ભૂલકાંઓના પોષણ માટે ‘પાવર પૅક’: સીએમ ભૂપેન્દ્ર પટેલના નેતૃત્વમાં આંગણવાડીના ભોજનનું નવું સાપ્તાહિક મેનુ અને બજેટ મંજૂર
રાજ્યના ભાવિ સમાન નાના ભૂલકાંઓના સ્વાસ્થ્ય અને પોષણને સુદ્રઢ બનાવવા તરફ ગુજરાત સરકારે એક સંવેદનશીલ અને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પગલું ભર્યું છે. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલના નેતૃત્વ હેઠળ રાજ્ય સરકારે આંગણવાડીઓમાં અપાતા ‘હૉટ કુકડ મીલ’ (ગરમ તાજા ભોજન) માટેની ખરીદીના દરમાં ૬૭ ટકા જેટલો જંગી વધારો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે.
આ નિર્ણય માત્ર આંકડાકીય વધારો નથી, પરંતુ રાજ્યના લાખો બાળકોના પોષણ સ્તરને સુધારવા અને તેમને સંતોષકારક આહાર પૂરો પાડવાની દિશામાં લેવાયેલું એક લોકહિતકારી કદમ છે. આ આયોજનથી રાજ્યના લાખો બાળકોને હવે દરરોજ વધુ ગુણવત્તાસભર અને સ્વાદિષ્ટ ભોજન પ્રાપ્ત થશે.
નાણાકીય માળખામાં ફેરફાર: પ્રતિ બાળક રૂ. ૫.૧૦ થી વધીને દર થયો રૂ. ૮.૫૦
અત્યાર સુધી આંગણવાડીઓમાં સંકલિત બાળ વિકાસ યોજના (ICDS) હેઠળ ૩ થી ૬ વર્ષના બાળકોને અપાતા ગરમ ભોજનની સ્થાનિક સામગ્રી ખરીદી માટે પ્રતિ લાભાર્થી પ્રતિદિન રૂ. ૫.૧૦ ફાળવવામાં આવતા હતા. વર્તમાન સમયમાં મોંઘવારી અને પૌષ્ટિક વસ્તુઓના ભાવને ધ્યાને રાખીને રાજ્ય સરકારે આ દરમાં પ્રતિ બાળક રૂ. ૩.૪૦નો સીધો વધારો કર્યો છે.
આ વધારા સાથે હવે આંગણવાડી કાર્યકરોને સ્થાનિક ખરીદી માટે પ્રતિ બાળક રૂ. ૮.૫૦ પ્રાપ્ત થશે.
કુલ લાભાર્થીઓ: રાજ્યની ૫૩,૦૬૫ આંગણવાડીઓમાં નોંધાયેલા ૩ થી ૬ વર્ષના ૧૬.૧૭ લાખથી વધુ બાળકોને આ નિર્ણયનો સીધો લાભ મળશે.
નાણાકીય બોજ: આ દર વધારાને કારણે થનારો વાર્ષિક રૂ. ૮૦ કરોડનો વધારાનો સંપૂર્ણ ખર્ચ રાજ્ય સરકાર પોતાના ભંડોળમાંથી ભોગવશે.
ભાગીદારીનું માળખું: જૂના દર મુજબના રૂ. ૫.૧૦નો ખર્ચ કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકાર ૫૦:૫૦ના ધોરણે વહેંચશે, જ્યારે વધારાના રૂ. ૩.૪૦નો ૧૦૦ ટકા ખર્ચ રાજ્ય સરકાર એકલી ઉઠાવશે.
આ નિર્ણયથી આંગણવાડી કાર્યકરો પરથી આર્થિક ખેંચતાણ ઓછી થશે અને તેઓ બાળકો માટે ઉત્તમ ગુણવત્તાની રાશન સામગ્રી ખરીદી શકશે.
મેનુમાં મોટો સુધારો: માત્ર ભોજન નહીં, પણ પોષણનો ‘પાવર પૅક’
મહિલા અને બાળ વિકાસ મંત્રી ડૉ. મનીષાબેન વકીલના માર્ગદર્શન હેઠળ વિભાગે માત્ર બજેટ વધારવા પર જ ધ્યાન નથી આપ્યું, પરંતુ બાળકોને મળતા ખોરાકની ગુણવત્તા અને તેમાં રહેલા પોષક તત્વો પર પણ વિશેષ ભાર મૂક્યો છે. આંગણવાડીના સાપ્તાહિક મેનુને આહારશાસ્ત્રના નિયમો મુજબ વધુ પૌષ્ટિક અને વૈવિધ્યસભર બનાવવામાં આવ્યું છે.
નવા આયોજન મુજબ ૩ થી ૬ વર્ષના બાળકોને દરરોજ બે વાર આહાર આપવામાં આવશે:
૧. સવારે ૧૧.૦૦ વાગ્યે: પૌષ્ટિક ગરમ નાસ્તો
૨. બપોરે ૧.૩૦ વાગ્યે: તાજું અને પૌષ્ટિક ગરમ ભોજન
મેનુમાં પ્રોટીન, વિટામિન અને મિનરલ્સથી ભરપૂર વાનગીઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. બાળકોને દરરોજ એક સરખું ભોજન ખાવાથી કંટાળો ન આવે તે માટે અઠવાડિયાના દરેક દિવસે અલગ-અલગ સ્વાદિષ્ટ વાનગીઓ પીરસવામાં આવશે.
સાપ્તાહિક આહાર આયોજન: સ્વાદ અને આરોગ્યનો ઉત્તમ સમન્વય
બાળકોમાં કુપોષણ દૂર કરવા અને તેમની શારીરિક તેમજ માનસિક વૃદ્ધિ યોગ્ય રીતે થાય તે માટે સાપ્તાહિક મેનુમાં મગ, ચણા, દાળ, લીલા શાકભાજી અને ફળોને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવ્યું છે.
અઠવાડિયા દરમિયાન બાળકોને પીરસવામાં આવનાર વાનગીઓ:
કઠોળ અને પ્રોટીનયુક્ત આહાર: બાફેલા અથવા ફણગાવેલા મગ, તુવેરદાળનું લચકો અને મસાલા ચણા.
શાકભાજી અને અનાજ: વેજિટેબલ પુલાવ, લીલા શાકભાજીના મુઠિયા, મગ-ભાત, દૂધીના ઢેબરા અને શાકભાજી.
પરંપરાગત વાનગીઓ: ભાખરી, ઢોકળા, ઇડલી અને ગોળના પુડલા.
પૌષ્ટિક ગળ્યા ખોરાક: શક્તિ અને ઉર્જા આપતો લોટ કે રવાનો શીરો અને સુખડી.
તાજા ફળો: મોસમી ફળો જેવા કે કેળાં વગેરે દરરોજ અથવા અઠવાડિયાના નિયત દિવસોમાં આપવામાં આવશે.
સ્થાનિક ખરીદી માટે બજેટનું વિગતવાર આયોજન
સરકાર દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા અધિકૃત ઠરાવમાં રૂ. ૮.૫૦ ના દજનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તેની સ્પષ્ટ અને પારદર્શક રૂપરેખા આપવામાં આવી છે. આંગણવાડી કાર્યકરો સ્થાનિક બજારમાંથી ખરીદી કરતી વખતે ચોક્કસ માત્રામાં સામગ્રી ખરીદી શકે તે માટે દરેક વસ્તુ માટે રકમ નિર્ધારિત કરાઈ છે:
| સામગ્રીનું નામ | ફાળવેલ રકમ (પ્રતિ બાળક/દિન) |
| તુવેર દાળ | રૂ. ૧.૨૪ |
| આખા મગ | રૂ. ૧.૩૦ |
| આખા ચણા | રૂ. ૦.૮૫ |
| ફળો (જેમ કે કેળાં) | રૂ. ૨.૦૦ |
| મોસમી લીલા શાકભાજી | રૂ. ૦.૮૩ |
| સીંગદાણા / તલ | રૂ. ૦.૬૫ |
| મસાલા | રૂ. ૦.૬૦ |
| ગોળ | રૂ. ૦.૫૨૫ |
| સ્થાનિક પરિવહન ખર્ચ | રૂ. ૦.૫૦ |
આ ચોક્કસ આયોજનના કારણે સ્થાનિક સ્તરે ખરીદીમાં સરળતા રહેશે અને બાળકો સુધી ગુણવત્તાયુક્ત ખોરાક વિના વિલંબે પહોંચી શકશે.
૫૩,૦૬૫ આંગણવાડી કાર્યકરોને મળ્યો મજબૂત નાણાકીય આધાર
આંગણવાડી કાર્યકરો લાંબા સમયથી સ્થાનિક ખરીદીના ભાવમાં વધારો કરવાની રજૂઆત કરી રહ્યા હતા. બજારમાં વધતા ભાવના કારણે મર્યાદિત બજેટમાં સારું ભોજન બનાવવું કાર્યકરો માટે એક પડકાર બની ગયું હતું. સરકારના આ નિર્ણયથી રાજ્યની ૫૩,૦૬૫ આંગણવાડી કાર્યકરોને ખૂબ મોટો આર્થિક ટેકો મળ્યો છે.
હવે કાર્યકરો સ્થાનિક ખેડૂતો અને વેપારીઓ પાસેથી તાજી શાકભાજી, દાળ અને ફળો સહેલાઈથી ખરીદી શકશે. તેનાથી માત્ર બાળકોનું પોષણ જ નહીં સુધરે, પરંતુ સ્થાનિક સ્તરે નાના વેપારીઓ અને શાકભાજી વિક્રેતાઓને પણ આર્થિક રોજગારી મળશે.
સુપોષિત ગુજરાત તરફ એક મજબૂત કદમ
બાળકો દેશનું ભવિષ્ય છે. જો બાળપણમાં જ તેમને યોગ્ય અને સમતોલ આહાર મળે તો જ તેઓ ભવિષ્યમાં સક્ષમ અને સશક્ત નાગરિક બની શકે છે. ગુજરાત સરકારે આંગણવાડીના ભોજનના દરમાં ૬૭ ટકાનો વધારો કરીને સાબિત કર્યું છે કે રાજ્યના દરેક બાળકના આરોગ્યની ચિંતા સરકારની પ્રાથમિકતા છે.
