ક્રેડિટ કાર્ડનું મિનિમમ બિલ ભરો છો? જાણો કેવી રીતે આ ‘સરળ વિકલ્પ’ બની શકે છે દેવાની જાળ
આજના આધુનિક યુગમાં ક્રેડિટ કાર્ડ આપણા રોજિંદા જીવનનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ બની ગયું છે. ઓનલાઈન શોપિંગથી લઈને રેસ્ટોરન્ટના બિલ અને વીજળી-પાણી જેવા યુટિલિટી બિલ ચૂકવવા માટે લોકો ક્રેડિટ કાર્ડનો બહોળો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે. ક્રેડિટ કાર્ડથી પેમેન્ટ કરવું અત્યંત સુવિધાનજક છે, પરંતુ જ્યારે મહિનો પૂરો થાય અને બેંક સ્ટેટમેન્ટ જનરેટ કરે ત્યારે મોટાભાગના લોકોને ખ્યાલ આવે છે કે તેમણે બજેટ કરતાં વધુ ખર્ચ કરી નાખ્યો છે.
આવા સમયે બેંકો ગ્રાહકોને કુલ બિલની સામે ‘મિનિમમ ડ્યુ’ અર્થાત લઘુત્તમ બાકી રકમ ચૂકવવાનો વિકલ્પ આપે છે. આ વિકલ્પ જોઈને મોટાભાગના લોકો રાહત અનુભવે છે અને માત્ર ૫ ટકા જેટલી રકમ ભરીને પોતાને લેટ ફીથી મુક્ત માની લે છે. પરંતુ બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે આ નાનકડો અને સરળ લાગતો વિકલ્પ વાસ્તવમાં એક મોટી દેવાની જાળ (Debt Trap) છે, જે ગ્રાહકના નાણાકીય ભવિષ્ય અને CIBIL સ્કોરને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
લઘુત્તમ બાકી રકમ (Minimum Due) વાસ્તવમાં શું છે?
વ્યવહારિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, મિનિમમ ડ્યુનો વિકલ્પ એવા ગ્રાહકો માટે એક કામચલાઉ અને અસંસ્કારી રાહત છે જેઓ કોઈ ચોક્કસ મહિને અચાનક નાણાકીય કટોકટીનો સામનો કરી રહ્યા હોય અને આખું બિલ ભરી શકે તેમ ન હોય. બેંકો આ સુવિધા એટલા માટે આપે છે જેથી તમારું ક્રેડિટ કાર્ડ એકાઉન્ટ સત્તાવાર રીતે ‘ડિફોલ્ટ’ ના જાહેર થાય અને કાર્ડ બ્લોક ન થાય.
સામાન્ય રીતે, મિનિમમ ડ્યુ રકમ તમારા કુલ બિલના માત્ર ૫ ટકા જેટલી જ હોય છે. જ્યારે તમે માત્ર આ ૫ ટકા રકમ ચૂકવો છો, ત્યારે બાકીની ૯૫ ટકા રકમ ‘આઉટસ્ટેન્ડિંગ ડ્યુ’ તરીકે જમા રહે છે. આ બાકી રહેલી રકમ પર બેંકો તુરંત જ દૈનિક ધોરણે ભારે વ્યાજ ચક્ર લાગુ કરવાનું શરૂ કરી દે છે.
દર મહિને મિનિમમ ડ્યુ ભરવાની આદત કેમ નુકસાનકારક છે?
જો કોઈ ગ્રાહક દર મહિને માત્ર મિનિમમ ડ્યુ રકમ જ ભરવાની આદત પાડી લે, તો તેના ક્રેડિટ કાર્ડ પર વાર્ષિક ૩૦ થી ૪૦ ટકા સુધીનું ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ ઉમેરાવા લાગે છે. આ પરિસ્થિતિમાં ગ્રાહક જે મિનિમમ રકમ ભરે છે, તે માત્ર વ્યાજ અને પ્રોસેસિંગ ચાર્જમાં જ જતી રહે છે, જ્યારે તેનું મૂળ દેવું (Principal Amount) ઘટવાને બદલે જસનું તસ રહે છે.
આ સિવાય, સંપૂર્ણ બિલ ન ભરવાને કારણે ગ્રાહકને મળતો ૪૫ થી ૫૦ દિવસનો વ્યાજમુક્ત સમયગાળો (Interest-Free Period) પણ છીનવાઈ જાય છે. આ પછી કાર્ડથી કરવામાં આવેલા દરેક નવા ટ્રાન્ઝેક્શન પર પ્રથમ દિવસથી જ વ્યાજ વસૂલવાનું શરૂ થઈ જાય છે.
CIBIL સ્કોર અને ક્રેડિટ પ્રોફાઇલ પર માdischarge અસર
નાણાકીય નુકસાન ઉપરાંત, મિનિમમ ડ્યુ ચૂકવવાની સતત ટેવ તમારી ક્રેડિટ હિસ્ટ્રીને ધ્વસ્ત કરી નાખે છે. બેંકિંગ નિષ્ણાતોના જણાવ્યા મુજબ, મિનિમમ ડ્યુ ભરવાથી તમારું એકાઉન્ટ તુરંત એનપીએ (NPA) કે ડિફોલ્ટર જાહેર નથી થતું, પરંતુ ક્રેડિટ બ્યુરો (CIBIL) પાસે એવો મેસેજ જાય છે કે ગ્રાહક પોતાના ખર્ચાઓને પહોંચી વળવામાં સક્ષમ નથી.
દર મહિને બાકી રહેતું મોટું દેવું તમારા ‘ક્રેડિટ યુટિલાઇઝેશન રેશિયો’ (CUR) ને ખૂબ ઊંચો લઈ જાય છે. જ્યારે તમારો ક્રેડિટ વપરાશ રેશિયો વધે છે, ત્યારે બેંકો તમને ‘હાઇ-રિસ્ક પ્રોફાઇલ’ (જોખમી ગ્રાહક) ગણે છે, જેના કારણે તમારો CIBIL સ્કોર ઝડપથી નીચે ગબડે છે.
ભવિષ્યની મોટી લોન પર લાગશે બ્રેક
નબળા CIBIL સ્કોર અને હાઇ-રિસ્ક પ્રોફાઇલના કારણે ભવિષ્યમાં જ્યારે તમને ખરેખર તાત્કાલિક હોમ લોન, કાર લોન કે પર્સનલ લોનની જરૂર પડશે, ત્યારે બેંકો તમારી લોન અરજી સીધી જ રદ (Reject) કરી શકે છે. જો કોઈ બેંક લોન મંજૂર કરશે તો પણ તમારી પાસેથી ખૂબ જ ઊંચો વ્યાજદર વસૂલવામાં આવશે.
તેથી, ક્રેડિટ કાર્ડના કેશબેક અને રિવોર્ડ પોઈન્ટ્સનો સાચો લાભ લેવો હોય તો દર મહિને નિયત તારીખે જ ‘ટોટલ અમાઉન્ટ ડ્યુ’ (સંપૂર્ણ બિલ) ભરવાનો આગ્રહ રાખવો જોઈએ. મિનિમમ ડ્યુનો ઉપયોગ માત્ર અને માત્ર અચાનક આવી પડેલી કટોકટી વખતે જ કરવો હિતાવહ છે.
