પૃથ્વીનું સૌથી મોટું રહસ્ય: એમેઝોનનું જંગલ કેટલું વિશાળ છે? આધુનિક સભ્યતાથી અજાણ એવા ત્યાં રહેતા લોકો વિશે વૈજ્ઞાનિકો પણ કેમ અંધારામાં છે?
આધુનિક વિજ્ઞાને ભલે મંગળ અને ચંદ્ર સુધી પહોંચવાના રસ્તાઓ શોધી લીધા હોય, પરંતુ આપણી પૃથ્વી પર જ એક એવું સ્થાન છે જે આજે પણ વિજ્ઞાન અને વૈજ્ઞાનિકો માટે એક વણઉકેલાયેલો કોયડો છે. આ સ્થાન એટલે વિશ્વનું સૌથી મોટું, સૌથી ગીચ અને સૌથી રહસ્યમય વર્ષાવન (Rainforest) એમેઝોન. સેંકડો વર્ષોના સંશોધનો છતાં, આ જંગલ પોતાની અંદર એટલા રહસ્યો છુપાવીને બેઠું છે કે તેની સંપૂર્ણ સત્યતા સુધી પહોંચવામાં આધુનિક ટેકનોલોજી પણ ટૂંકી પડી રહી છે.
પૃથ્વી પર ઓક્સિજનનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત અને અગણિત જીવોનું આ આશ્રયસ્થાન આજે પણ માનવજાતને આશ્ચર્યચકિત કરી રહ્યું છે.
અકલ્પનીય વ્યાપ: નવ દેશોમાં ફેલાયેલું સામ્રાજ્ય
જ્યારે આપણે એમેઝોનની વિશાળતાની વાત કરીએ છીએ, ત્યારે આંકડાઓ પણ નાના લાગે છે. એમેઝોન રેઈનફોરેસ્ટ આશરે 5.5 મિલિયન (55 લાખ) ચોરસ કિલોમીટરના પ્રચંડ વિસ્તારમાં ફેલાયેલું છે. આ વિસ્તાર એટલો મોટો છે કે તેમાં કેટલાય નાના-મોટા દેશો સમાઈ શકે. ભૌગોલિક રીતે, તે દક્ષિણ અમેરિકા ખંડના નવ દેશોની સરહદોને સ્પર્શે છે, જેમાં બ્રાઝિલ, પેરુ, કોલંબિયા, વેનેઝુએલા, એક્વાડોર, બોલિવિયા, ગુયાના, સુરીનામ અને ફ્રેન્ચ ગુયાનાનો સમાવેશ થાય છે.
આ અફાટ જંગલનો સૌથી મોટો હિસ્સો, એટલે કે લગભગ 60 ટકા ભાગ એકલા બ્રાઝિલમાં આવેલો છે. આ જ કારણે તેને વૈશ્વિક સ્તરે “પૃથ્વીના ફેફસાં” (Lungs of the Planet) નું બિરુદ મળ્યું છે, કારણ કે આ જંગલ વૈશ્વિક સ્તરે કાર્બન ડાયોક્સાઇડને શોષીને પૃથ્વીને જીવવા માટે જરૂરી ઓક્સિજન પૂરો પાડવામાં સૌથી મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
આધુનિક દુનિયાથી અજાણ: જંગલના અસલી માલિકો
એમેઝોન માત્ર ઝાડ-પાન કે પશુ-પંખીઓનું જ ઘર નથી, પરંતુ તે માનવ ઇતિહાસના સૌથી અનોખા સમુદાયોનું પણ આશ્રયસ્થાન છે. વિજ્ઞાન માટે સૌથી મોટો આંચકો એ છે કે અહીં આજે પણ સેંકડો સ્વદેશી (આદિવાસી) સમુદાયો વસે છે. તેમાંથી ઘણી એવી “અસંપર્ક વિનાની જાતિઓ” (Uncontacted Tribes) છે, જેમનો આજ દિન સુધી આધુનિક માનવ સભ્યતા, ટેકનોલોજી, મોબાઈલ કે ચલણ (રૂપિયા) સાથે કોઈ જ સંપર્ક નથી.
આ લોકો હજુ પણ હજારો વર્ષ જૂની પાષાણયુગીન સંસ્કૃતિ પ્રમાણે જીવે છે. તેમનું જીવન સંપૂર્ણપણે પ્રકૃતિ પર નિર્ભર છે:
ગુજરાનનો સ્ત્રોત: તેઓ જંગલી પ્રાણીઓનો શિકાર કરીને, નદીઓમાંથી માછીમારી કરીને અને જંગલના ફળો-વનસ્પતિ એકત્રિત કરીને પોતાનું પેટ ભરે છે.
સરકારી રક્ષણ: નિષ્ણાતો માને છે કે જો બહારની દુનિયાના લોકો આ આદિવાસીઓના સંપર્કમાં આવશે, તો આધુનિક વાયરસ અને બીમારીઓ (જેમ કે સામાન્ય શરદી કે તાવ) સામે લડવાની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ન હોવાથી આખો સમુદાય નાશ પામી શકે છે. આથી જ વિવિધ દેશોની સરકારો કાયદાકીય રીતે તેમના વિસ્તારોને સુરક્ષિત રાખે છે અને ત્યાં સામાન્ય લોકોના જવા પર પ્રતિબંધ છે.
વૈજ્ઞાનિકો પણ અંધારામાં: જૈવવિવિધતાનો અખૂટ ખજાનો
આ જંગલના ઘણા ભાગો એટલા ગીચ અને દુર્ગમ છે કે સૂર્યના કિરણો પણ જમીન સુધી પહોંચી શકતા નથી. આ જ કારણે વૈજ્ઞાનિકો પણ હજુ સુધી આ જંગલની સચોટ માહિતી મેળવી શક્યા નથી. જો કે, વર્તમાન સમયમાં સેટેલાઇટ, ડ્રોન અને લિડાર (LiDAR) જેવી આધુનિક ટેકનોલોજીની મદદથી આ ગીચ ઝાડીઓની પાછળ છુપાયેલા નવા વિસ્તારો શોધી શકાઈ રહ્યા છે.
એમેઝોન એ પૃથ્વી પર જૈવવિવિધતાનો સૌથી મોટો જીવંત સંગ્રહાલય છે. અહીં લાખો પ્રકારના જંતુઓ, હજારો પ્રજાતિના પક્ષીઓ અને સેંકડો પ્રકારના સસ્તન અને સરિસૃપ પ્રાણીઓ રહે છે. આ ઉપરાંત, તબીબી વિજ્ઞાન માટે આ જંગલ એક સંજીવની સમાન છે, કારણ કે દુનિયાની ઘણી અસાધ્ય બીમારીઓની દવાઓ આ જંગલના ઔષધીય છોડમાંથી બને છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે હજુ પણ હજારો એવી વનસ્પતિઓ અને જીવો છે, જેમના વિશે દુનિયા બિલકુલ અજાણ છે.
