ગગડતા રૂપિયા અને તેલની વધતી કિંમતો વચ્ચે અમેરિકાની આ ઓફર ભારત માટે કેટલી ફાયદાકારક?
વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ (કાચા તેલ) ની વધતી કિંમતો અને મધ્ય પૂર્વના તણાવ વચ્ચે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાને લઈને ખૂબ જ અગત્યના અને રાહત આપનારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકાના વિદેશ સચિવ (Secretary of State) માર્કો રુબિયોએ પોતાની સત્તાવાર ભારત મુલાકાત પર રવાના થતાં પહેલાં એક મોટું અને વજનદાર નિવેદન આપ્યું છે. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જાહેરાત કરી છે કે, વૉશિંગ્ટન નવી દિલ્હીને અમર્યાદિત ઊર્જા અને કાચું તેલ વેચવા માટે સંપૂર્ણ રીતે કટિબદ્ધ છે. મિયામીમાં આયોજિત એક પત્રકાર પરિષદને સંબોધતા માર્કો રુબિયોએ ભારતને અમેરિકાનો એક અત્યંત “મહાન સાથી અને વિશ્વસનીય ભાગીદાર” ગણાવ્યો હતો. આ જાહેરાતથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વર્તમાન વૈશ્વિક પરિસ્થિતિઓમાં અમેરિકા ભારત સાથેના પોતાના વ્યાપારી અને વ્યૂહાત્મક સંબંધોને સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યું છે.
ક્વાડ દેશોની બેઠક અને ભારતનું કેન્દ્રસ્થાન
સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ (PTI) ના અહેવાલ મુજબ, અમેરિકી વિદેશ સચિવે જણાવ્યું કે તેમની આ ભારત મુલાકાત વ્યૂહાત્મક દ્રષ્ટિએ અત્યંત સંવેદનશીલ અને મહત્વપૂર્ણ સાબિત થવાની છે. આ મુલાકાત દરમિયાન તેઓ ભારતમાં આયોજિત થનારી ‘ક્વાડ’ (QUAD – ભારત, અમેરિકા, જાપાન અને ઓસ્ટ્રેલિયા) સંગઠનના વિદેશ મંત્રીઓની હાઈ-લેવલ બેઠકમાં પણ ભાગ લેશે.
ભારત સાથેના મજબૂત સંબંધોની વકીલાત કરતા રુબિયોએ ઉમેર્યું, “અમે ભારત સરકાર અને તેમના નેતૃત્વ સાથે ખૂબ જ તાલમેલપૂર્વક કામ કરી રહ્યા છીએ. વિદેશ મંત્રી તરીકે મારી પ્રથમ સત્તાવાર મુલાકાત પણ ક્વાડ દેશો સાથે જ હતી. મને એ વાતનો અત્યંત આનંદ છે કે આ વખતે અમે આ રણનીતિક બેઠક ભારતના આતિથ્ય હેઠળ યોજી રહ્યા છીએ. આ વર્ષના અંતમાં અમારી વચ્ચે વધુ એક ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકનું આયોજન પણ પ્રસ્તાવિત છે, જે દર્શાવે છે કે ઇન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં ભારતની ભૂમિકા કેટલી મજબૂત છે.”
ભારત-અમેરિકા વ્યાપારી અને ઊર્જા કરાર: મુખ્ય પાસાં
| મુખ્ય હાઇલાઇટ્સ અને નિર્ણય | વર્તમાન સ્થિતિ / ફેરફાર | ભારત માટે આર્થિક ફાયદો | વૈશ્વિક ડિપ્લોમેસી પર અસર |
| અમર્યાદિત તેલ પુરવઠો | અમેરિકા ભારતની જરૂરિયાત મુજબ ગમે તેટલું તેલ આપવા તૈયાર. | ખાડી દેશો (મિડલ ઇસ્ટ) પર ભારતની નિર્ભરતા ઘટશે. | આંતરરાષ્ટ્રીય ઓઇલ માર્કેટમાં ભારતની પોઝિશન મજબૂત બનશે. |
| ઇમ્પોર્ટ ટેરિફમાં મોટો ઘટાડો | આયાત પરનો ટેરિફ ૨૫% થી ઘટાડીને ૧૮% કરાયો. | ભારતીય વેપારીઓ અને આયાતકારોને કરોડો રૂપિયાની બચત થશે. | ભારત-અમેરિકા વચ્ચે દ્વિપક્ષીય વેપારને નવી ગતિ મળશે. |
| વેનેઝુએલા કનેક્શન | વચગાળાના રાષ્ટ્રપતિ ડેલ્સી રોડ્રિગ્ઝની આગામી સપ્તાહે ભારત મુલાકાત. | સસ્તા દરે વૈકલ્પિક ઓઇલ સોર્સ મેળવવાની નવી તક. | અમેરિકાના ગ્રીન સિગ્નલ બાદ આ ડીલ સરળ બનશે. |
| ક્વાડ (QUAD) મંત્રી સ્તરીય બેઠક | ભારતમાં ચાર શક્તિશાળી દેશોનું મહામંથન. | સંરક્ષણ અને દરિયાઈ સુરક્ષા ક્ષેત્રે મોટો સહયોગ. | હિંદ મહાસાગરમાં ચીનની દાદાગીરી સામે મજબૂત કિલ્લાબંધી. |
વેનેઝુએલાના તેલ પર વોશિંગ્ટનનું ગ્રીન સિગ્નલ અને ટેરિફમાં રાહત
માર્કો રુબિયોએ પત્રકારો સમક્ષ ઊર્જા બજારને પ્રભાવિત કરે તેવી બીજી એક મોટી કડી જોડી હતી. તેમણે માહિતી આપી કે, વેનેઝુએલાના વચગાળાના રાષ્ટ્રપતિ ડેલ્સી રોડ્રિગ્ઝ આગામી અઠવાડિયે ભારતની સત્તાવાર મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. આ મુલાકાતનો મુખ્ય એજન્ડા ભારતને વેનેઝુએલાનું ક્રૂડ ઓઇલ વેચવાનો છે. અત્રે નોંધનીય છે કે, યુએસ પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે આ વર્ષના ફેબ્રુઆરી મહિનાની શરૂઆતમાં જ ભારત દ્વારા વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ ખરીદવાની દિશામાં સકારાત્મક સંકેતો આપ્યા હતા.
આ સાથે જ વૉશિંગ્ટન અને નવી દિલ્હી વચ્ચે થયેલા નવા વ્યાપાર કરારના ભાગરૂપે, ભારતીય આયાત (Indian Imports) પર લાદવામાં આવેલા પારસ્પરિક ટેરિફને વર્તમાન ૨૫ ટકાથી નોંધપાત્ર રીતે ઘટાડીને ૧૮ ટકા કરી દેવામાં આવ્યો છે. અમેરિકા તરફથી ટેરિફમાં આપવામાં આવેલી આ ૭ ટકાની મોટી રાહત બંને દેશો વચ્ચે વ્યાપારિક સંતુલન જાળવવામાં માઇલસ્ટોન સાબિત થશે.
અમેરિકા તરફથી ભારતને “ગમે તેટલું તેલ” આપવાની આ ઓફર અને આયાત ડ્યુટીમાં ઘટાડો એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવો અસ્થિર છે. જો ભારત અમેરિકા અને વેનેઝુએલા પાસેથી મોટા પાયે ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરવાનું શરૂ કરશે, તો ઘરેલું બજારમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવોને સ્થિર રાખવામાં સરકારને મોટી આર્થિક મદદ મળશે. માર્કો રુબિયોની આ મુલાકાત માત્ર ઊર્જાના ક્ષેત્રે જ નહીં, પરંતુ આગામી દિવસોમાં એશિયા-પેસિફિક ક્ષેત્રના આર્થિક અને રાજદ્વારી નકશાને બદલવામાં પણ નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવશે.
