ટ્રમ્પનું ‘ટેરિફ વોર’ 2.0: દુનિયાભરના દેશો પર ટેક્સનો બોજ વધશે, શું ભારત બનશે અમેરિકાનું નવું ફેવરિટ ટ્રેડ પાર્ટનર?
અમેરિકાની સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના ટેરિફ (આયાત શુલ્ક) પ્લાનને ગેરબંધારણીય જાહેર કર્યાના ગણતરીના કલાકોમાં જ ટ્રમ્પે વળતો પ્રહાર કર્યો છે. કોર્ટના આંચકા છતાં પીછેહઠ કરવાને બદલે ટ્રમ્પે વધુ આક્રમક વલણ અપનાવતા જાહેરાત કરી છે કે તેઓ લગભગ તમામ આયાતી વસ્તુઓ પર વધારાનો 10 ટકા ‘ગ્લોબલ ટેરિફ’ લાદવા જઈ રહ્યા છે. ટ્રમ્પની આ જાહેરાતે વૈશ્વિક બજારમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. જોકે, આ આક્રમકતા વચ્ચે ભારત માટે એક રાહતના સમાચાર એ છે કે ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે ભારત સાથેની હાલની વ્યાપારિક ડીલ પર તેની કોઈ નકારાત્મક અસર નહીં પડે અને તે યથાવત રહેશે.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ઝટકો અને ટ્રમ્પનો ‘10% ગ્લોબલ ટેરિફ’ પંચ
અમેરિકાની સર્વોચ્ચ અદાલતે ટ્રમ્પ પ્રશાસન દ્વારા ઈમરજન્સી કાયદા હેઠળ લાદવામાં આવેલા ટેરિફને ગેરકાયદેસર ગણાવ્યા હતા. કોર્ટનું માનવું હતું કે રાષ્ટ્રપતિ આ રીતે એકપક્ષીય નિર્ણય લઈને આખા વિશ્વ સાથેના વેપાર નિયમો બદલી શકે નહીં. સામાન્ય રીતે કોઈપણ રાષ્ટ્રપતિ આવી પરિસ્થિતિમાં કાયદાકીય માર્ગ શોધે અથવા શાંત થઈ જાય, પરંતુ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનો અંદાજ હંમેશા અલગ રહ્યો છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે કોર્ટનો નિર્ણય ભલે ગમે તે હોય, પણ તેઓ ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ની નીતિથી પાછા નહીં હટે.
ટ્રમ્પે સૂચિત કર્યું છે કે જે દેશો અમેરિકાના બજારમાં પોતાનો માલ વેચે છે, તેમણે હવે 10 ટકા વધારાનો ટેક્સ ચૂકવવો પડશે. આ 10 ટકા એ વર્તમાનમાં લાગુ ટેક્સ ઉપરાંતનો હશે. એટલે કે જો કોઈ વસ્તુ પર પહેલેથી 15 ટકા ટેક્સ હોય, તો તે હવે વધીને 25 ટકા થઈ જશે. આ પગલું અમેરિકાના ઉત્પાદકોને પ્રોત્સાહન આપવા અને આયાત ઘટાડવા માટે લેવામાં આવ્યું છે. ટ્રમ્પના આ નિર્ણયથી યુરોપિયન યુનિયન, ચીન અને અન્ય મોટા નિકાસકાર દેશોની ચિંતા વધી ગઈ છે, કારણ કે તેમના માટે અમેરિકામાં માલ વેચવો હવે અત્યંત મોંઘો સાબિત થશે.
ભારત સાથેની ડીલ સુરક્ષિત: રણનીતિક ભાગીદારીનું મહત્વ
જ્યારે આખું વિશ્વ ટ્રમ્પના આ આકરા ટેરિફ પ્લાનથી ગભરાયેલું છે, ત્યારે ભારત માટે ટ્રમ્પનું વલણ નરમ જોવા મળ્યું છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત સાથેના વ્યાપારિક સંબંધો અને હાલની ડીલ પર આ નવા ટેરિફની ખાસ અસર નહીં થાય. આ નિર્ણય પાછળ ભારત અને અમેરિકા વચ્ચેની મજબૂત રણનીતિક ભાગીદારી જવાબદાર છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં ભારત અમેરિકા માટે ચીનના વિકલ્પ તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, અને ટ્રમ્પ પણ આ હકીકતથી વાકેફ છે.
ટ્રમ્પ અને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી વચ્ચેના વ્યક્તિગત સંબંધો અને બંને દેશો વચ્ચેના સંરક્ષણ તથા ટેકનોલોજી કરારો આ નરમાશનું મુખ્ય કારણ છે. જો ભારત સાથેની ડીલ યથાવત રહે છે, તો ભારતીય નિકાસકારો (ખાસ કરીને આઈટી, ફાર્મા અને ટેક્સટાઇલ ક્ષેત્ર) માટે આ એક સોનેરી તક બની શકે છે. જ્યારે અન્ય દેશોનો માલ અમેરિકામાં મોંઘો થશે, ત્યારે ભારતીય માલ સ્પર્ધામાં આગળ નીકળી શકે છે. ટ્રમ્પનું આ નિવેદન દર્શાવે છે કે તેઓ ભારતને એક વિશ્વસનીય વ્યાપારિક ભાગીદાર માને છે જે અમેરિકાના આર્થિક હિતોને નુકસાન પહોંચાડ્યા વગર સહકાર આપી શકે છે.
વૈશ્વિક ટેરિફ યુદ્ધ અને આર્થિક પડકારો
ટ્રમ્પ ભલે ભારતને રાહત આપવાની વાત કરતા હોય, પરંતુ એકંદરે 10 ટકાનો ગ્લોબલ ટેરિફ વિશ્વ અર્થતંત્રમાં મોટી અસ્થિરતા લાવી શકે છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ ચેતવણી આપી રહ્યા છે કે જો અમેરિકા આ રીતે ટેક્સ વધારશે, તો અન્ય દેશો પણ વળતા પ્રહારમાં અમેરિકી સામાન પર ટેક્સ વધારશે. આનાથી એક એવું ‘ટેરિફ વોર’ શરૂ થશે જેની સીધી અસર ગ્રાહકોના ખિસ્સા પર પડશે. અમેરિકામાં જ ચીજવસ્તુઓના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે, કારણ કે ત્યાંના વેપારીઓ વધારાના ટેક્સનો બોજ સામાન્ય જનતા પર નાખશે.
આ ઉપરાંત, આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર સંગઠન (WTO) ના નિયમોનું પણ અહીં ઉલ્લંઘન થઈ શકે છે. ટ્રમ્પનો આ પ્લાન વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઈનને ખોરવી શકે છે. કંપનીઓ જે અત્યારે ચીન અથવા વિયેતનામમાં ઉત્પાદન કરે છે, તેમણે કદાચ પોતાનું કામ બંધ કરવું પડે અથવા અમેરિકામાં ફેક્ટરીઓ નાખવાની ફરજ પડે. ટ્રમ્પનો અસલી હેતુ જ આ છે – ‘મેક ઇન અમેરિકા’ને પ્રોત્સાહન આપવું. જોકે, આ પ્રક્રિયામાં થનારું આર્થિક ઘર્ષણ આગામી વર્ષોમાં અમેરિકા અને બાકીની દુનિયા વચ્ચેના સંબંધોની નવી દિશા નક્કી કરશે. હવે જોવાનું એ રહે છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ અને અમેરિકી સંસદ આ નવા 10 ટકા ટેરિફને કેવી રીતે રોકે છે અથવા તેને સ્વીકારે છે.
