ગોલ્ડ જ્વેલરી પર લખેલા 999 અને 916 નો જાદુઈ આંકડો: જાણો તમારી મહેનતની કમાણી ક્યાં રોકાઈ રહી છે
ભારતમાં તહેવારો અને શુભ પ્રસંગોએ સોનું ખરીદવું એ માત્ર રોકાણ નથી, પરંતુ આપણી પરંપરા અને લાગણીઓ સાથે જોડાયેલી બાબત છે. વર્ષ 2026ની અક્ષય તૃતીયા હવે બસ થોડા જ દિવસો દૂર છે. શાસ્ત્રો અનુસાર આ દિવસે ખરીદેલું સોનું ‘અક્ષય’ (જેનો ક્યારેય ક્ષય ન થાય) ફળ આપે છે. આ જ કારણ છે કે આ દિવસે જ્વેલરી શોપ્સ પર ભારે ભીડ જોવા મળે છે.
પરંતુ, શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જ્યારે તમે સોનીની દુકાને જાઓ છો, ત્યારે તમારી વીંટી કે હારની પાછળ 916 કે 750 જેવા નાના અંકો કેમ લખેલા હોય છે? ઘણીવાર લોકો આ નંબરો જોઈને મૂંઝવણમાં મુકાઈ જાય છે અને પૂરેપૂરો દુકાનદારની વાત પર વિશ્વાસ કરી લે છે. આજે અમે તમને સોનાની શુદ્ધતાનો એ ‘સીક્રેટ કોડ’ જણાવીશું, જેને જાણ્યા પછી તમે એક પ્રોફેશનલ પારખુની જેમ ગોલ્ડની ઓળખ કરી શકશો.
કેરેટ (Carat) શું છે? શુદ્ધતાનું માપદંડ
સોનું ખરીદતા પહેલા એ સમજવું જરૂરી છે કે ‘કેરેટ’ આખરે શું છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, કેરેટ એ સોનાની શુદ્ધતા માપવા માટેનું એક એકમ છે.
તે આપણને જણાવે છે કે તમારી જ્વેલરીમાં શુદ્ધ સોનું કેટલું છે અને તેને મજબૂતી આપવા માટે અન્ય ધાતુઓ (જેમ કે તાંબુ, ચાંદી કે ઝીંક) કેટલી ભેળવવામાં આવી છે.
કેરેટ જેટલું વધારે હશે, સોનું તેટલું જ શુદ્ધ હશે. પરંતુ રસપ્રદ વાત એ છે કે સૌથી શુદ્ધ સોનું હંમેશા જ્વેલરી માટે શ્રેષ્ઠ હોતું નથી.
નંબરની રમત: તમારી જ્વેલરી કેટલા કેરેટની છે?
જ્યારે તમે ગોલ્ડ આઈટમ જુઓ છો, ત્યારે તેના પર હોલમાર્કની સાથે કેટલાક નંબર લખેલા હોય છે. આ નંબરોને ‘પ્યોરિટી ફાઈનેસ’ (Purity Fineness) કહેવામાં આવે છે. નીચે આપેલા કોષ્ટક પરથી તમે તેને સરળતાથી સમજી શકશો:
| હોલમાર્ક નંબર | કેરેટ (Carat) | સોનાની શુદ્ધતા (%) |
| 999 | 24K | 99.9% (સૌથી શુદ્ધ) |
| 916 | 22K | 91.6% |
| 750 | 18K | 75.0% |
| 585 | 14K | 58.5% |
| 333 | 8K | 33.3% |
24 કેરેટ (999): સોનાનું સૌથી શુદ્ધ સ્વરૂપ
24 કેરેટ ગોલ્ડને ‘સિક્કા સોનું’ પણ કહી શકાય છે કારણ કે તેની શુદ્ધતા 99.9% હોય છે. તેના પર 999નો અંક અંકિત હોય છે.
ખાસિયત: તે અત્યંત ચમકદાર અને પીળું હોય છે.
ખામી: 24 કેરેટ સોનું ખૂબ જ નરમ અને લવચીક હોય છે. જો તમે તેનાથી ઝીણવટભરી ડિઝાઈન વાળી જ્વેલરી બનાવશો, તો તે વળી જશે અથવા તૂટી જશે. તેથી તેનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે સોનાના સિક્કા, બિસ્કિટ કે લગડી (Gold Bars) બનાવવા માટે થાય છે.
22 કેરેટ (916): જ્વેલરી માટે બેસ્ટ
ભારતમાં મોટાભાગે લગ્નો અને તહેવારો માટે બનતી જ્વેલરી 22 કેરેટની હોય છે. તેના પર 916 લખેલું હોય છે.
ગણિત: તેમાં 91.67% શુદ્ધ સોનું હોય છે અને બાકીનું 8.33% તાંબુ કે જસત જેવી ધાતુઓ ભેળવવામાં આવે છે.
ફાયદો: અન્ય ધાતુઓના મિશ્રણથી સોનું સખત બને છે, જેનાથી તેના પર જટિલ ડિઝાઈન બનાવવી સરળ બને છે અને તે ટકાઉ પણ રહે છે.
18 કેરેટ (750) અને અન્ય:
જો તમે એવી જ્વેલરી લઈ રહ્યા હોવ જેમાં હીરા (Diamond) કે અન્ય કિંમતી પથ્થરો જડેલા હોય, તો તે અવારનવાર 18 કેરેટ (750) ની હોય છે. હીરાને પકડી રાખવા માટે સોનાનું ખૂબ મજબૂત હોવું જરૂરી છે, જે 18 કેરેટમાં શક્ય છે. જ્યારે 14 કેરેટ (585) નો ઉપયોગ ડેઈલી વેર કે બજેટ ફ્રેન્ડલી જ્વેલરી માટે કરવામાં આવે છે.
અક્ષય તૃતીયા પર ખરીદી કરતી વખતે આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો
હોલમાર્કિંગ અનિવાર્ય છે: હંમેશા BIS Hallmark વાળી જ્વેલરી જ ખરીદો. હવે સોના પર ત્રણ નિશાન હોવા જરૂરી છે— BIS લોગો, શુદ્ધતા (જેમ કે 22K916), અને એક યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન નંબર (HUID).
મેકિંગ ચાર્જમાં રકઝક: સોનાનો ભાવ તો નક્કી હોય છે, પરંતુ ‘મેકિંગ ચાર્જ’ (ઘડામણ) અલગ-અલગ દુકાનો પર અલગ હોઈ શકે છે. અહીં તમે ભાવતાલ કરી શકો છો.
કાચું બિલ ન લેવું: હંમેશા પાકું જીએસટી (GST) બિલ માંગો. ભવિષ્યમાં જ્યારે તમે તે સોનું વેચવા કે બદલાવવા જશો, ત્યારે આ બિલ તમારી સૌથી મોટી સુરક્ષા બનશે.
બાય-બેક પોલિસી: ખરીદી કરતા પહેલા દુકાનદારને પૂછો કે જો તમે ભવિષ્યમાં તેમને જ સોનું પાછું વેચો છો, તો તેઓ કયા ભાવે લેશે.
