ચીન-ઈરાનનું ખતરનાક ગઠબંધન: અમેરિકાનો દાવો- ડ્રોન અને મિસાઈલ માટે ચીને આપી ‘ચિપ’ ટેકનોલોજી
વર્તમાન સમયમાં મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધે નવો વળાંક લીધો છે. અત્યાર સુધી આ લડાઈ માત્ર સરહદો અને મિસાઈલો સુધી સીમિત હતી, પરંતુ હવે તેમાં ‘ટેકનોલોજી વોર’નો પ્રવેશ થયો છે. અમેરિકાએ તાજેતરમાં એક સનસનાટીભર્યો ખુલાસો કર્યો છે કે ચીનની સૌથી મોટી ચિપમેકિંગ કંપની SMIC એ ઈરાનની સેનાને અત્યાધુનિક ચિપ બનાવવાના સાધનો અને ટેકનોલોજી પૂરી પાડી છે. આ અહેવાલે વોશિંગ્ટનથી લઈને બેઇજિંગ સુધી હલચલ મચાવી દીધી છે, કારણ કે આ સહયોગ સીધી રીતે ઈરાનની સૈન્ય તાકાતને અનેકગણી વધારી શકે તેમ છે.
અમેરિકાના ગંભીર આરોપો અને SMIC ની ભૂમિકા
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રના વરિષ્ઠ અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ચીની કંપની SMIC (Semiconductor Manufacturing International Corporation) છેલ્લા એક વર્ષથી ઈરાનને ગુપ્ત રીતે સહાય કરી રહી છે. આ સહાય માત્ર સાધનો વેચવા પૂરતી સીમિત નથી, પરંતુ તેમાં ઈરાની એન્જિનિયરોને ‘ટેકનિકલ ટ્રેનિંગ’ આપવાનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેનો અર્થ એ થયો કે ચીન ઈરાનને માત્ર માછલી પકડવાની જાળ નથી આપી રહ્યું, પણ માછલી કેવી રીતે પકડવી તે પણ શીખવી રહ્યું છે.
અમેરિકી ગુપ્તચર એજન્સીઓનું માનવું છે કે આ ટેકનોલોજીના માધ્યમથી ઈરાન પોતે જ પોતાના દેશમાં હાઈ-ટેક સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ બનાવી શકશે. જો આ સાધનો અમેરિકન ટેકનોલોજી પર આધારિત હશે, તો તે આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિબંધોનું ગંભીર ઉલ્લંઘન ગણાશે. જોકે, ચીન આ આરોપોને નકારી રહ્યું છે અને તેને ‘સામાન્ય વેપાર’ ગણાવી રહ્યું છે.
6 વર્ષ જૂની દુશ્મની અને નવા પ્રતિબંધો
અમેરિકા અને SMIC વચ્ચેનો વિવાદ નવો નથી. વર્ષ 2020 માં જ અમેરિકાએ આ કંપનીને બ્લેકલિસ્ટ કરી દીધી હતી. ત્યારબાદ 2024 માં જ્યારે આ કંપનીએ હુવેઈ (Huawei) ના ફોન માટે એડવાન્સ ચિપ બનાવી, ત્યારે પ્રતિબંધો વધુ કડક કરવામાં આવ્યા હતા. અમેરિકાનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ચીનની ચિપ ઇન્ડસ્ટ્રીને નબળી પાડવાનો છે જેથી તે વૈશ્વિક સ્તરે સૈન્ય સર્વોપરિતા પ્રાપ્ત ન કરી શકે. હવે જ્યારે ઈરાન સાથેના જોડાણની વાત સામે આવી છે, ત્યારે અમેરિકા ચીન પર વધુ આર્થિક દબાણ લાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે.
ઈરાનને આ ચિપ ટેકનોલોજીથી શું ફાયદો થશે?
આધુનિક યુદ્ધમાં ‘ચિપ’ એ લોહી સમાન છે. ઈરાન તેના જે ડ્રોન અને બેલેસ્ટિક મિસાઈલો માટે જાણીતું છે, તેને વધુ સચોટ (Precise) બનાવવા માટે હાઈ-લેવલ પ્રોસેસર્સની જરૂર પડે છે. જો ઈરાન પાસે પોતાની ચિપ બનાવવાની ક્ષમતા આવી જાય, તો:
- તેના ઘાતક ડ્રોન દુશ્મનના રડારને છેતરી શકશે.
- ગાઈડેડ મિસાઈલ ની ચોકસાઈ વધી જશે, જેનાથી તે ઈઝરાયેલ કે અમેરિકી બેઝ પર વધુ સચોટ હુમલા કરી શકશે.
- યુદ્ધ દરમિયાન વિદેશી સપ્લાય પરની નિર્ભરતા ઘટી જશે.
આ ઉપરાંત, ઈરાન ચીન પાસેથી એન્ટી-શિપ મિસાઈલો ખરીદવાની પણ પેરવી કરી રહ્યું છે. જો આ સોદો પાર પડે છે, તો ખાડીના સમુદ્રી માર્ગો પર અમેરિકી નૌસેના માટે જોખમ વધી જશે.
ચીનની બેવડી નીતિ: શાંતિના નામે રમત?
એક તરફ ચીનના વિદેશ મંત્રી વાંગ યી વિશ્વ મંચ પર શાંતિની વાતો કરે છે અને યુદ્ધ રોકવાની અપીલ કરે છે, તો બીજી તરફ તે ઈરાન જેવા દેશોને ટેકનોલોજી પૂરી પાડે છે. ચીને અત્યાર સુધી મધ્ય પૂર્વના યુદ્ધમાં કોઈ એક પક્ષનો ખુલ્લેઆમ સાથ આપ્યો નથી, પરંતુ ઈરાન સાથેનો તેનો આ ‘બેકડોર’ સહયોગ ઘણું બધું કહી જાય છે. ચીન ઈચ્છે છે કે અમેરિકા મધ્ય પૂર્વમાં વ્યસ્ત રહે, જેથી તે એશિયા-પેસિફિક વિસ્તારમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરી શકે.
અમેરિકા-ચીન સંબંધોમાં નવું ઘર્ષણ
આ ખુલાસા બાદ વોશિંગ્ટનમાં ચીની દૂતાવાસ અને યુએનમાં ઈરાનના પ્રતિનિધિઓએ મૌન સાધ્યું છે. પરંતુ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આ ઘટના અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેના વેપાર યુદ્ધને (Trade War) વધુ હિંસક બનાવશે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર હવે ચીનની ટેક કંપનીઓ પર વધુ કડક નજર રાખશે અને કદાચ આગામી દિવસોમાં નવા આર્થિક પ્રતિબંધોની જાહેરાત પણ થઈ શકે છે.
