IT એક્ટ હેઠળ નહીં મળે રક્ષણ! કેન્દ્ર સરકારની ચેતવણી બાદ ફેસબુક-ઇન્સ્ટાગ્રામની પેરન્ટ કંપની ફસાઈ!
બાળકોના રક્ષણ અને તેમના અધિકારો માટે કામ કરતી ભારતની સર્વોચ્ચ સંસ્થા ‘નેશનલ કમિશન ફોર પ્રોટેક્શન ઓફ ચાઇલ્ડ રાઇટ્સ’ (NCPCR) એ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ફેસબુક અને ઇન્સ્ટાગ્રામની પેરન્ટ કંપની ‘મેટા’ (Meta India) ના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને વડાને ફરી એકવાર સમન્સ પાઠવ્યા છે. સોશિયલ મીડિયા પર ચાઇલ્ડ સેક્સ્યુઅલ એબ્યુઝ એન્ડ એક્સપ્લોઇટેટિવ મટીરિયલ (CSEAM) એટલે કે બાળકોના શોષણ અને યૌન ઉત્પીડનને પ્રોત્સાહન આપતી જાહેરાતો દર્શાવવાના ગંભીર આરોપો અંગે ચાલી રહેલી તપાસના ભાગરૂપે આ આકરી કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.
સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, BBC Eye ના એક સ્પેશિયલ રિપોર્ટમાં આ ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો હતો. આ રિપોર્ટમાં દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે મેટાના વિવિધ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર બાળ શોષણથી ભરેલી સામગ્રી અને તેને પ્રોત્સાહન આપતી જાહેરાતો સક્રિય રીતે જોવા મળી રહી છે. આ રિપોર્ટ સામે આવ્યા બાદ NCPCR એ તાત્કાલિક સ્વતઃ સંજ્ઞાન (Suo Motu) લઈને ૩ જુલાઈના રોજ મેટા પ્લેટફોર્મ્સને કારણદર્શક નોટિસ ફટકારી હતી. કંપનીએ એક અઠવાડિયા પછી તેનો જવાબ આપ્યો હતો, પરંતુ કમિશન તે જવાબોથી સંતુષ્ટ નહોતું.
મેટા સામે ઔપચારિક તપાસ શરૂ: કમિશને વડાને રજૂ થવા આપ્યા આદેશ
મેટા દ્વારા આપવામાં આવેલા ખુલાસાઓ અધૂરા અને અસંતોષકારક જણાતાં NCPCR એ આ મામલે સત્ય બહાર લાવવા માટે એક ઔપચારિક કાનૂની તપાસ (Formal Inquiry) શરૂ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ કાનૂની પ્રક્રિયાના ભાગરૂપે કમિશને મેટા ઈન્ડિયાના મેનેજિંગ ડિરેક્ટરને સપ્ટેમ્બરના પ્રારંભમાં જ પોતાની સમક્ષ રૂબરૂ હાજર રહેવા આદેશ આપ્યો હતો. હવે કમિશને વધુ સઘન પૂછપરછ માટે આ ઉચ્ચ અધિકારીને બુધવારે ફરી એકવાર પંચ સમક્ષ હાજર થવા માટે કડક તગાદો કર્યો છે.
NCPCR ના આકરા વલણ અને સતત તંગ થઈ રહેલી કાનૂની પકડ બાદ મેટાએ ભારતમાં બાળ શોષણના કેસોની રિપોર્ટિંગ નીતિમાં તાત્કાલિક સુધારો કરવાની જાહેરાત કરવી પડી છે. નવી નીતિ હેઠળ, મેટાએ હવે આવા બાળ શોષણના બનાવો અને કન્ટેન્ટની સીધી માહિતી કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ આવતા ‘ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર’ (I4C) ને પણ રિપોર્ટ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે.
આઇટી મંત્રાલયની આકરી ફટકાર: “સેફ હાર્બર પ્રોટેક્શન નહીં મળે”
ઓગસ્ટ મહિનામાં પણ મેટાના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ ભારતીય સત્તાવાળાઓ સમક્ષ પ્લેટફોર્મ પર ફેલાઈ રહેલા ચાઇલ્ડ સેક્સ્યુઅલ એબ્યુઝ મટીરિયલ (CSAM), ડીપફેક કન્ટેન્ટ અને પ્લેટફોર્મ સંચાલનમાં થયેલી ગંભીર ટેકનિકલ ભૂલો માટે સત્તાવાર રીતે માફી માંગી હતી.
આ મામલે આઇટી મંત્રાલયના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું હતું કે, “અમે કંપનીના પ્રતિનિધિઓને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તેઓ માત્ર એક ‘ઇન્ટરમીડિયરી’ (મધ્યસ્થી) તરીકે બચી શકે નહીં. તેઓ પોતે નક્કી કરે છે કે કયું કન્ટેન્ટ કયા યુઝર સુધી પહોંચાડવું અને તેને બૂસ્ટ કરવું. આથી આઇટી એક્ટ હેઠળ મળતું ‘સેફ હાર્બર’ (અપરાધમાંથી કાનૂની રક્ષણ) તેમને લાગુ પડતું નથી.” અધિકારીએ ઉમેર્યું કે મેટાએ સ્વીકાર્યું હતું કે અમુક ચોક્કસ પ્રકારના વાંધાજનક કન્ટેન્ટને પ્રમોટ અને બૂસ્ટ કરવા માટે જંગી નાણાં લેવામાં આવ્યા હતા, જેના માટે તેમણે ભૂલ સ્વીકારીને દિલગીરી વ્યક્ત કરી હતી.
કેપજેમિનીના ડે કેર સેન્ટરમાં બાળ શોષણનો વિવાદ: VP ને સમન્સ
અન્ય એક અલગ પરંતુ અત્યંત ગંભીર કિસ્સામાં, NCPCR એ આઇટી ક્ષેત્રની અગ્રણી કંપની ‘કેપજેમિની’ (Capgemini) ના વાઇસ પ્રેસિડેન્ટને પણ સમન્સ જારી કર્યા છે. આ મામલો બેંગલુરુ સ્થિત કેપજેમિની કંપનીના પરિસરમાં ચાલતા ડે કેર સેન્ટર (Day Care Centre) માં બાળકો સાથે થયેલા કથિત યૌન ઉત્પીડન અને શોષણ સાથે જોડાયેલો છે.
આ સંવેદનશીલ કેસની સુનાવણી ૧૬ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૬ ના રોજ નિયત કરવામાં આવી છે. કમિશને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે બાળ સુરક્ષામાં થયેલી આ ગંભીર ચાનૂક મામલે કંપનીના મેનેજમેન્ટની બેદરકારી અને ગુનાહિત જવાબદારીની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવામાં આવશે, અને દોષિતો સામે કડકમાં કડક પગલાં ભરવામાં આવશે.
