Fake Journalists દિવાળી ટાણે અખબારી ‘ફરફરિયા’ અને સોશિયલ મીડિયા ‘ઇન્ફ્લુએન્સર્સ’નો બેવડો ત્રાસ: પ્રિન્ટિંગ વિનાના પત્રકારો અને ફેક ફોલોઅર્સવાળા કન્ટેન્ટ ક્રિએટર્સની ઉઘરાણી સામે વેપારીઓ-અધિકારીઓ સાવધાન!
Fake Journalists દિવાળીના તહેવારો નજીક આવતા જ સમગ્ર ગુજરાતમાં પત્રકારત્વના ઓઠા હેઠળ જાહેરાતો અને શુભેચ્છા સંદેશાઓ ઉઘરાવતી બે નવી ટોળકીઓનો રાફડો ફાટ્યો છે:
એક તરફ છે વર્ષો જૂના છાપાંની પ્રિન્ટ કાઢ્યા વિના ફરતા ‘કાગળિયા પત્રકારો’, અને બીજી તરફ છે ₹૫૦૦માં ફેક ફોલોઅર્સ ખરીદીને રાતોરાત પત્રકાર બની બેઠેલા સોશિયલ મીડિયા ‘ઇન્ફ્લુએન્સર્સ’.
આ બંને જૂથો વેપારીઓ, બિલ્ડરો, ઉદ્યોગપતિઓ અને સરકારી કચેરીઓમાં ધાકધમકી અને દબાણ ઊભું કરીને લાખો રૂપિયાની ઉઘરાણી કરી રહ્યા છે, જેની પાછળનું કડવું સત્ય જાણવું દરેક નાગરિક અને વેપારી માટે અનિવાર્ય છે.
- માત્ર PDF ફાઇલ બનાવીને માર્કેટમાં ઉઘરાણી કરતા તંત્રીઓ: વાચકો સુધી ક્યારેય ન પહોંચતા છાપાંઓની અસલી હકીકત
- ખોટા ડર અને દબાણમાં આવ્યા વગર અધિકૃત માધ્યમોને આપો સાથ: દિવાળીના પર્વ પર મહેનતના પૈસા બચાવો
૧. પહેલું જૂથ: પ્રિન્ટિંગ કાઢ્યા વિના ફરતા અખબારી ‘ફરફરિયાઓ’
આ એવા લોકો છે જેઓ સાપ્તાહિક (વીકલી) કે પાક્ષિક અખબારોના રજિસ્ટ્રેશન કે ટાઇટલ લઈને ફરે છે, પણ વાસ્તવિકતા સાવ અલગ હોય છે:
પ્રિન્ટિંગ ઝીરો, ઉઘરાણી હીરો: આ કહેવાતા તંત્રીઓ કે પત્રકારો આખું વર્ષ છાપું છાપતા જ નથી. દિવાળી આવતાં જ કમ્પ્યુટર પર બે-ચાર પાનાની કલર પીડીએફ બનાવી લે છે અને તેની માત્ર ૫-૧૦ નકલો સામાન્ય પ્રિન્ટર પર કાઢીને માર્કેટમાં ઉઘરાણી શરૂ કરી દે છે.
વાંચકો સુધી ક્યારેય પહોંચતું નથી: જે જાહેરાત માટે વેપારી હજારો રૂપિયા ચૂકવે છે, તે અખબાર ક્યારેય કોઈ વાચક, સ્ટોલ કે ઘરો સુધી પહોંચતું જ નથી.
પ્રેસ કાર્ડનો રોફ: ગળામાં પ્રેસ કાર્ડ લટકાવી સરકારી અધિકારીઓ સામે તોડબાજી કરવી અને વેપારીઓને કાયદાકીય તપાસની ધમકીઓ આપી ‘દિવાળી વિશેષાંક’ના નામે ચેક કે રોકડ પડાવવી એ જ એમનો મુખ્ય વ્યવસાય બની ગયો છે.
૨. બીજું જૂથ: ફેક ફોલોઅર્સના દમ પર ફૂટી નીકળેલા ‘ઇન્ફ્લુએન્સર પત્રકારો’
ડિજિટલ યુગમાં હવે એક નવો વર્ગ ઉમેરાયો છે, જે હાથમાં સ્માર્ટફોન અને માઇક લઈને પોતાને ડિજિટલ પત્રકાર ગણાવે છે:
₹૫૦૦માં હજારો ફેક ફોલોઅર્સનો ખેલ: આ લોકો ₹૫૦૦ કે ₹૧૦૦૦ ખર્ચીને ઓનલાઇન ‘બોટ’ (Bot) કે નકલી એકાઉન્ટ્સ ખરીદી લે છે. પ્રોફાઇલ પર ૫૦ હજાર કે ૧ લાખ ફોલોઅર્સ બતાવીને વેપારીઓને અંજાવી દે છે.
પ્રોફાઇલ ખોલો એટલે ભાંડો ફૂટે: પ્રોફાઇલ લિસ્ટમાં મોટાભાગના એકાઉન્ટ્સ ડીપી (ફોટો) વગરના, ઝીરો પોસ્ટ્સવાળા અને વિદેશી બોટ્સ હોય છે. ૧ લાખ ફોલોઅર્સ હોવા છતાં વિડીયો પર માંડ ૨૦૦-૫૦૦ વ્યુઝ હોય છે અને કમેન્ટ્સમાં સ્થાનિક પ્રજાની કોઈ જ પ્રતિક્રિયા હોતી નથી.
સ્થાનિક વેપારીને શૂન્ય વળતર: સ્થાનિક વેપારી પોતાના એરિયાના ગ્રાહકો સુધી પહોંચવા જાહેરાત આપે છે, પરંતુ એ વિડીયો માત્ર નકલી બોટ્સ જુએ છે. પરિણામે વેપારીને એક રૂપિયાનો પણ ધંધો મળતો નથી.
સૌથી મોટો ખતરો: કાયદાકીય જવાબદેહી અને રજિસ્ટર્ડ સરનામું જ ગાયબ!
કોઈપણ માન્ય દૈનિક અખબાર કે રજિસ્ટર્ડ ડિજિટલ ન્યૂઝ પોર્ટલ ભારત સરકારના Information Technology Rules, 2021 અને પ્રેસ કાઉન્સિલની ગાઈડલાઈન્સ હેઠળ નોંધાયેલું હોય છે. તેમની પાસે ચોક્કસ રજિસ્ટર્ડ ઓફિસ, સંપર્ક વિગતો અને ફરિયાદ નિવારણ અધિકારી (Grievance Officer) હોય છે.
જો આ લોકો તમારી બદનક્ષી કે માનહાનિ કરે તો?
આ ફરફરિયાઓ કે ઇન્ફ્લુએન્સર્સ પાસે ન તો કોઈ રજિસ્ટર્ડ ઓફિસ હોય છે, ન કોઈ માન્ય કાનૂની સરનામું.
જો આ તત્ત્વો સનસનાટી ફેલાવવા, વ્યુઝ મેળવવા કે બ્લેકમેઇલ કરવા માટે કોઈ વેપારી કે અધિકારીની પ્રતિષ્ઠા પર કાદવ ઉછાળે, તો તેમની સામે કાયદાકીય પગલાં ભરવા મુશ્કેલ બને છે.
કોર્ટમાં માનહાનિ (Defamation) નો કેસ કરવો હોય કે વકીલ મારફતે નોટિસ મોકલવી હોય, તો કાયદેસરનું ફિઝિકલ સરનામું હોવું અનિવાર્ય છે. માત્ર એક ઇન્સ્ટાગ્રામ હેન્ડલ કે વોટ્સએપ નંબર પર કોઈ કાયદાકીય સમન્સ બજાવી શકાતું નથી.
વેપારીઓ અને સરકારી બાબુઓ માટે ચેતવણીરૂપ માર્ગદર્શિકા
Fake Journalists તહેવારો ટાણે ખોટી ઉઘરાણી અને દબાણથી બચવા માટે જાહેરાત આપતાં પહેલાં આ ૩ બાબતોની કડક તપાસ કરો:
1. ફિઝિકલ ઓફિસ અને કાયદેસર રજિસ્ટ્રેશન: જે વ્યક્તિ કે ટીમ આવી છે, તેમનું કાયદેસરનું સરનામું, જીએસટી નંબર કે સરકારમાન્ય રજિસ્ટ્રેશન છે કે નહીં તેની ખાતરી કરો.
2. પ્રિન્ટિંગનું વાસ્તવિક ઓડિટ: સાપ્તાહિક અખબારવાળા આવે તો પૂછો કે પ્રેસ ક્યાં છે અને છાપાની કેટલી હજારો કોપીઓ બજારમાં વેચાય છે? માત્ર પીડીએફ બતાવનારાઓને સ્પષ્ટ ના પાડો.
3. સોશિયલ મીડિયા ઓડિયન્સ ચકાસો: માત્ર સ્ક્રીન પર દેખાતા ફોલોઅર્સના આંકડા ન જુઓ. તેમના વિડીયોની કમેન્ટ્સ અને લાઈક્સ જુઓ કે તેમાં સ્થાનિક લોકોની ઉપસ્થિતિ છે કે ખરીદેલા નકલી બોટ્સ.
Fake Journalists ખોટા ડર કે દબાણમાં આવ્યા વગર માત્ર અધિકૃત, કાયદેસર અને જવાબદાર માધ્યમોને જ સાથ આપો, જેથી તમારી મહેનતના પૈસા પણ બચે અને પ્રતિષ્ઠા પણ અકબંધ રહે.
