશમાં નહીં લે, તો અમેરિકા સાથેના તેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો બગડી શકે છે.
ભારત પર સંકટના વાદળો
ભારત માટે આ સમાચાર અત્યંત ચિંતાજનક છે. ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું ૮૯% થી ૯૦% ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે.
-
ખાધમાં વધારો: તેલના ભાવમાં દર $૧૦ ના વધારા સાથે ભારતની ચાલુ ખાતાની ખાધ (CAD) માં ૩૦-૪૦ બેસિસ પોઈન્ટનો વધારો થાય છે.
-
રૂપિયાનું અવમૂલ્યન: જો તેલ $૧૮૦ પર પહોંચશે, તો ભારતની ખાધ ૩% ને વટાવી જશે, જેનાથી રૂપિયો નબળો પડશે.
-
મોંઘવારી: ફુગાવો ૧% થી વધુ વધી શકે છે, જે RBI માટે વ્યાજ દરો વધારવા જેવો મુશ્કેલ નિર્ણય લેવા મજબૂર કરી શકે છે.
જોકે, ૨૦૨૨માં સરકારે એક્સાઈઝ ડ્યુટીમાં કરેલો ₹૧ લાખ કરોડનો ઘટાડો અને રશિયા પાસેથી મળતું ડિસ્કાઉન્ટ તેલ ભારતને થોડી રાહત આપી રહ્યું છે, પરંતુ $૧૮૦ ના સ્તરે આ ડિસ્કાઉન્ટ પણ અદૃશ્ય થઈ શકે છે.
૨૦૨૬ સુધીમાં $૨૦૦ ની આગાહી?
બજારના વિશ્લેષકો ભવિષ્યવાણી કરી રહ્યા છે કે જો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (જ્યાંથી વિશ્વનું ૨૦% તેલ પસાર થાય છે) સંપૂર્ણપણે બંધ થશે, તો ૨૦૨૬ ના અંત સુધીમાં ભાવ $૨૦૦ પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી શકે છે. અત્યારે એશિયન ખરીદદારો સાઉદી લાઈટ ક્રૂડ $૧૨૫ માં ખરીદી રહ્યા છે, પરંતુ સ્ટોરેજ ઓઈલ આવતા અઠવાડિયે સમાપ્ત થવાની તૈયારીમાં છે, જે ભાવમાં વધુ ભડકો કરી શકે છે.
૨૦ માર્ચ, ૨૦૨૬ ના આ અહેવાલ મુજબ, સાઉદી અરેબિયા અત્યારે એક એવા વળાંક પર છે જ્યાં વધુ નફો તેને વધુ જોખમમાં મૂકી રહ્યો છે. એપ્રિલના અંતમાં યુદ્ધની સ્થિતિ શું રહે છે, તેના પર જ હવે વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને સાઉદીની ‘નેક્સ્ટ મૂવ’ નિર્ભર છે.#CrudeOilCrisis2026
