સર્વિસ સેક્ટરની સ્પીડ ધડામ! વિદેશી ઓર્ડર વધ્યા પણ દેશમાં કેમ સર્જાઈ ચિંતાજનક સ્થિતિ?
તાજેતરમાં જાહેર થયેલા આર્થિક આંકડાઓ અનુસાર, ભારતના સર્વિસ સેક્ટર (સેવા ક્ષેત્ર) ના વિકાસની ગતિને મોટો બ્રેક લાગ્યો છે. ઘરેલું માંગમાં આવેલા ઘટાડાને કારણે જૂન મહિનામાં ભારતનો સર્વિસ સેક્ટર ગ્રોથ છેલ્લા ૧૭ મહિનાના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. બજારની મુશ્કેલ પરિસ્થિતિઓ અને કેટલીક ચોક્કસ સેવાઓમાં ગ્રાહકોના ઘટતા રસને કારણે વેચાણ અને આઉટપુટ (ઉત્પાદન) ની રફતાર નોંધપાત્ર રીતે ધીમી પડી છે. શુક્રવારે જાહેર થયેલા એક માસિક સર્વેક્ષણમાં આ ચિંતાજનક વિગતો સામે આવી છે, જે અર્થતંત્રના આ મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રમાં નરમાઈના સંકેતો આપે છે.
PMI ઇન્ડેક્સમાં મોટો ઘટાડો: ૧૭ મહિનાની સૌથી ધીમી વૃદ્ધિ
સિઝનલ આધારે એડજસ્ટ કરવામાં આવેલો HSBC ઇન્ડિયા સર્વિસીઝ પર્ચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ (PMI) મે મહિનાના ૫૯.૮ થી ઘટીને જૂન મહિનામાં ૫૭.૪ પર આવી ગયો છે. આ ઘટાડો છેલ્લા ૧૭ મહિનામાં બિઝનેસ પ્રવૃત્તિઓમાં થયેલો સૌથી ધીમો વધારો દર્શાવે છે. જોકે, રાહતની વાત એ છે કે આ ઇન્ડેક્સ હજુ પણ ૫૦ ના ન્યુટ્રલ લેવલ અને તેના લાંબા ગાળાના સરેરાશ સ્તર કરતાં ઉપર બનેલો છે.
અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે, પર્ચેઝિંગ મેનેજર્સ ઇન્ડેક્સ (PMI) ની ગણતરીમાં જો આંકડો ૫૦ થી ઉપર રહે, તો તે આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં વિસ્તરણ (ગ્રોથ) દર્શાવે છે, જ્યારે ૫૦ થી નીચેનો આંકડો ઘટાડો અથવા સંકોચનનો સંકેત આપે છે. સર્વિસ સેક્ટરના આઉટપુટમાં આવેલી આ સુસ્તી પાછળનું મુખ્ય કારણ નવા ઓર્ડર્સમાં આવેલો ઘટાડો છે, જે છેલ્લા અઢી વર્ષ કરતાં વધુ સમયગાળામાં સૌથી ધીમી વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
સ્થાનિક માંગ નબળી, પરંતુ વૈશ્વિક નિકાસમાં મજબૂતી યથાવત
HSBC ના ચીફ ઇન્ડિયા ઇકોનોમિસ્ટ પ્રાંજુલ ભંડારીએ આ પરિસ્થિતિ પર વિશ્લેષણ કરતાં જણાવ્યું છે કે, “જૂન મહિનામાં ભારતનો સર્વિસ સેક્ટર PMI ભલે વિસ્તરણના દાયરામાં (૫૦ થી ઉપર) રહ્યો હોય, પરંતુ તે ઘટીને ૫૭.૪ પર આવી જવો એ બજારની મુશ્કેલ સ્થિતિ તરફ ઈશારો કરે છે. આ સુસ્તી પાછળનું મુખ્ય કારણ સ્થાનિક બજારમાં ગ્રાહકોની નબળી માંગ છે.”
પરંતુ આ નબળાઈની વચ્ચે એક સકારાત્મક પાસું એ રહ્યું કે જૂન મહિનામાં વિદેશી માંગ એટલે કે એક્સપોર્ટ (નિકાસ) મજબૂત સ્થિતિમાં જોવા મળ્યું હતું. ભારતીય સર્વિસ કંપનીઓને ઓસ્ટ્રેલિયા, બેલ્જિયમ, કેનેડા, જર્મની, મલેશિયા, નેપાળ, ઓમાન, કતાર, સિંગાપોર, યુએઈ (UAE) અને અમેરિકા (US) જેવા અગ્રણી દેશો તરફથી સારા ઓર્ડર મળ્યા છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય ઓર્ડર્સના કારણે છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં નિકાસની ગતિ સૌથી ઝડપી રહી છે, જેણે સ્થાનિક નબળાઈને થોડો ટેકો આપ્યો છે.
નવી નોકરીઓની તકો પર બ્રેક: રોજગાર ક્ષેત્રે ચિંતાજનક સ્થિતિ
આ સર્વેક્ષણનો સૌથી ચિંતાજનક હિસ્સો રોજગાર સાથે જોડાયેલો છે. સ્થાનિક માંગમાં ઘટાડો અને વેચાણમાં નરમાઈ આવવાને કારણે દેશના સર્વિસ સેક્ટરમાં નવી ભરતીઓ (New Hirings) લગભગ ઠપ થઈ ગઈ છે. મોટાભાગના સર્વિસ પ્રોવાઈડર્સ અને કંપનીઓનું માનવું છે કે તેમની પાસે હાલના બિઝનેસ ઓપરેશન્સ અને જરૂરિયાતોને પૂરી કરવા માટે પૂરતો સ્ટાફ ઉપલબ્ધ છે. પરિણામે, કંપનીઓએ નવા કર્મચારીઓની ભરતી કરવાનું હાલ પૂરતું મોકૂફ રાખ્યું છે અથવા ખૂબ જ મર્યાદિત કર્યું છે, જેના કારણે નોકરીની નવી તકો ઉભી થવાની રફતાર આ વર્ષના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગઈ છે.
મોંઘવારીમાં રાહત: નવેમ્બર ૨૦૨૫ પછીનું સૌથી નીચલું સ્તર
બિઝનેસના મોરચે ભલે સુસ્તી હોય, પરંતુ કિંમતો અને મોંઘવારીના મોરચે થોડી રાહતના સમાચાર છે. સર્વે અનુસાર, સર્વિસ સેક્ટરમાં ઇનપુટ કોસ્ટ અને મોંઘવારીની રફતાર ધીમી પડી છે. આ દર લાંબા ગાળાના સરેરાશ સ્તરથી નીચે રહ્યો છે અને નવેમ્બર ૨૦૨૫ પછીના તેના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયો છે. કાચા માલ કે સેવાઓના ખર્ચમાં બહુ મોટો વધારો ન થવો એ કંપનીઓ માટે ઓપરેશનલ સ્તરે એક સકારાત્મક સંકેત કહી શકાય.
બિઝનેસ સેન્ટિમેન્ટ અને આગામી ૧૨ મહિનાનો અંદાજ
ભવિષ્યના અંદાજો વિશે વાત કરીએ તો, સેવા ક્ષેત્રની કંપનીઓ હજુ પણ આશાવાદી છે કે આગામી ૧૨ મહિનામાં તેમનું આઉટપુટ અને કામકાજ વધશે. જોકે, ભવિષ્યને લઈને જે પોઝિટિવ બિઝનેસ કોન્ફિડન્સ (વ્યાપારી આત્મવિશ્વાસ) હોય છે, તે છેલ્લા પાંચ મહિનાના સૌથી નીચલા સ્તરે આવી ગયો છે અને તે તેના ઐતિહાસિક સરેરાશ દર કરતાં પણ નીચે છે. એટલે કે, કંપનીઓ ભવિષ્ય માટે આશાવાદી ચોક્કસ છે, પરંતુ તેમની આશામાં સાવચેતી અને થોડો ડર પણ સ્પષ્ટ દેખાઈ રહ્યો છે.
કમ્પોઝિટ PMI માં પણ ઘટાડો: મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટર પર પણ અસર
બીજી તરફ, HSBC ઇન્ડિયા કમ્પોઝિટ PMI આઉટપુટ ઇન્ડેક્સ પણ મે મહિનાના ૫૯.૩ થી ઘટીને જૂન મહિનામાં ૫૭.૧ પર આવી ગયો છે. આ કમ્પોઝિટ ઇન્ડેક્સ દર્શાવે છે કે માત્ર સર્વિસ સેક્ટર જ નહીં, પરંતુ મેન્યુફેક્ચરિંગ (ઉત્પાદન) સેક્ટરમાં પણ વ્યાપારી પ્રવૃત્તિઓ, રોજગાર અને નવા ઓર્ડરની વૃદ્ધિની રફતાર ધીમી પડી છે.
અહીં એ સમજવું જરૂરી છે કે, કમ્પોઝિટ PMI ઇન્ડેક્સ એ મેન્યુફેક્ચરિંગ અને સર્વિસ સેક્ટર બંનેના PMI ના વેઇટેડ એવરેજ (ભારિત સરેરાશ) પર આધારિત હોય છે. આ બંને ક્ષેત્રોનું વેઇટેજ દેશના ગ્રોસ ડોમેસ્ટિક પ્રોડક્ટ (GDP) માં તેમની ભાગીદારી અથવા હિસ્સેદારીના આધારે નક્કી કરવામાં આવે છે. આ ઇન્ડેક્સનું ઘટવું એ સમગ્ર આર્થિક ગતિવિધિઓ મધ્યમ પડી રહી હોવાનો સંકેત છે.
