લઘુત્તમ વેતન ₹૬૯,૦૦૦ સુધી પહોંચશે? કર્મચારી સંગઠનોએ ૮મા પગાર પંચને સોંપ્યું નવું ખર્ચ મોડેલ
કેન્દ્ર સરકારના લાખો કર્મચારીઓ અને પેન્શનરોના પગાર, ભથ્થાં અને પેન્શન માળખામાં વ્યાપક સુધારો કરવા માટે ૮મા પગાર પંચ (8th Pay Commission) ની રચના કરવામાં આવી છે. આ પંચ સમક્ષ કર્મચારી સંગઠનો દ્વારા ફિટમેન્ટ ફેક્ટર વધારવા ઉપરાંત એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક માંગણી રજૂ કરવામાં આવી છે. આ માંગણી “ફેમિલી યુનિટ” (કૌટુંબિક એકમ) ના માપદંડમાં સુધારો કરવાની છે, જે કારકુનથી લઈને ઉચ્ચ અધિકારીઓ સુધીના દરેક સ્તરના કર્મચારીઓનો પાયાનો પગાર (Basic Salary) નક્કી કરવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. જો પગાર પંચ દ્વારા આ પ્રસ્તાવ સ્વીકારી લેવામાં આવશે, તો સરકારી કર્મચારીઓના લઘુત્તમ વેતનમાં અકલ્પનીય વધારો જોવા મળશે.
અત્યાર સુધીના તમામ અગાઉના પગાર પંચોએ લઘુત્તમ વેતન નક્કી કરતી વખતે પરિવારને માત્ર ત્રણ યુનિટ (કર્મચારી, તેમના જીવનસાથી અને બે બાળકો) નું બનેલું ગણ્યું હતું. જોકે, આ વખતે લગભગ ૧૦ લાખ પેન્શનરોનું પ્રતિનિધિત્વ કરતી સંસ્થા ‘ભારત પેન્શનર્સ સમાજ’ (BPS) અને કર્મચારીઓની સર્વોચ્ચ સંસ્થા ‘નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ JCMs’ (NCJCM) એ સ્પષ્ટ માંગ કરી છે કે કર્મચારીના વૃદ્ધ અને આશ્રિત માતાપિતાને પણ ફેમિલી યુનિટમાં સત્તાવાર રીતે સામેલ કરવામાં આવે.

માતાપિતાની જવાબદારી અને કાનૂની જોગવાઈઓનો હવાલો
કર્મચારી સંગઠનોએ પોતાના મેમોરેન્ડમમાં ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ભારતીય સામાજિક સંસ્કૃતિ અને દેશનો કાયદો બંને સંતાનો પર તેમના વૃદ્ધ માતાપિતાની દેખભાળ કરવાની નૈતિક અને કાનૂની જવાબદારી સોંપે છે. ‘સીનિયર સિટીઝન મેઈન્ટેનન્સ એક્ટ’ અને ‘સોશિયલ સિક્યોરિટી કોડ ૨૦૨૦’ માં પણ સ્પષ્ટ ઉલ્લેખ છે કે માતાપિતાનું ભરણપોષણ કરવું એ બાળકોની પ્રાથમિક ફરજ છે.
આથી, નવા પગાર માળખામાં ફેમિલી યુનિટ હેઠળ કર્મચારી, જીવનસાથી, બે બાળકો અને આશ્રિત માતાપિતાનો સમાવેશ કરવો અનિવાર્ય છે. સંગઠનોએ ૮મા પગાર પંચને જે નવો ફોર્મ્યુલા પ્રસ્તાવિત કર્યો છે તે મુજબ:
કર્મચારી (સ્વ): ૧.૦ યુનિટ
પતિ અથવા પત્ની: ૧.૦ યુનિટ
બે બાળકો (૦.૮ + ૦.૮): ૧.૬ યુનિટ
આશ્રિત માતાપિતા (૦.૮ + ૦.૮): ૧.૬ યુનિટ
આ ગણતરી મુજબ કુલ ફેમિલી યુનિટ ૫.૨ બને છે, જેને રાઉન્ડ ઓફ કરીને ૫ યુનિટ ગણવાની ભલામણ કરવામાં આવી છે.

પાંચ લોકોના ફેમિલી યુનિટથી લઘુત્તમ વેતનમાં થશે મોટો ઉછાળો
જો કમિશન આ ૫-યુનિટ ફોર્મ્યુલાને મંજૂરી આપે છે, તો સરકારી કર્મચારીઓનું લઘુત્તમ વેતન માળખું સંપૂર્ણપણે બદલાઈ જશે. કર્મચારી સંગઠનો દ્વારા રજૂ કરાયેલા આંકડાઓ અનુસાર, પાંચ લોકોના પરિવાર માટે અનાજ, કઠોળ, દૂધ, ફળો, ઈંડા, માછલી અને માંસ જેવા દૈનિક પૌષ્ટિક આહારનો માસિક ખર્ચ આશરે ₹૨૪,૪૪૩ થાય છે.
આ મૂળભૂત ખર્ચ ઉપરાંત, મસાલા અને પીણાં માટે ૧૦%, ઘર ભાડા (HRA) માટે ૭.૫%, ઈંધણ અને વીજળી માટે ૨૦%, બાળકોના શિક્ષણ અને કૌશલ્ય વિકાસ માટે ૨૫%, તહેવારો તથા સામાજિક જવાબદારીઓ માટે ૨૫% અને ટેકનોલોજી તેમજ ડિજિટલ જરૂરિયાતો માટે ૫% નો ઉમેરો કરવામાં આવ્યો છે. આ તમામ આવશ્યક ખર્ચાઓનો સરવાળો કરતાં પ્રારંભિક લઘુત્તમ વેતન ₹૬૮,૯૪૭ (રાઉન્ડ ફિગરમાં ₹૬૯,૦૦૦) સુધી પહોંચે છે. જ્યારે NCJCM ના અન્ય એક ફુગાવા આધારિત અંદાજ મુજબ આ આંકડો ₹૮૦,૪૪૪ સુધી પણ જઈ શકે છે. આ માંગ સ્વીકારાશે તો કર્મચારીઓના આર્થિક સ્તરમાં યુગપરિવર્તનકારી બદલાવ આવશે.
