ભારતને ઘેરવાનો ચીનનો નવો માસ્ટરપ્લાન: પાકિસ્તાન બાદ હવે મ્યાનમાર અને બાંગ્લાદેશ સાથે બનાવશે આર્થિક કોરિડોર
દક્ષિણ એશિયાના ભૌગોલિક રાજકારણમાં ભારતની ચિંતામાં મોટો વધારો કરનારા સંરક્ષણ સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે. પાકિસ્તાનને અબજો રૂપિયાની લોન આપીને ‘ચીન-પાકિસ્તાન આર્થિક કોરિડોર’ (CPEC) દ્વારા અરબી સમુદ્ર સુધી સીધી પહોંચ મેળવ્યા બાદ, ચીન હવે ભારતની પૂર્વ સરહદ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ચીનની મેલી નજર હવે બંગાળની ખાડી (Bay of Bengal) પર મંડરાઈ રહી છે. આ વ્યૂહાત્મક વિસ્તાર પર પોતાનો દબદબો બનાવવા માટે ચીને ભારતના બે મહત્વના પડોશી દેશો એટલે કે બાંગ્લાદેશ અને મ્યાનમારને પોતાની આર્થિક જાળમાં આકર્ષવાનું શરૂ કરી દીધું છે. ચીન આ બંને દેશો સાથે મળીને એક નવો ભવ્ય આર્થિક કોરિડોર (રોડ, રેલવે અને બંદરોનું મોટું નેટવર્ક) બનાવવાની દિશામાં ખૂબ જ ઝડપથી આગળ વધી રહ્યું છે. ચીનની આ હિલચાલ નવી દિલ્હી માટે લાલબત્તી સમાન છે, કારણ કે આ પ્રોજેક્ટના બહાને ચીની સેના ભારતની પૂર્વીય સરહદોની સાવ નજીક પહોંચી જશે.
તાજેતરમાં જ બાંગ્લાદેશના નવા વડા પ્રધાન તારિક રહેમાને પોતાના પ્રથમ વિદેશ પ્રવાસ તરીકે ચીનની પસંદગી કરી હતી. આ બેઇજિંગ મુલાકાત દરમિયાન ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શિ જિનપિંગ અને બાંગ્લાદેશી નેતૃત્વ વચ્ચે આ પ્રસ્તાવિત આર્થિક કોરિડોર પર અત્યંત વિગતવાર અને લાંબી ચર્ચા થઈ હોવાના અહેવાલો બહાર આવ્યા છે.
શું છે ચીનનો આ નવો આર્થિક માસ્ટરપ્લાન?
ચીનનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય પોતાના દક્ષિણ-પશ્ચિમમાં આવેલા કુનમિંગ શહેરને મ્યાનમારના રસ્તે થઈને બાંગ્લાદેશના મુખ્ય બંદરો ખાસ કરીને ‘મોંગલા બંદર’ (Mongla Port) સાથે સીધું જોડવાનો છે. આ પ્રોજેક્ટ દ્વારા ચીન એક કાંકરે બે પક્ષી મારવાની ફિરાકમાં છે. પ્રથમ તો આ માર્ગ ખૂલવાથી ચીન માટે આંતરરાષ્ટ્રીય કાર્ગો પરિવહન અને વેપાર અત્યંત સરળ, સસ્તો અને ઝડપી બની જશે. બીજું અને સૌથી ખતરનાક લક્ષ્ય એ છે કે, આ બહાને ચીની નૌસેના બંગાળની ખાડીમાં કાયમી ધોરણે પગપેસારો કરી શકશે, જ્યાં અત્યાર સુધી ભારતીય નૌસેનાનો એકહથ્થુ દબદબો રહ્યો છે.
ચીન સરકારે સત્તાવાર નિવેદન જાહેર કરીને જણાવ્યું છે કે તે આ નવા માર્ગ દ્વારા પોતાના વેપારનો વ્યાપ વધારવા માંગે છે અને તે આ પ્રોજેક્ટમાં અન્ય પ્રાદેશિક દેશોને પણ જોડાવાની મંજૂરી આપશે. આટલું જ નહીં, બાંગ્લાદેશમાં તૈનાત ચીનના રાજદૂત યાઓ વેને પત્રકારોને આપેલા સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે ઢાકા અને બેઇજિંગ હવે માત્ર વેપાર પૂરતા મર્યાદિત નથી, પરંતુ બંને દેશો રાજદ્વારી અને સંરક્ષણ (Defense) ના મુદ્દાઓ પર ‘૨+૨’ સંવાદ વિકસાવવા માટે પણ સહમત થયા છે. પડોશી દેશ સાથે ચીનની આ પ્રકારની લશ્કરી નિકટતા ભારતની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા માટે મોટો પડકાર છે.
ભારત માટે આ પ્રોજેક્ટ કેમ અત્યંત ચિંતાજનક છે?
આંતરરાષ્ટ્રીય બાબતો અને સંરક્ષણ નિષ્ણાતોના મતે, ચીન હંમેશા કોઈ પણ દેશમાં રોડ, રેલવે અને બંદરોનું નેટવર્ક ઊભું કરતી વખતે આગળ ‘વ્યાપાર અને વિકાસ’ નો મહોરો રાખે છે, પરંતુ તેનો અસલી હેતુ લશ્કરી હોય છે. સામાન્ય દિવસોમાં આ કોરિડોરનો ઉપયોગ માલસામાનની હેરફેર માટે થશે, પરંતુ ભવિષ્યમાં જો ભારત અને ચીન વચ્ચે કોઈ સૈન્ય સંઘર્ષ કે યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિ સર્જાય, તો ચીન આ જ હાઈવે અને રેલવે લાઈનોનો ઉપયોગ કરીને પોતાના સૈનિકો, ઘાતક શસ્ત્રો, મિસાઈલો અને મિલિટરી લોજિસ્ટિક્સ ખૂબ જ ઝડપથી ભારતની પૂર્વ સરહદ પર મોકલી શકે છે.
અત્યાર સુધી ચીનને હિંદ મહાસાગરમાં આવવા માટે લાંબો દરિયાઈ ફેરો કરવો પડતો હતો, પરંતુ પાકિસ્તાનના ગ્વાદર બંદર અને હવે બાંગ્લાદેશના મોંગલા બંદર સુધી સીધા હાઈવે બની જવાથી, ચીન ભારતને પૂર્વ અને પશ્ચિમ બંને બાજુથી ઘેરી લેવાની (String of Pearls) વ્યૂહરચના પૂર્ણ કરી લેશે. ચીનની આ નવી ચાલને નિષ્ફળ બનાવવા માટે હવે ભારતે પણ પોતાની પૂર્વ સરહદો પર સૈન્ય તૈનાતી વધારવી પડશે અને બાંગ્લાદેશ સાથેના રાજદ્વારી સંબંધોને વધુ મજબૂત કરવા પડશે.
