પાકિસ્તાન પર ચારેબાજુથી આફતોનો પહાડ: સિંધમાં વીજળી ગુલ થવાથી ઠપ થયું જનજીવન
પાકિસ્તાન હાલમાં અત્યંત કપરા કાળમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. એક તરફ વધતી જતી મોંઘવારી, રાજકીય અસ્થિરતા અને જનતાના વિરોધ પ્રદર્શનોએ દેશની કમર તોડી નાખી છે, તો બીજી તરફ હવે સિંધ પ્રાંતમાં વીજળીની અંધાધૂંધ કાપ (લોડ શેડિંગ) ને કારણે સ્થિતિ વધુ ભયાવહ બની ગઈ છે. છેલ્લા ત્રણ અઠવાડિયાથી સિંધના અનેક વિસ્તારો અંધકારમાં ડૂબેલા છે, જેના કારણે માત્ર સામાન્ય નાગરિકો જ નહીં, પરંતુ સરકારી કચેરીઓ અને શિક્ષણ વિભાગનું કામકાજ પણ સંપૂર્ણપણે ઠપ થઈ ગયું છે.
શિક્ષણ વિભાગ અને સરકારી કચેરીઓ ‘ડબ્બા’ બનીને રહી ગઈ
સિંધમાં વીજળીની આ કટોકટીનો સૌથી વધુ પ્રહાર શિક્ષણ ક્ષેત્ર પર થયો છે. પ્રાંતના અનેક મહત્વના વિભાગો જેવા કે ‘ડાયરેક્ટરેટ જનરલ કોલેજ’, ‘રીજનલ ડાયરેક્ટરેટ ઓફ ગવર્નમેન્ટ કોલેજ’, અને કરાચીના ખાનગી શાળાના નિયામક કચેરીઓમાં કમ્પ્યુટર્સ હવે માત્ર શોભાના ગાંઠિયા સમાન બનીને રહી ગયા છે. વીજળીના અભાવે આ કચેરીઓમાં ઈન્ટરનેટ કનેક્ટિવિટી ખોરવાઈ ગઈ છે, પ્રિન્ટિંગનું કામ અટકી ગયું છે અને સૌથી મહત્વનું – ડેટા એન્ટ્રી જેવું પાયાનું કામ થઈ શકતું નથી.
વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય માટે અત્યંત મહત્વના એવા ઓનલાઈન રજીસ્ટ્રેશન, કમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ સર્ટિફિકેટ જારી કરવા અને સરકારી કોલેજોમાં એડમિશન પ્રક્રિયા પર પણ આ લોડ શેડિંગનું ગ્રહણ લાગ્યું છે. જે કામો માટે લોકો કલાકો સુધી લાઈનમાં ઉભા રહેતા હતા, તે હવે અનિશ્ચિત સમય માટે અટકી પડ્યા છે.
દિવસમાં માત્ર ૩ થી ૪ કલાક વીજળી: અધિકારીઓની વ્યથા
બર્ન્સ રોડ પર આવેલી ‘ડાયરેક્ટરેટ ઓફ ઇન્સ્પેક્શન એન્ડ રજીસ્ટ્રેશન ઓફ પ્રાઇવેટ ઇન્સ્ટિટ્યૂશન્સ’ની સ્થિતિ તો અત્યંત દયનીય છે. અહીંના અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, તેમને માંડ ૩ થી ૪ કલાક વીજળી મળે છે. સવારના ૧૧ વાગ્યાથી બપોરના ૨ વાગ્યા સુધી જ વીજળીનો સપ્લાય મળે છે, અને ત્યારબાદ સાંજે ૪ વાગ્યા પછી તો ફરીથી અંધારપટ છવાઈ જાય છે.
આશ્ચર્યની વાત એ છે કે, આ તમામ વિભાગોએ વીજળીના બિલની બાકી રકમોનું સમયસર ચૂકવણું કરી દીધું છે. સત્તાવાળાઓએ ‘કે-ઇલેક્ટ્રિક’ (K-Electric) કંપનીમાં વારંવાર ફરિયાદો પણ નોંધાવી છે, પરંતુ પરિણામ ‘શૂન્ય’ રહ્યું છે. કંપની દ્વારા કોઈ નક્કર પગલાં લેવામાં ન આવતા કર્મચારીઓ લાચાર બની ગયા છે. આ પરિસ્થિતિ સરકારના વહીવટીતંત્રની નિષ્ફળતા અને પાકિસ્તાનની કથળતી જતી આંતરમાળખાકીય સુવિધાઓની પોલ ખોલે છે.
પાકિસ્તાનનું અર્થતંત્ર અને વીજ કટોકટી: એક દુષ્ટ ચક્ર
સિંધની આ સ્થિતિ પાકિસ્તાનના એકંદર આર્થિક સંકટનો માત્ર એક અંશ છે. વીજળીના ઉત્પાદન અને વિતરણમાં રહેલી ખામીઓ, વધતું જતું દેવું અને આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ (IMF) ની કડક શરતોને કારણે સરકારે સબસિડીમાં કાપ મૂક્યો છે, જેનો સીધો માર સામાન્ય પ્રજા પર પડી રહ્યો છે. જ્યારે ઉદ્યોગો અને કચેરીઓ વીજળી વગર કામ કરી શકતા નથી, ત્યારે દેશનું ઉત્પાદન અને જીડીપી (GDP) પર તેની સીધી અસર પડે છે.
વીજળીની અછતને કારણે પાકિસ્તાનમાં બેરોજગારી પણ વધી રહી છે. જે નાની સંસ્થાઓ કે દુકાનો જનરેટર કે સોલર પેનલનો ખર્ચ ઉઠાવી શકતી નથી, તેઓ પોતાની દુકાનો બંધ કરવા માટે મજબૂર બની રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિ લાંબા ગાળે દેશને વધુ ગરીબી અને અસ્થિરતા તરફ ધકેલી રહી છે.
સામાન્ય નાગરિકોની હાલાકી
કચેરીઓ ઠપ થવા ઉપરાંત, સામાન્ય લોકોના ઘરોમાં પણ વીજળીના અભાવે જીવવું મુશ્કેલ બન્યું છે. ગરમીના દિવસોમાં વીજળી વગર ઘરની અંદર રહેવું અશક્ય છે. પાકિસ્તાનના મધ્યમ વર્ગ અને ગરીબ લોકો માટે વીજળીનું બિલ પણ એક મોટી સમસ્યા છે, કારણ કે વીજળીના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા છે. લોકોમાં સરકાર પ્રત્યે રોષ છે, જેના કારણે દેશભરમાં દેખાવો અને હિંસાની ઘટનાઓ પણ વધી રહી છે.
એક તરફ દેશ ‘ડિજિટલ પાકિસ્તાન’ના સપના જોવાની વાતો કરે છે, તો બીજી તરફ વાસ્તવિકતા એ છે કે ૨૧મી સદીમાં પણ પાકિસ્તાનના વિદ્યાર્થીઓ અને કર્મચારીઓ એક પાયાની જરૂરિયાત એવી વીજળી માટે વલખાં મારી રહ્યા છે.
સમસ્યાનો ઉકેલ ક્યાં છે?
નિષ્ણાતો માને છે કે જ્યાં સુધી વીજળી ક્ષેત્રમાં ભ્રષ્ટાચાર દૂર નહીં થાય અને સિસ્ટમમાં આધુનિકરણ નહીં આવે, ત્યાં સુધી આ કટોકટી ટળવાની નથી. કે-ઇલેક્ટ્રિક જેવી કંપનીઓનું સંચાલન અને ગ્રાહકો સાથેનો વ્યવહાર પણ તપાસનો વિષય છે. માત્ર બિલ ઉઘરાવવા પૂરતું મર્યાદિત રહેતું તંત્ર જ્યારે વીજળી આપવામાં નિષ્ફળ જાય, ત્યારે તે નૈતિક અને કાયદાકીય રીતે ગુનાહિત કહેવાય.
સરકારે તાત્કાલિક ધોરણે આ ગતિરોધ તોડવો પડશે. શિક્ષણ અને સરકારી વહીવટી તંત્રને ‘પ્રાયોરિટી બેઝિસ’ પર વીજળી આપવી જોઈએ, જેથી દેશનું ભવિષ્ય અને રોજિંદું કામકાજ અટકે નહીં. જો પાકિસ્તાન પોતાની આંતરિક વ્યવસ્થાઓને સુધારવામાં નિષ્ફળ જશે, તો તે માત્ર એક આર્થિક પતનના આરે નહીં, પરંતુ સામાજિક વિઘટનના આરે પહોંચી જશે.
સિંધની આ ઘટનાએ સાબિત કર્યું છે કે પાકિસ્તાન હાલમાં માત્ર રાજકીય સંઘર્ષોમાં જ નહીં, પણ પાયાની સુવિધાઓના અભાવે પણ પીડાઈ રહ્યું છે. જ્યારે એક દેશના કમ્પ્યુટર્સ અંધારામાં ડૂબેલા હોય અને શિક્ષણ જેવી મહત્વની શાખાઓ ઠપ હોય, ત્યારે તે દેશની પ્રગતિની કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે. પાકિસ્તાનની સરકાર માટે આ એક ચેતવણી છે કે જો તેઓ જનતાની પાયાની જરૂરિયાતો પૂરી નહીં કરી શકે, તો તે દિવસ દૂર નથી જ્યારે જનતાનો આક્રોશ નિયંત્રણની બહાર જતો રહેશે.
