ટ્રમ્પની છબીવાળો સોનાનો સિક્કો અને ચલણી નોટો: અમેરિકાના ૨૫૦માં વર્ષની ઉજવણીમાં ઐતિહાસિક ફેરફાર
અમેરિકા તેના ઈતિહાસના ૨૫૦માં વર્ષ (Semiquincentennial) ની ઉજવણી તરફ આગળ વધી રહ્યું છે ત્યારે, અમેરિકી ચલણ એટલે કે ‘ડોલર’ માં એક એવો ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે જેણે સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. વર્ષ ૧૮૬૧ થી ચાલી આવતી પરંપરા મુજબ, અમેરિકાની ચલણી નોટો પર ટ્રેઝરર (Treasurer) અને ટ્રેઝરી સેક્રેટરી (Treasury Secretary) ની સહીઓ હોવી અનિવાર્ય હતી. પરંતુ, માર્ચ ૨૦૨૬ના આ સમયગાળામાં લેવાયેલા એક ઐતિહાસિક નિર્ણય મુજબ, હવે અમેરિકાની પેપર બેંકનોટ પર રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની સહી જોવા મળશે. આ પહેલીવાર બની રહ્યું છે કે કોઈ પદ પર રહેલા (Sitting President) રાષ્ટ્રપતિના હસ્તાક્ષર ચલણી નોટો પર અંકિત કરવામાં આવશે.
ચલણનું નવું સ્વરૂપ: રાષ્ટ્રપતિની સહી અને ગોલ્ડ કોઈન
આ નવી પહેલ હેઠળ, ભવિષ્યમાં છપાનારી બેંકનોટ પર ટ્રેઝરરની સહીના સ્થાને રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પની સહી હશે. આ માત્ર એક વહીવટી ફેરફાર નથી, પરંતુ અમેરિકાના આર્થિક ઈતિહાસમાં એક મોટું વળાંક બિંદુ છે. આ સિવાય, અમેરિકી સરકારે ૨૪-કેરેટ શુદ્ધ સોનાનો એક સ્મારક સિક્કો (Commemorative Coin) બહાર પાડવાની પણ મંજૂરી આપી છે, જેના પર રાષ્ટ્રપતિની છબી અંકિત હશે.
ઐતિહાસિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, જીવિત રાષ્ટ્રપતિને કાયદેસરના ચલણ (Legal Tender) પર સન્માન આપવાની પરંપરા અત્યંત દુર્લભ છે. અગાઉ ૧૯૨૬માં અમેરિકાના ૧૫૦માં વર્ષની ઉજવણી વખતે કેલ્વિન કૂલીજ (Calvin Coolidge) ને આવું સન્માન મળ્યું હતું. બરાબર સો વર્ષ પછી, ૨૦૨૬માં ફરી એકવાર કોઈ જીવિત રાષ્ટ્રપતિની છબી અને સહી અમેરિકાના સત્તાવાર ચલણનો ભાગ બનશે, જે ટ્રમ્પના સમર્થકો માટે અમેરિકાની આર્થિક શક્તિ અને મજબૂત નેતૃત્વનું પ્રતીક છે.
રાજકીય વિવાદ અને રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોનું રાજનીતિકરણ
સ્વાભાવિક છે કે આટલા મોટા ફેરફાર સાથે વિવાદો પણ જોડાયેલા છે. અમેરિકાના રાજકીય વર્તુળોમાં આ મુદ્દે ઉગ્ર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. ટીકાકારોનું માનવું છે કે રાષ્ટ્રીય પ્રતીકો અને ચલણ એ કોઈ વ્યક્તિ વિશેષના નહીં પણ આખા રાષ્ટ્રના હોવા જોઈએ. ચલણી નોટો પર રાષ્ટ્રપતિની સહી હોવી એ રાષ્ટ્રીય પ્રતીકોનું ‘રાજનીતિકરણ’ (Politicization) છે તેવી દલીલો પણ થઈ રહી છે. વિપક્ષી નેતાઓ આ પગલાને પરંપરાઓનું ઉલ્લંઘન ગણાવી રહ્યા છે.
બીજી તરફ, સરકાર અને તેના સમર્થકો આ નિર્ણયને અમેરિકાના ૨૫૦માં વર્ષની ભવ્ય ઉજવણીના ભાગરૂપે જોઈ રહ્યા છે. તેમનું કહેવું છે કે આ ફેરફાર અમેરિકાના આર્થિક આત્મવિશ્વાસને દર્શાવે છે. ૨૫૦ વર્ષના ઈતિહાસમાં આ એક એવો સમય છે જ્યારે અમેરિકા તેની પરંપરાઓને નવી ઓળખ આપી રહ્યું છે. ૧૯૨૬ના સેસક્વિસેન્ટેનિયલ (Sesquicentennial) સિક્કાઓનો સંદર્ભ આપતા તેઓ જણાવે છે કે જીવિત નેતાઓને સન્માનિત કરવાની પરંપરા પહેલેથી જ અસ્તિત્વમાં છે, અને આ નિર્ણય પણ તે જ ગૌરવશાળી ઈતિહાસનો એક ભાગ છે.
ભવિષ્યની અસરો અને વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ
આ નિર્ણયની અસર માત્ર અમેરિકા પૂરતી મર્યાદિત નહીં રહે. ડોલર એ વિશ્વનું સૌથી વધુ સ્વીકૃત ચલણ છે, તેથી જ્યારે પણ લોકોના હાથમાં આ નવી નોટો આવશે ત્યારે તે એક વૈશ્વિક ચર્ચાનો વિષય બનશે. આર્થિક નિષ્ણાતો માને છે કે ચલણમાં આવા ફેરફારો ભલે રાજકીય લાગતા હોય, પરંતુ તે દેશની બ્રાન્ડ ઈમેજ પર લાંબા ગાળાની અસર કરે છે.
અમેરિકા જ્યારે તેના ૨૫૦ વર્ષની ઉજવણીની તૈયારી કરી રહ્યું છે, ત્યારે આ નવો ‘ટ્રમ્પ ડોલર’ અને ગોલ્ડ કોઈન માત્ર ચલણ નહીં પણ એક સ્મૃતિચિહ્ન (Souvenir) તરીકે પણ જોવાશે. સંગ્રહખોરો અને ઈતિહાસકારો માટે આ સિક્કાઓ અને નોટો અમૂલ્ય સાબિત થઈ શકે છે. અંતે, આ સંઘર્ષ પરંપરા અને પરિવર્તન વચ્ચેનો છે. શું અમેરિકાના લોકો આ નવા ફેરફારને આવકારશે કે પછી તે ભવિષ્યમાં કોઈ નવી રાજકીય લડાઈનું કારણ બનશે, તે તો સમય જ કહેશે.
