અમેરિકામાં બંધારણીય કટોકટી? સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણયને ટ્રમ્પે કેમ ગણાવ્યો દેશ માટે નુકસાનકારક
અમેરિકાના રાજકારણમાં અત્યારે એક મોટું તોફાન આવ્યું છે. રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના મહત્વાકાંક્ષી ગ્લોબલ ટેરિફ (વૈશ્વિક ટેક્સ) પ્લાન પર સુપ્રીમ કોર્ટે રોક લગાવી દીધી છે. આ ચુકાદો ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર માટે માત્ર કાયદાકીય આંચકો જ નથી, પરંતુ તેમના આર્થિક એજન્ડા પર પણ એક મોટું પ્રશ્નાર્થ ચિન્હ છે. ટ્રમ્પે હંમેશા ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિ અપનાવી છે અને વિદેશી ચીજવસ્તુઓ પર ટેક્સ લાદવો એ તેમની આ નીતિનો મુખ્ય ભાગ રહ્યો છે. જોકે, સુપ્રીમ કોર્ટના આ નિર્ણય બાદ ટ્રમ્પ રોષે ભરાયા છે અને તેમણે આ ચુકાદાને “શરમજનક” ગણાવ્યો છે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો અને ટ્રમ્પની આક્રમક પ્રતિક્રિયા
અમેરિકાની સર્વોચ્ચ અદાલતે જે ચુકાદો આપ્યો છે તે સીધી રીતે રાષ્ટ્રપતિની કારોબારી સત્તાઓ (Executive Powers) ને પડકારે છે. ટ્રમ્પે ગયા વર્ષે વિદેશી આયાત પર જે મોટા પાયે ટેક્સ લાદ્યા હતા, તેને કોર્ટે બંધારણીય મર્યાદાઓની બહાર ગણાવ્યા છે. આ નિર્ણય આવ્યા બાદ વ્હાઇટ હાઉસમાં ગવર્નરો સાથેની એક બેઠક દરમિયાન ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અત્યંત ગુસ્સામાં જોવા મળ્યા હતા. તેમણે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું કે, “આ નિર્ણય દેશના હિતમાં નથી અને તે સંપૂર્ણપણે શરમજનક છે.”
ટ્રમ્પનું માનવું છે કે ટેરિફ લાદવાનો અધિકાર રાષ્ટ્રપતિ પાસે હોવો જોઈએ જેથી કરીને અમેરિકાના ઉદ્યોગોને વિદેશી સ્પર્ધા સામે બચાવી શકાય. સીએનએન (CNN) ના અહેવાલ મુજબ, ટ્રમ્પે માત્ર નિવેદન આપીને સંતોષ નથી માન્યો, પરંતુ તેમણે હૂંકાર કર્યો છે કે તેમની પાસે આ ટેરિફને ફરીથી લાગુ કરવા માટે ‘બેકઅપ પ્લાન’ તૈયાર છે. આ નિવેદન સૂચવે છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર કોર્ટના આદેશ છતાં પીછેહઠ કરવાના મૂડમાં નથી અને તેઓ કોઈ અન્ય કાયદાકીય માર્ગ અથવા એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર દ્વારા ફરીથી આયાત શુલ્ક વધારવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે.
ટેરિફ યુદ્ધ અને અમેરિકી અર્થતંત્ર પર તેની અસર
ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ હંમેશા માનતા આવ્યા છે કે ચીન, યુરોપ અને મેક્સિકો જેવા દેશો અમેરિકાના બજારનો ગેરલાભ ઉઠાવી રહ્યા છે. તેમના મતે, જો વિદેશી સામાન પર ભારે ટેક્સ લાદવામાં આવે, તો અમેરિકી કંપનીઓ વધુ મજબૂત બનશે અને સ્થાનિક રોજગારી વધશે. પરંતુ સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્ણય પાછળનો તર્ક એવો છે કે રાષ્ટ્રપતિ મનસ્વી રીતે આર્થિક નીતિઓમાં ફેરફાર કરી શકે નહીં, તેના માટે કોંગ્રેસ (સંસદ) ની મંજૂરી અથવા ચોક્કસ કાયદાકીય પ્રક્રિયા જરૂરી છે.
જો ટ્રમ્પ તેમનો બેકઅપ પ્લાન અમલમાં મૂકે છે, તો તેની સીધી અસર વૈશ્વિક બજાર પર પડશે. જ્યારે અમેરિકા ટેરિફ વધારે છે, ત્યારે સામે પક્ષે અન્ય દેશો પણ અમેરિકી નિકાસ પર ટેક્સ વધારી દે છે, જેને ‘ટ્રેડ વોર’ અથવા વ્યાપાર યુદ્ધ કહેવામાં આવે છે. આનાથી અમેરિકામાં મોંઘવારી વધવાની પણ શક્યતા રહેલી છે, કારણ કે આયાતી વસ્તુઓ મોંઘી થવાથી સામાન્ય જનતા પર તેનો બોજ પડે છે. અર્થશાસ્ત્રીઓનું કહેવું છે કે ટ્રમ્પનો આ જીદભર્યો અભિગમ અમેરિકાના શેરબજાર અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોમાં અસ્થિરતા લાવી શકે છે. છતાં, ટ્રમ્પના સમર્થકો માને છે કે દેશને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે આવા કડક નિર્ણયો લેવા અનિવાર્ય છે.
શું હોઈ શકે છે ટ્રમ્પનો ‘બેકઅપ પ્લાન’?
હવે સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે જો સુપ્રીમ કોર્ટે રસ્તો રોકી દીધો હોય, તો ટ્રમ્પ પાસે કયા વિકલ્પો બાકી છે? કાયદાકીય નિષ્ણાતોનું અનુમાન છે કે ટ્રમ્પ ‘નેશનલ સિક્યુરિટી’ (રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા) ના કાયદાનો આશરો લઈ શકે છે. અમેરિકી કાયદા મુજબ, જો રાષ્ટ્રપતિ સાબિત કરી શકે કે અમુક આયાતથી દેશની સુરક્ષાને જોખમ છે, તો તેઓ વિશેષ સત્તાનો ઉપયોગ કરીને ટેક્સ લાદી શકે છે. આ એક એવો રસ્તો છે જેમાં કોર્ટનો હસ્તક્ષેપ મર્યાદિત થઈ જાય છે.
બીજો વિકલ્પ એ છે કે તેઓ નવી કાયદાકીય દરખાસ્તો કોંગ્રેસમાં મોકલે, જોકે ત્યાં વિપક્ષી દબાણ વધુ હોઈ શકે છે. ટ્રમ્પની વ્યૂહરચના હંમેશા ‘દબાણની રાજનીતિ’ રહી છે. તેઓ કદાચ ટેરિફને સીધા લાગુ કરવાને બદલે અન્ય દેશો સાથે એવી સમજૂતી કરવા માટે દબાણ કરશે કે જે અમેરિકા માટે ફાયદાકારક હોય. વ્હાઇટ હાઉસના સૂત્રોનું કહેવું છે કે આગામી થોડા દિવસોમાં ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર એક નવી યાદી બહાર પાડી શકે છે જેમાં ચોક્કસ વસ્તુઓ પર ટેક્સ વધારવાની દરખાસ્ત હશે. આ કાનૂની લડાઈ હવે અમેરિકામાં સત્તાના સંતુલન (Checks and Balances) ની મોટી કસોટી બની ગઈ છે. એક તરફ રાષ્ટ્રપતિની આકાંક્ષાઓ છે અને બીજી તરફ ન્યાયતંત્રની મર્યાદાઓ છે.
