આઈપીઓ માર્કેટમાં તેજીનો માહોલ; અરજી કરતા પહેલા આ ૫ બાબતો તપાસશો તો ક્યારેય નહીં ડૂબે પૈસા
વર્તમાન સમયમાં ભારતીય શેરબજારમાં જબરદસ્ત ઉત્સાહનો માહોલ છે. બજારના સકારાત્મક સેન્ટિમેન્ટને જોઈને એક પછી એક કંપનીઓ પોતાના આઈપીઓ (IPO – Initial Public Offering) લોન્ચ કરી રહી છે. પ્રાઇમરી માર્કેટની આ તેજીમાં અવારનવાર રોકાણકારો આંધળો સટ્ટો લગાવતા હોય છે, પરંતુ યાદ રાખવું જરૂરી છે કે માર્કેટમાં આવનારો દરેક આઈપીઓ કમાણી કરાવીને જ આપશે તેવી કોઈ ગેરંટી હોતી નથી. જો યોગ્ય રિસર્ચ વિના ક્યાંય પણ નાણાં રોકવામાં આવે, તો લિસ્ટિંગના દિવસે મોટું નુકસાન વેઠવાનો વારો આવી શકે છે.
આઈપીઓ માર્કેટમાં રોકાણકારોનો ધસારો સતત વધી રહ્યો છે. ચાલુ અઠવાડિયે જ ત્રણ મોટી કંપનીઓના આઈપીઓ સબ્સ્ક્રિપ્શન માટે ખૂલી રહ્યા છે. બજારના નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આઈપીઓમાં રોકાણ કરવું એ માત્ર નસીબનો ખેલ નથી, પરંતુ તે એક ગણતરીપૂર્વકનું નાણાકીય પગલું છે. સોશિયલ મીડિયાના ઘોંઘાટ કે મિત્રોની વાતોમાં આવીને અરજી કરવાને બદલે નીચેની ૫ બાબતોની સચોટ તપાસ કરવી અનિવાર્ય છે:
૧. કંપનીના બિઝનેસ મોડેલની ઊંડી સમજણ
કોઈપણ કંપનીમાં ભાગીદાર બનતા પહેલા (શેર ખરીદતા પહેલા) એ જાણવું જરૂરી છે કે તે કંપની વાસ્તવમાં શું કામ કરે છે? તેની આવકના મુખ્ય સ્ત્રોત કયા છે? જો કંપનીનું બિઝનેસ મોડેલ એકદમ સરળ, ગ્રાહકલક્ષી અને લાંબા ગાળા સુધી ટકી શકે તેવું હોય, તો તેમાં રોકાણ કરવું સલામત ગણાય છે. જે કંપનીઓ ખૂબ જ જટિલ ટેકનોલોજી કે વ્યવસાય સાથે સંકળાયેલી હોય અને જેના ભવિષ્યના ગ્રોથ વિશે કોઈ સ્પષ્ટતા ન હોય, તેવી કંપનીઓથી અંતર રાખવું જ હિત વહ છે.
૨. રેડ હેરિંગ પ્રોસ્પેક્ટસ (DRHP) નું કાળજીપૂર્વક વાંચન
DRHP એ કોઈપણ કંપનીનો અરીસો છે, જે કંપની માર્કેટ રેગ્યુલેટર સેબી (SEBI) ને સબમિટ કરે છે. આ દસ્તાવેજમાં કંપનીનો આખો ઈતિહાસ, નાણાકીય આંકડા અને કંપની ભવિષ્યમાં કયા જોખમોનો સામનો કરી શકે છે તેની સત્તાવાર વિગતો હોય છે. સૌથી અગત્યનું એ છે કે આ પ્રોસ્પેક્ટસમાં સ્પષ્ટ લખ્યું હોય છે કે કંપની આઈપીઓ દ્વારા એકત્રિત થનારા કરોડો રૂપિયાનો ઉપયોગ ક્યાં કરવાની છે. જો કંપની આ નાણાંનો ઉપયોગ પોતાનું દેવું ચૂકવવામાં કરવાની હોય, તો રોકાણકારોએ સાવધ થઈ જવું જોઈએ. તેના બદલે જો નાણાં બિઝનેસના વિસ્તરણ (Expansion) માટે વપરાવાના હોય, તો તે સકારાત્મક સંકેત છે.
૩. નાણાકીય સ્વાસ્થ્ય (Financial Health) ની કસોટી
છેલ્લા ૩ થી ૫ વર્ષમાં કંપનીએ નાણાકીય રીતે કેવું પ્રદર્શન કર્યું છે તેનો ગ્રાફ જોવો જરૂરી છે. રોકાણ કરતા પહેલા મુખ્ય ત્રણ આંકડા તપાસો:
-
આવક અને નફામાં વૃદ્ધિ: શું કંપનીનું વેચાણ અને તેનો ચોખ્ખો નફો દર વર્ષે સતત વધી રહ્યો છે? ખોટ કરતી કંપનીઓના આઈપીઓમાં જોખમ ઘણું વધારે હોય છે.
-
દેવાનું સ્તર: કંપની પર કેટલું લોન કે કરજ છે? ભારે દેવાદાર કંપનીઓ વ્યાજ ચૂકવવામાં જ મોટો નફો ગુમાવી દે છે.
-
ઓપરેટિંગ માર્જિન: શું કંપની પોતાના સ્પર્ધકોની સરખામણીએ વધુ સારો પ્રોફિટ માર્જિન જાળવી રાખે છે કે નહીં?
૪. પ્રમોટર્સ અને મેનેજમેન્ટનો ટ્રેક રેકોર્ડ
કોઈપણ વહાણ કેટલું આગળ વધશે તેનો આધાર તેના કેપ્ટન પર હોય છે. એ જ રીતે કંપનીનું મેનેજમેન્ટ મજબૂત અને અનુભવી હોવું જોઈએ. આઈપીઓ ભરતા પહેલા કંપનીના પ્રમોટર્સ કોણ છે, ભૂતકાળમાં તેમનો ટ્રેક રેકોર્ડ કેવો રહ્યો છે, અને તેમના પર કોઈ કાનૂની કે આર્થિક ડિફોલ્ટના કેસ ચાલે છે કે નહીં તેની તપાસ કરો. જે કંપનીનું મેનેજમેન્ટ પારદર્શક અને લાયક હોય, ત્યાં રોકાણકારોના પૈસા હંમેશા વધુ સુરક્ષિત રહે છે.
૫. વેલ્યુએશન અને પીઅર કમ્પેરિઝન (મૂલ્યાંકન)
ઘણીવાર બજારની તેજીનો ફાયદો ઉઠાવીને કંપનીઓ પોતાના શેર ખૂબ જ ઊંચી કિંમતે (Overvalued) વેચવા માટે લાવતી હોય છે. આઈપીઓ પ્રાઇસ બેન્ડ વ્યાજબી છે કે નહીં તે જાણવા માટે કંપનીના પી/ઈ રેશિયો (P/E Ratio) ની સરખામણી તે જ સેક્ટરની અન્ય લિસ્ટેડ કંપનીઓ સાથે કરો. જો આઈપીઓ લાવનારી કંપનીનું મૂલ્ય તેના હરીફો કરતાં ખૂબ વધારે હોય, તો લિસ્ટિંગના દિવસે નફો મળવાની આશા નહિવત થઈ જાય છે. તેથી, વ્યાજબી વેલ્યુએશનવાળા આઈપીઓ હંમેશા લોંગ ટર્મ અને શોર્ટ ટર્મ બંને માટે બેસ્ટ સાબિત થાય છે.
