રૂપિયાની આગાહી: ડોલર સામે મોટા ઘટાડાનો ભય, ૨૦૨૮ સુધીમાં ૧૦૬ સુધી ઘટી શકે છે ભારતીય રૂપિયો
ભારતીય ચલણ બજારમાં છેલ્લા કેટલાક દિવસો દરમિયાન રૂપિયાની કિંમતમાં સામાન્ય રિકવરી કે મજબૂતી જોવા મળી હોય, પરંતુ લાંબા ગાળાના આર્થિક અહેવાલો રોકાણકારો અને નીતિ ઘડૈયાઓની ચિંતા વધારી રહ્યા છે. ખાનગી ક્ષેત્રની અગ્રણી એક્સિસ બેંક દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા એક તાજેતરના સંશોધન અહેવાલ મુજબ, આગામી બે થી ત્રણ વર્ષમાં અમેરિકી ડોલર સામે ભારતીય રૂપિયામાં નોંધપાત્ર અને મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે.
એક્સિસ બેંક રિસર્ચના અંદાજ પ્રમાણે, ભારતીય રૂપિયો ડિસેમ્બર ૨૦૨૭ સુધીમાં ઘટીને ડોલર સામે ૧૦૦ થી ૧૦૨ અને વર્ષ ૨૦૨૮ ના અંત સુધીમાં ૧૦૪ થી ૧૦૬ ના સ્તર સુધી સરકી શકે છે. બેંકના વિશ્લેષકોના મતે, વિદેશી મૂડીનો સતત બહાર જતો પ્રવાહ, વિદેશી વિનિમય બજારમાં ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) નો હસ્તક્ષેપ અને વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત (Forex Reserves) ને ફરીથી મજબૂત કરવાની અનિવાર્ય જરૂરિયાત રૂપિયાને લાંબા સમય સુધી દબાણ હેઠળ રાખી શકે છે.
એક્સિસ બેંકનો ટાઈમલાઈન અંદાજ અને વાજબી મૂલ્ય
એક્સિસ બેંક રિસર્ચે તાજેતરમાં પ્રકાશિત કરેલા પોતાના અહેવાલ “ધ મિડલ (કિંગડમ) પાથ” માં રૂપિયા અંગેના પોતાના અગાઉના અંદાજોને યથાવત રાખ્યા છે. રિપોર્ટ અનુસાર, રૂપિયો માર્ચ ૨૦૨૭ સુધીમાં ડોલર સામે ૯૭ થી ૯૯ અને જૂન ૨૦૨૭ સુધીમાં ૯૮ થી ૧૦૦ ની રેન્જમાં કારોબાર કરી શકે છે. ત્યારબાદ તેમાં વધુ ઘટાડો નોંધાતા તે ડિસેમ્બર ૨૦૨૭ સુધીમાં ૧૦૦-૧૦૨ અને ડિસેમ્બર ૨૦૨૮ સુધીમાં ૧૦૪-૧૦૬ ની સપાટીને સ્પર્શી શકે છે.
રિપોર્ટ સ્પષ્ટપણે સૂચવે છે કે વર્તમાન બજાર સ્તરોથી રૂપિયામાં હજુ વધુ નબળાઈ આવવાની પૂરી સંભાવના છે. બેંકનું માનવું છે કે તેના વાજબી આર્થિક મૂલ્ય (Fair Value) સુધી પહોંચવા માટે રૂપિયાને આગામી સમયમાં વધુ ૫ થી ૧૦ ટકા સુધી નબળો પડવાની જરૂર પડી શકે છે.
RBI ના હસ્તક્ષેપ અને બાહ્ય દબાણનું ગણિત
રૂપિયામાં આવી રહેલી આ સતત નબળાઈ પાછળ ભારતની બાહ્ય નાણાકીય સ્થિતિ પર વધી રહેલું દબાણ સૌથી મોટું કારણ છે. વિદેશી રોકાણનો અસ્થિર પ્રવાહ અને દેશમાં ડોલરની સતત વધતી માંગ રૂપિયાના મૂલ્યને નીચે ધસડી રહી છે.
ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) વિદેશી વિનિમય બજારમાં સતત ડોલર વેચીને રૂપિયામાં આવતા તીવ્ર કડાકાને રોકવા માટે ભરપૂર પ્રયાસો કરી રહી છે. આનાથી ચલણ બજારની દૈનિક અસ્થિરતાને નિયંત્રિત કરવામાં તો મદદ મળે છે, પરંતુ એક્સિસ બેંકના અહેવાલ મુજબ આ પ્રક્રિયા સીધી રીતે દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ અનામત પર ભારે દબાણ સર્જે છે. તેથી, ભવિષ્યમાં ઘટતી ગયેલી ફોરેક્સ રિઝર્વને ફરીથી મજબૂત બનાવવી એ આરબીઆઈ માટે પ્રાથમિકતા બની રહેશે.
ડોલરના પ્રવાહના મુખ્ય સ્ત્રોતો અને મૂડી લિકેજ
આ અહેવાલમાં રેમિટન્સ અને વિદેશી રોકાણના બે મુખ્ય સ્ત્રોતો પર પણ વિશેષ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે. આંકડાઓ અનુસાર, લિબરલાઇઝ્ડ રેમિટન્સ સ્કીમ (LRS) અંતર્ગત દર મહિને અંદાજે ૨ થી ૩ બિલિયન ડોલર દેશમાંથી વિદેશમાં મોકલવામાં આવી રહ્યા છે.
આ ઉપરાંત, ઓવરસીઝ ડાયરેક્ટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ (ODI) વ્યવહારો દ્વારા પણ આશરે ૩ બિલિયન ડોલરનો પ્રવાહ બહાર જઈ રહ્યો છે. બેંક માને છે કે જો સરકાર આ પ્રકારના વ્યવહારો પર કડક નિયંત્રણો લાદે તો થોડી રાહત મળી શકે છે, પરંતુ તે ભારતની વિશાળ વિદેશી નાણાકીય જરૂરિયાતો અને આયાત બિલના દબાણને સંપૂર્ણપણે હળવું કરી શકશે નહીં.
ટૂંકા ગાળાની રાહત અને ટેકનિકલ સ્તરો
છેલ્લા એક મહિનાની ટૂંકી અવધિમાં ડોલર સામે રૂપિયામાં થોડી મજબૂતી જોવા મળી છે. ખાસ કરીને છેલ્લા એક સપ્તાહમાં વિદેશી સંસ્થાગત રોકાણકારો (FII) ના વળતર અને સકારાત્મક પ્રવાહના કારણે ભારતીય ચલણમાં ડોલર સામે આશરે ૩૭ પૈસાનો વધારો નોંધાયો હતો. આ ઉપરાંત, યુએસ બોન્ડ યીલ્ડમાં આવેલા ઘટાડા અને વૈશ્વિક સ્તરે ડોલરમાં સ્થિરતા જોવા મળતા રૂપિયાને હાલ પૂરતો ટેકો મળી રહ્યો છે.
વર્તમાન સમયમાં યુએસ ૧૦-વર્ષીય ટ્રેઝરી યીલ્ડ ઘટીને આશરે ૪.૯ ટકા આસપાસ આવી ગઈ છે, જેનાથી રૂપિયા પરનું તાત્કાલિક દબાણ ઘટ્યું છે. ટેકનિકલ સૂચકાંકોની વાત કરીએ તો, ડોલર-રૂપિયાના વિનિમય દર માટે ૯૪.૨૦ થી ૯૪.૪૦ ની રેન્જ અત્યંત નિર્ણાયક છે. જો રૂપિયો મજબૂત થતો રહેશે તો તે ૯૩.૫૦ સુધી જઈ શકે છે, પરંતુ જો તે આ મહત્વપૂર્ણ રેન્જને પાર કરવામાં નિષ્ફળ જશે તો ડોલર ફરીથી ૯૫.૨૫ થી ૯૫.૮૦ ના સ્તર તરફ આગળ વધી શકે છે. આગામી સમયમાં યુએસ મધ્યવર્તી ચૂંટણીના પરિણામો પણ ચલણ બજારની અસ્થિરતામાં મોટો વધારો કરી શકે છે.
