પ્રાઇવેટ જેટ અને કરોડોની હેરાફેરી: ED ના એક જ ઝટકાથી TMC ના ખાતા ખાલી!
પશ્ચિમ બંગાળના રાજકારણમાં ફરી એકવાર મોટો આર્થિક અને રાજકીય ભૂકંપ આવ્યો છે. કેન્દ્રીય તપાસ એજન્સી એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) એ બુધવારે એક અત્યંત સખત અને અભૂતપૂર્વ કાર્યવાહી કરતા પશ્ચિમ બંગાળની સત્તાધારી પાર્ટી તૃણમૂલ કોંગ્રેસ (TMC) ના ત્રણ બેંક ખાતાઓને ફ્રીઝ (સ્થગિત) કરી દીધા છે. આ ત્રણેય બેંક ખાતાઓમાં અંદાજે ૪૪૦ કરોડ રૂપિયા જેટલી માતબર રકમ જમા હોવાનું સામે આવ્યું છે. સરકારી ભંડોળ અને શંકાસ્પદ નાણાંની ગેરરીતિ તેમજ મની લોન્ડરિંગ (નાણાકીય હેરાફેરી) ના ગંભીર આરોપો હેઠળ તપાસ એજન્સી દ્વારા આ આકરી કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
આટલી મોટી રકમ ફ્રીઝ થવા છતાં અને કેન્દ્રીય એજન્સીના આ આકરા પ્રહાર બાદ પણ તૃણમૂલ કોંગ્રેસ તરફથી આ લખાય છે ત્યાં સુધી કોઈ તાત્કાલિક સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા કે બચાવ સામે આવ્યો નથી. આ મૌન રાજકીય વર્તુળોમાં અનેક ચર્ચાઓને જન્મ આપી રહ્યું છે.
કયા કાયદા હેઠળ થઈ આ મોટી કાર્યવાહી? જાણો કાનૂની જોગવાઈ
એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટે સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને આ સમગ્ર મામલાની વિગતો આપી છે. એજન્સીના જણાવ્યા અનુસાર, આ કાર્યવાહી ‘પ્રિવેન્શન ઓફ મની લોન્ડરિંગ એક્ટ’ (PMLA) એટલે કે નાણાકીય હેરાફેરી અટકાવવા અંગેના કાયદાની કલમ ૧૭ (૧એ) હેઠળ કરવામાં આવી છે. કાનૂની દ્રષ્ટિએ આ કલમ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
આ કલમ હેઠળ ED ના નિયુક્ત અધિકારીને એવી ખાસ સત્તાઓ મળે છે કે જ્યારે કોઈ સંપત્તિ, રોકડ અથવા બેંક ડિપોઝિટને તાત્કાલિક જપ્ત (Seize) કરવી વ્યવહારિક રીતે શક્ય ન હોય, પરંતુ તે જ સમયે તે સંપત્તિ કે નાણાંને અન્યત્ર ટ્રાન્સફર થતા રોકવા અત્યંત જરૂરી હોય, ત્યારે એજન્સી તે પ્રોપર્ટી કે બેંક ખાતાને ફ્રીઝ કરવાનો આદેશ આપી શકે છે. કાયદા મુજબ, ED ના આ વચગાળાના આદેશને એક ચોક્કસ સમયમર્યાદામાં PMLA ની એડજ્યુડિકેટિંગ ઓથોરિટી (ન્યાયિક સત્તામંડળ) સમક્ષ રજૂ કરીને તેની મંજૂરી કે પુષ્ટિ મેળવવી અનિવાર્ય હોય છે.
HDFC બેંકના ત્રણ ખાતા અને ૪૪૦ કરોડનો મામલો
ED ની તપાસ દરમિયાન સામે આવ્યું છે કે તૃણમૂલ કોંગ્રેસના આ ત્રણેય વિવાદિત ખાતાઓ ખાનગી ક્ષેત્રની જાણીતી એચડીએફસી (HDFC) બેંકમાં આવેલા છે. આ ત્રણેય ખાતાઓમાં કુલ મળીને રૂ. ૪૪૦.૪૨ કરોડની જંગી રકમ જમા છે.
આ સમગ્ર મામલામાં વધુ એક મહત્વનો વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે આ ખાનગી બેંકે કલકત્તા હાઈકોર્ટના આદેશનું પાલન કરવું પડ્યું. કલકત્તા હાઈકોર્ટે બેંકને કડક સૂચના આપી હતી કે આ ખાતાઓમાં કુલ કેટલી રકમ (Corpus) જમા છે તેની સત્તાવાર વિગતો કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવે. હાઈકોર્ટના નિર્દેશોને પગલે બેંકે પોતાના અહેવાલમાં આ તમામ નાણાકીય વિગતો અને બેલેન્સ કોર્ટ સમક્ષ જાહેર કરી દીધું છે, જેના કારણે આ કેસ કાનૂની રીતે વધુ મજબૂત બન્યો છે.
કોલકાતા પોલીસની FIR અને પ્રાઈવેટ જેટ કંપનીનું કનેક્શન
આ આખી તપાસની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ તે પણ રસપ્રદ છે. ED એ આ કેસમાં સીધી દખલગીરી નથી કરી, પરંતુ કોલકાતા પોલીસ દ્વારા નોંધવામાં આવેલી એક એફઆઈઆર (FIR) ને આધાર બનાવીને મની લોન્ડરિંગનો કેસ દાખલ કર્યો હતો. કોલકાતા પોલીસે પોતાની તપાસમાં આક્ષેપ કર્યો હતો કે તૃણમૂલ કોંગ્રેસના કેટલાક ચોક્કસ બેંક ખાતાઓ દ્વારા શંકાસ્પદ અને ગેરકાયદેસર ભંડોળની મોટાપાયે હેરાફેરી (Routing) કરવામાં આવી રહી છે.
આ પોલીસ ફરિયાદની નોંધ લઈને ED ની ટીમે મંગળવારે કોલકાતા અને તેની આસપાસના પાંચ અલગ-અલગ સ્થળો પર એકસાથે દરોડા પાડ્યા હતા. આ સર્ચ ઓપરેશન દરમિયાન એજન્સીના નિશાના પર એક ખાનગી ચાર્ટર પ્લેન અને પ્રાઈવેટ જેટ ભાડે આપતી કંપની આવી હતી, જેનું નામ ‘કેરવેલ એવિએશન ઈન્ડિયા પ્રાઈવેટ લિમિટેડ’ (Carewell Aviation India Pvt. Ltd.) છે. એજન્સીને આશંકા છે કે આ એવિએશન કંપની અને તેની સેવાઓનો ઉપયોગ ક્યાંક ને ક્યાંક આ શંકાસ્પદ નાણાકીય વ્યવહારો અને નેતાઓ પ્રમોશન માટે કરતા હોઈ શકે છે. આ કંપનીના પરિસરો પર ફેંદાયેલા દસ્તાવેજો અને ડિજિટલ પુરાવાઓના આધારે જ બુધવારે બેંક ખાતાઓ ફ્રીઝ કરવાનો મોટો નિર્ણય લેવાયો હતો.
બંગાળના રાજકારણ પર આની શું અસર થશે?
પશ્ચિમ બંગાળમાં ભ્રષ્ટાચાર અને આર્થિક કૌભાંડોના આરોપો કોઈ નવા નથી. આ પહેલા પણ શિક્ષક ભરતી કૌભાંડ, શારદા ચિટફંડ અને રેશન વિતરણ કૌભાંડ જેવા મામલાઓમાં તૃણમૂલ કોંગ્રેસના અનેક દિગ્ગજ નેતાઓ, મંત્રીઓ અને ધારાસભ્યો જેલની હવા ખાઈ ચૂક્યા છે. પરંતુ આ વખતે મામલો કોઈ વ્યક્તિગત નેતાનો નથી, પરંતુ સીધો સત્તારૂઢ રાજકીય પક્ષ ‘TMC’ ના ઓફિશિયલ બેંક ખાતાઓનો છે.
પાર્ટીના જ ૪૪૦ કરોડ રૂપિયા ફ્રીઝ થઈ જવાથી આગામી સમયમાં થનારી સ્થાનિક કે રાષ્ટ્રીય સ્તરની રાજકીય ગતિવિધિઓ અને ચૂંટણી પ્રચારના ફંડિંગ પર તેની માઠી અસર પડી શકે છે. વિરોધ પક્ષો, ખાસ કરીને ભાજપ (BJP) આ મુદ્દાને લઈને મમતા બેનર્જીની સરકાર પર પ્રહારો તેજ કરશે તે નક્કી છે. બીજી તરફ, તૃણમૂલ કોંગ્રેસ હંમેશાની જેમ આ કાર્યવાહીને કેન્દ્ર સરકારની ‘રાજકીય બદલાની ભાવના’ અને ‘કેન્દ્રીય એજન્સીઓનો દુરુપયોગ’ ગણાવીને જનતાની વચ્ચે જઈ શકે છે.
આગામી કાનૂની લડાઈ અને પડકારો
હવે આ મામલો સંપૂર્ણપણે કાનૂની દાવપેચમાં ફસાઈ ગયો છે. ED ની આ કાર્યવાહી બાદ હવે બે રસ્તા ખુલ્લા છે. પ્રથમ તો એ કે ED એ આ આદેશને વહેલી તકે PMLA એડજ્યુડિકેટિંગ ઓથોરિટી પાસે કન્ફર્મ કરાવવો પડશે. બીજો રસ્તો તૃણમૂલ કોંગ્રેસ પાસે છે, જ્યાં પાર્ટી પોતાના બચાવમાં આ ફ્રીઝિંગ ઓર્ડરને પડકારવા માટે કલકત્તા હાઈકોર્ટ અથવા PMLA એપલેટ ટ્રિબ્યુનલના દ્વાર ખખડાવી શકે છે.
જો કે, જ્યાં સુધી આ નાણાંના સ્રોત (Source of Funds) અંગે વ્યાજબી અને કાયદેસરના પુરાવા રજૂ કરવામાં નહીં આવે, ત્યાં સુધી આટલી મોટી રકમ બેંકમાંથી ઉપાડવી કે તેનો ઉપયોગ કરવો ટીએમસી માટે અશક્ય બની જશે. કોલકાતા પોલીસની પોતાની એફઆઈઆર જ હવે ટીએમસી માટે ગળાનું હાડકું બની ગઈ છે, કારણ કે રાજ્યની જ પોલીસની ફરિયાદના આધારે કેન્દ્રીય એજન્સીએ આટલો મોટો સકંજો કસ્યો છે. આવનારા દિવસોમાં આ કેસમાં વધુ કેટલાક ચોંકાવનારા ખુલાસાઓ થાય તેવી પૂરેપૂરી શક્યતા છે.
