બ્રાન્ડેડ પિઝાના નામે ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે મોટો ખિલવાડ? મહારાષ્ટ્રમાં ડોમિનોઝના ૪ આઉટલેટ્સ પર કેમ લાગ્યા તાળા?
આજના આધુનિક યુગમાં ફાસ્ટ ફૂડ અને પિઝા કલ્ચર લોકોની જીવનશૈલીનો એક મહત્વનો ભાગ બની ગયું છે. વીકેન્ડ હોય કે કોઈ નાની-મોટી પાર્ટી, લોકો બ્રાન્ડેડ આઉટલેટ્સ પર જઈને પિઝા ખાવાનું વધુ પસંદ કરે છે, કારણ કે ત્યાં ગુણવત્તા અને સ્વચ્છતાના ઊંચા ધોરણો હોવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે. પરંતુ, તાજેતરમાં મહારાષ્ટ્રમાંથી એક એવા ચોંકાવનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે જેણે બ્રાન્ડેડ રેસ્ટોરન્ટ્સની ગુણવત્તા પર મોટા સવાલો ઉભા કર્યા છે. મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA) એ જાણીતી પિઝા ચેઇન ‘ડોમિનોઝ પિઝા’ (Domino’s Pizza) ના ચાર આઉટલેટ્સના લાયસન્સ તાત્કાલિક અસરથી સસ્પેન્ડ કરી દીધા છે.
આ આઉટલેટ્સ પર કરવામાં આવેલા ઓચિંતા ચેકિંગ દરમિયાન ખાદ્ય સુરક્ષા અને સ્વચ્છતાના નિયમોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન જોવા મળ્યું હતું. એફડીએ દ્વારા આ કાર્યવાહી એક વિશેષ ઝુંબેશ (Special Drive) ના ભાગરૂપે કરવામાં આવી છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય મલ્ટી-નેશનલ અને પ્રખ્યાત ફૂડ ચેઇન્સમાં ગ્રાહકોને અપાતા ખોરાકની ગુણવત્તા ચકાસવાનો હતો.
મુંબઈ અને સતારાના આઉટલેટ્સ પર ત્રાટકી એફડીએ
એફડીએના અહેવાલ અનુસાર, જે ચાર આઉટલેટ્સના લાયસન્સ સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે, તેમાંથી ત્રણ આઉટલેટ્સ દેશની આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં આવેલા છે, જ્યારે ચોથું આઉટલેટ સતારા જિલ્લાના મલકાપુર ખાતે આવેલું છે. મુંબઈમાં આ ત્રણેય આઉટલેટ્સ પ્રખ્યાત કંપની ‘જુબિલન્ટ ફૂડવર્ક્સ’ (Jubilant FoodWorks) દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવતા હતા.
આ કાર્યવાહી મહારાષ્ટ્રભરમાં ચલાવવામાં આવેલી એક અત્યંત વ્યાપક તપાસ ઝુંબેશનો એક હિસ્સો છે. આ ઝુંબેશ હેઠળ એફડીએની ટીમોએ રાજ્યભરની ૧૦૪ જેટલી જાણીતી ચેઇન રેસ્ટોરન્ટ્સની મુલાકાત લીધી હતી અને ત્યાંના રસોડા તેમજ સ્ટોરેજ એરિયાની બારીકાઈથી તપાસ કરી હતી. આ તપાસના દાયરામાં માત્ર ડોમિનોઝ જ નહીં, પરંતુ કેએફસી (KFC), પિઝા હટ (Pizza Hut), મેકડોનાલ્ડ્સ (McDonald’s), સબવે (Subway), બર્ગર કિંગ (Burger King), સ્ટારબક્સ (Starbucks) અને મોન્જીનીસ (Monginis) જેવી દિગ્ગજ બ્રાન્ડ્સના આઉટલેટ્સ પણ સામેલ હતા.
વિલે પાર્લે આઉટલેટ: પાણીથી લઈને પેસ્ટ કંટ્રોલ સુધીની બેદરકારી
મુંબઈના પોશ ગણાતા વિલે પાર્લે વેસ્ટ (Vile Parle West) વિસ્તારમાં આવેલા ડોમિનોઝના આઉટલેટમાં ઇન્સ્પેક્ટરોને અનેક ગંભીર ત્રુટિઓ જોવા મળી હતી. તપાસ દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે આઉટલેટ પર ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઇન્ડિયા (FSSAI) નું સત્તાવાર લાયસન્સ યોગ્ય જગ્યાએ પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યું ન હતું, જે નિયમ મુજબ ફરજિયાત છે.
આ સિવાય, રસોઈ અને અન્ય કામો માટે વપરાતા પીવાના પાણીની (Potable water) ગુણવત્તા પર પણ સવાલો ઉઠ્યા હતા. ખોરાકના સંગ્રહ (Food storage) ની પદ્ધતિ યોગ્ય ન હતી અને આખા પરિસરમાં પેસ્ટ કંટ્રોલ (જીવાત નિયંત્રણ) ની કામગીરી અત્યંત નબળી કક્ષાની હતી. ગ્રાહકો અને કર્મચારીઓ માટે હાથ ધોવાની અને સ્વચ્છતાની અન્ય સુવિધાઓ પણ સંતોષકારક ન હતી. એફડીએ દ્વારા આ આઉટલેટના મેનેજમેન્ટને આદેશ આપવામાં આવ્યો છે કે તેઓ તાપમાન મોનિટરિંગની સિસ્ટમ સુધારે, ખાદ્ય પદાર્થો અને બિન-ખાદ્ય વસ્તુઓને અલગ-અલગ રાખે (Segregation) અને ખોરાક બનાવવાની જગ્યાએ સેનિટાઇઝેશનની પ્રક્રિયા વધુ મજબૂત કરે.
બોરીવલી વેસ્ટ આઉટલેટ: વેજ અને નોન-વેજ ભેગું રાખવાનો ગંભીર ગુનો
બીજી કડક કાર્યવાહી મુંબઈના જ બોરીવલી વેસ્ટ (Borivali West) સ્થિત આઉટલેટ પર કરવામાં આવી હતી. અહીં ફૂડ સ્ટોરેજની વ્યવસ્થામાં ભારે ખામીઓ જોવા મળી હતી. પિઝામાં વપરાતી સામગ્રીને જે તાપમાને રાખવી જોઈએ, તે તાપમાન જાળવવામાં (Temperature monitoring) આઉટલેટ નિષ્ફળ રહ્યું હતું, જેના કારણે કાચો માલ બગડી જવાની પૂરેપૂરી શક્યતા હતી. ઓફિસમાં નિયમિત રીતે થવા જોઈતા લેબ ટેસ્ટિંગ અને સ્વચ્છતાના કોઈ પુરાવા મળ્યા ન હતા.
સૌથી વધુ ચોંકાવનારી બાબત એ હતી કે આ આઉટલેટમાં કાચો અને રાંધેલો ખોરાક એકસાથે રાખવામાં આવતો હતો. એટલું જ નહીં, શાકાહારી (Vegetarian) અને માંસાહારી (Non-vegetarian) ખાદ્ય સામગ્રીને અલગ રાખવા અને તેને હેન્ડલ કરવા માટે કોઈ અલગ વ્યવસ્થા ન હતી. ભારતીય સમાજમાં ધાર્મિક અને વ્યક્તિગત માન્યતાઓને કારણે શાકાહારી લોકો માટે આ પ્રકારની બેદરકારી અત્યંત સંવેદનશીલ અને અક્ષમ્ય ગણાય છે.
ઘાટકોપર આઉટલેટ: નિયમોનું સરેઆમ ઉલ્લંઘન
મુંબઈના ઘાટકોપર વેસ્ટ (Ghatkopar West) માં આવેલા આર-સિટી મોલ (R-City Mall) ની અંદર કાર્યરત ડોમિનોઝના લોકપ્રિય આઉટલેટની સ્થિતિ પણ ખરાબ જોવા મળી હતી. એફડીએના ઇન્સ્પેક્ટરોએ અહીં સફાઈ અને સેનિટાઇઝેશનના શિડ્યુલમાં મોટી ખામીઓ નોંધી હતી. પેસ્ટ-કંટ્રોલ રેકોર્ડ્સ ગેરહાજર હતા, જે દર્શાવે છે કે કિચનમાં વંદાઓ કે અન્ય જીવાતોનો ઉપદ્રવ હોઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત, આઉટલેટ ફૂડ ઇન્ડસ્ટ્રીના સૌથી મહત્વના એવા FIFO (First In, First Out – જે માલ પહેલા આવ્યો તે પહેલા વપરાય) અને FEFO (First Expired, First Out – જેની એક્સપાયરી ડેટ નજીક હોય તેનો ઉપયોગ પહેલા કરવો) ના નિયમોનું પાલન કરવામાં નિષ્ફળ રહ્યું હતું. આ નિયમોના ઉલ્લંઘનનો અર્થ એ થાય કે ગ્રાહકોને વાસી કે એક્સપાયર થઈ ગયેલી સામગ્રી વાળો પિઝા પીરસવામાં આવી રહ્યો હોવાનું જોખમ હતું. એફડીએને અહીં સામગ્રીના ફૂડ-ગ્રેડ સર્ટિફિકેટ્સ, મશીનોના કેલિબ્રેશન અને મેઇન્ટેનન્સના દસ્તાવેજો પણ મળ્યા ન હતા.
ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય સાથે ચેડાં કરનારા સામે કડક વલણ
એફડીએના વરિષ્ઠ અધિકારીઓએ જણાવ્યું છે કે, બ્રાન્ડ ગમે તેટલી મોટી હોય, ગ્રાહકોના સ્વાસ્થ્ય અને સુરક્ષા સાથે કોઈપણ પ્રકારની બાંધછોડ ચલાવી લેવામાં આવશે નહીં. સસ્પેન્ડ કરાયેલા તમામ ચાર આઉટલેટ્સ જ્યાં સુધી એફડીએ દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી તમામ ખામીઓને સુધારીને નવો રિપોર્ટ સબમિટ નહીં કરે અને એફડીએની ટીમ ફરીથી સંતોષકારક તપાસ નહીં કરે, ત્યાં સુધી આ આઉટલેટ્સ ફરી શરૂ કરી શકાશે નહીં.
આ કડક પગલાંથી અન્ય તમામ મોટી ફૂડ બ્રાન્ડ્સમાં પણ ફફડાટ ફેલાઈ ગયો છે અને તેમને પોતાની કિચન હાઈજીન (રસોડાની સ્વચ્છતા) સુધારવાની ફરજ પડી છે. ગ્રાહકો પણ હવે વધુ જાગૃત બન્યા છે અને મોટી બ્રાન્ડ્સના નામે આંખ બંધ કરીને ભરોસો કરવાને બદલે સ્વચ્છતા પ્રત્યે સજાગ થઈ રહ્યા છે.
