આખો દિવસ ખુરશી પર બેસીને કામ કરો છો? કિડની માટે ક્યારે બની શકે છે જોખમ, જાણો શું કહે છે નિષ્ણાત
આજના સમયમાં જીવનશૈલી એવી બની ગઈ છે કે દિવસનો મોટો ભાગ ખુરશી પર બેસીને પસાર થાય છે. ઓફિસમાં કલાકો સુધી કોમ્પ્યુટર સામે બેસવું, ઘરેથી કામ કરતી વખતે એક જ જગ્યાએ રહેવું, લાંબી મુસાફરી કરવી અને કામ પૂરું થયા પછી પણ ટીવી કે મોબાઇલ સામે બેસી રહેવું—આ બધું મળીને શરીરની દૈનિક હિલચાલ ઘણી ઓછી કરી દે છે.
ઘણા લોકોને લાગે છે કે લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવાથી સૌથી વધુ અસર માત્ર કમર, ગરદન અથવા પગ પર થાય છે. પરંતુ હકીકત એ છે કે સતત બેઠાડુ જીવનશૈલી આખા શરીરના સ્વાસ્થ્યને અસર કરી શકે છે. તેમાં હૃદય, મેટાબોલિઝમ, વજન, બ્લડ શુગર અને બ્લડ પ્રેશર જેવા પરિબળો પણ સામેલ છે.
આ જ કારણસર કિડનીના સ્વાસ્થ્ય સાથે પણ બેઠાડુ જીવનશૈલીનો સંબંધ જોવા મળે છે. જોકે, અહીં એક મહત્વની વાત સમજવી જરૂરી છે—માત્ર લાંબા સમય સુધી ખુરશી પર બેસવાથી કિડની સીધી રીતે ફેલ થતી નથી. પરંતુ જો કલાકો સુધી બેસી રહેવાની આદત સાથે કસરતનો અભાવ, વધતું વજન, અનહેલ્ધી ડાયટ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા ડાયાબિટીસ જેવી સમસ્યાઓ જોડાઈ જાય, તો સમય જતાં કિડનીની બીમારીનું જોખમ વધી શકે છે.
કિડની અને બેઠાડુ જીવનશૈલી વચ્ચે શું સંબંધ છે?
આપણી કિડનીનું મુખ્ય કામ લોહીને ફિલ્ટર કરવાનું, શરીરમાંથી કચરો અને વધારાનું પ્રવાહી બહાર કાઢવાનું તથા શરીરમાં પ્રવાહી અને કેટલાક મહત્વના ખનિજોના સંતુલનને જાળવવાનું છે.
કિડની યોગ્ય રીતે કામ કરે તે માટે હૃદય અને રક્તવાહિનીઓનું સ્વાસ્થ્ય પણ મહત્વનું છે. જ્યારે વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી શારીરિક રીતે નિષ્ક્રિય રહે છે, ત્યારે શરીરમાં અનેક પ્રકારના મેટાબોલિક ફેરફારો થઈ શકે છે.
નિષ્ણાતોના મતે સતત શારીરિક નિષ્ક્રિયતા વજન વધવા, ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ, બ્લડ પ્રેશર વધવા અને બ્લડ શુગરના નિયંત્રણમાં મુશ્કેલી જેવી પરિસ્થિતિઓ સાથે જોડાઈ શકે છે. આ તમામ પરિબળો લાંબા ગાળે કિડની પર અસર કરી શકે છે.
અર્થાત્, ખુરશી પર બેસવું પોતે કિડનીને સીધું નુકસાન કરતું મુખ્ય કારણ નથી, પરંતુ બેઠાડુ જીવનશૈલીથી ઊભી થતી અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ કિડની માટે જોખમી બની શકે છે.
ડાયાબિટીસ કિડની માટે કેમ જોખમી છે?
ડાયાબિટીસ કિડનીના સ્વાસ્થ્ય માટે મહત્વના જોખમી પરિબળોમાંનું એક છે. લાંબા સમય સુધી બ્લડ શુગર વધારે રહે તો કિડનીની નાની રક્તવાહિનીઓ અને ફિલ્ટરિંગ સિસ્ટમ પર અસર પડી શકે છે.
શરૂઆતમાં વ્યક્તિને કોઈ ખાસ લક્ષણ ન હોય તેવું પણ બની શકે છે. પરંતુ સમય જતાં કિડનીની ફિલ્ટર કરવાની ક્ષમતા ઘટી શકે છે.
અહીં બેઠાડુ જીવનશૈલીનો પરોક્ષ સંબંધ સમજવો જરૂરી છે. જો કોઈ વ્યક્તિ દિવસભર બેસી રહે છે, શારીરિક પ્રવૃત્તિ ઓછી કરે છે અને સાથે વધુ કેલરીવાળો ખોરાક લે છે, તો વજન વધવાનું જોખમ રહે છે. વધતું વજન અને મેટાબોલિક સમસ્યાઓ ડાયાબિટીસનું જોખમ વધારી શકે છે.
તેથી કિડનીને સ્વસ્થ રાખવા માટે માત્ર કિડની પર ધ્યાન આપવું પૂરતું નથી. બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવું પણ એટલું જ મહત્વનું છે.
હાઈ બ્લડ પ્રેશર પણ મોટું જોખમ
કિડની અને બ્લડ પ્રેશર વચ્ચે ખૂબ જ નજીકનો સંબંધ છે. કિડની શરીરમાં પ્રવાહી અને સોડિયમના સંતુલનને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે, જ્યારે લાંબા સમય સુધી વધારે બ્લડ પ્રેશર રહે તો કિડનીની નાની રક્તવાહિનીઓને નુકસાન થઈ શકે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિને વર્ષો સુધી હાઈ બ્લડ પ્રેશર રહે અને તે નિયંત્રણમાં ન હોય, તો કિડનીની કાર્યક્ષમતા ધીમે ધીમે ઘટી શકે છે.
બેઠાડુ જીવનશૈલી, વધુ મીઠું અને પ્રોસેસ્ડ ફૂડ, ઓછું શારીરિક કામ, વધતું વજન અને તણાવ જેવી બાબતો હાઈ બ્લડ પ્રેશર સાથે જોડાઈ શકે છે.
આથી લાંબા સમય સુધી બેસીને કામ કરનાર વ્યક્તિએ માત્ર ‘મારે કિડનીની બીમારી ન થાય’ એવું વિચારવાને બદલે બ્લડ પ્રેશર, વજન અને બ્લડ શુગર જેવા મૂળભૂત સ્વાસ્થ્ય પરિબળો પર પણ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
દિવસના કેટલા કલાક બેસવું જોખમી છે?
ઘણા લોકો જાણવા માંગે છે કે આખરે કેટલા કલાક બેસ્યા પછી કિડનીને નુકસાન થવાનું શરૂ થાય છે?
આનો કોઈ એક ચોક્કસ આંકડો દરેક વ્યક્તિ માટે નક્કી કરી શકાય નહીં. વ્યક્તિની ઉંમર, વજન, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ખોરાક, બ્લડ પ્રેશર, ડાયાબિટીસ અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય પરિબળો પ્રમાણે જોખમ બદલાઈ શકે છે.
એટલે “8 કલાક બેસશો તો કિડની ખરાબ થઈ જશે” અથવા “6 કલાકથી ઓછું બેસશો તો કોઈ જોખમ નથી” જેવી સીધી વાત સાચી નથી.
વધુ મહત્વનું એ છે કે વ્યક્તિ લાંબા સમય સુધી સતત બેસી રહે છે કે વચ્ચે-વચ્ચે શરીરને હલનચલન કરાવે છે.
જો તમારું કામ એવું છે કે સતત બેસવું પડે છે, તો કામ વચ્ચે નાના બ્રેક લઈને ઊભા થવું, થોડું ચાલવું અને શરીરને હલાવવું ઉપયોગી ટેવ બની શકે છે.
ડેસ્ક જોબ કરનારાઓએ શું કરવું?
જો તમે ઓફિસમાં અથવા ઘરે કોમ્પ્યુટર સામે કામ કરો છો, તો આખો દિવસ એક જ સ્થિતિમાં બેસી રહેવાને બદલે તમારા કામના સમયને નાના એક્ટિવિટી બ્રેકમાં વહેંચી શકાય.
ઉદાહરણ તરીકે:
- કામ દરમિયાન વચ્ચે-વચ્ચે ઊભા થવાની ટેવ પાડો.
- શક્ય હોય ત્યારે થોડું ચાલીને ફોન પર વાત કરો.
- પાણી પીવા માટે ડેસ્કથી દૂર જાઓ.
- લિફ્ટની જગ્યાએ શક્ય હોય ત્યારે સીડીઓનો ઉપયોગ કરો.
લંચ પછી થોડું ચાલો. - લાંબી મીટિંગમાં શક્ય હોય તો ઊભા રહીને થોડો સમય પસાર કરો.
- કામ પૂરું થયા પછી નિયમિત વૉકિંગ અથવા કસરત માટે સમય કાઢો.
આ નાની આદતો માત્ર કિડની માટે જ નહીં, પરંતુ હૃદય, બ્લડ શુગર, વજન અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય માટે પણ ઉપયોગી બની શકે છે.
માત્ર ચાલવાથી બધું ઠીક થઈ જશે?
અહીં પણ સંતુલન જરૂરી છે. જો વ્યક્તિ આખો દિવસ બેસે અને સાંજે માત્ર 20-30 મિનિટ કસરત કરે, તો તે ચોક્કસપણે શારીરિક પ્રવૃત્તિ ન કરવા કરતાં વધુ સારું છે. પરંતુ લાંબા સમય સુધી સતત બેસી રહેવાની આદત ઘટાડવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે.
શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અર્થ માત્ર જિમમાં જવું નથી. ઝડપથી ચાલવું, સાયકલ ચલાવવી, તરવું, યોગ કરવો, ઘરકામ કરવું અથવા રોજિંદા જીવનમાં વધુ ચાલવું પણ એક્ટિવ રહેવાના રસ્તા બની શકે છે.
તમારી ઉંમર અને શારીરિક ક્ષમતા પ્રમાણે કઈ કસરત યોગ્ય છે તે અંગે જરૂર પડે તો ડૉક્ટર અથવા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
ખોરાકની ભૂમિકા પણ એટલી જ મહત્વની
કિડનીના સ્વાસ્થ્ય માટે માત્ર કસરત પૂરતી નથી. તમે શું ખાઓ છો તે પણ મહત્વ ધરાવે છે.
વધારે મીઠું, ખૂબ પ્રોસેસ્ડ ખોરાક, વધુ ખાંડવાળા પીણાં અને સતત વધારે કેલરી લેવાની ટેવ વજન, બ્લડ પ્રેશર અને બ્લડ શુગર પર અસર કરી શકે છે.
તેની સામે સંતુલિત આહાર, યોગ્ય માત્રામાં ફળો અને શાકભાજી, આખા અનાજ અને વ્યક્તિની જરૂરિયાત પ્રમાણે પૂરતું પ્રવાહી લેવું સામાન્ય રીતે સ્વસ્થ જીવનશૈલીનો ભાગ છે.
જોકે, જો કોઈ વ્યક્તિને પહેલેથી કિડનીની બીમારી હોય તો તેના માટે આહારની જરૂરિયાત સામાન્ય વ્યક્તિથી અલગ હોઈ શકે છે. આવા દર્દીઓએ પોતાની રીતે કોઈ ખાસ ડાયટ શરૂ કરવાને બદલે ડૉક્ટર અથવા ડાયટિશિયનની સલાહ લેવી જોઈએ.
કિડનીની બીમારી શરૂઆતમાં ઓળખવી મુશ્કેલ કેમ છે?
કિડનીની બીમારીની એક મોટી મુશ્કેલી એ છે કે શરૂઆતના તબક્કામાં ઘણી વખત સ્પષ્ટ લક્ષણો જોવા મળતા નથી.
વ્યક્તિને એવું લાગતું રહી શકે છે કે તે સંપૂર્ણપણે સ્વસ્થ છે, જ્યારે કિડનીની કાર્યક્ષમતામાં ધીમે ધીમે ફેરફાર થઈ રહ્યો હોય.
આ કારણસર માત્ર લક્ષણોની રાહ જોવી યોગ્ય નથી, ખાસ કરીને જો વ્યક્તિને ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, વધારે વજન અથવા પરિવારમાં કિડનીની બીમારીનો ઇતિહાસ હોય.
ડૉક્ટર જરૂરી લાગે ત્યારે બ્લડ અને યુરિન ટેસ્ટ દ્વારા કિડનીના સ્વાસ્થ્યનું મૂલ્યાંકન કરવાની સલાહ આપી શકે છે.
કયા લોકો વધુ સાવચેત રહે?
દરેક વ્યક્તિએ સક્રિય જીવનશૈલી રાખવી જરૂરી છે, પરંતુ કેટલાક લોકોમાં કિડનીની બીમારીનું જોખમ વધારે હોઈ શકે છે.
ખાસ કરીને નીચેના લોકો માટે નિયમિત આરોગ્ય તપાસ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે:
ડાયાબિટીસ ધરાવતા લોકો: લાંબા સમય સુધી અનિયંત્રિત બ્લડ શુગર કિડની પર અસર કરી શકે છે.
હાઈ બ્લડ પ્રેશર ધરાવતા લોકો: સતત વધેલું બ્લડ પ્રેશર કિડનીની રક્તવાહિનીઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
વધારે વજન ધરાવતા લોકો: વધતું વજન મેટાબોલિક સમસ્યાઓ સાથે જોડાઈ શકે છે.
પરિવારમાં કિડનીની બીમારીનો ઇતિહાસ ધરાવતા લોકો: કેટલીક કિડનીની સમસ્યાઓમાં આનુવંશિક પરિબળો પણ ભૂમિકા ભજવી શકે છે.
લાંબા સમયથી ખૂબ ઓછી શારીરિક પ્રવૃત્તિ ધરાવતા લોકો: તેમની જીવનશૈલીમાં નિયમિત હિલચાલ ઉમેરવી ફાયદાકારક બની શકે છે.
કિડની માટે પાણી કેટલું પીવું?
કિડનીના સ્વાસ્થ્યની વાત આવે ત્યારે લોકો ઘણીવાર “વધુમાં વધુ પાણી પીવું”ને ઉકેલ માને છે. પરંતુ દરેક વ્યક્તિ માટે પાણીની એકસરખી જરૂરિયાત હોતી નથી.
હવામાન, ઉંમર, શારીરિક પ્રવૃત્તિ, ખોરાક અને સ્વાસ્થ્યની સ્થિતિ પ્રમાણે પ્રવાહીની જરૂરિયાત બદલાઈ શકે છે.
ખાસ કરીને જેમને કિડની, હૃદય અથવા અન્ય કોઈ ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા હોય તેમણે પોતાની રીતે ખૂબ વધારે પાણી પીવાનું શરૂ ન કરવું જોઈએ. ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે પ્રવાહીનું પ્રમાણ નક્કી કરવું વધુ યોગ્ય છે.
કિડની સ્વસ્થ રાખવા માટે રોજિંદી જીવનમાં શું બદલવું?
કિડનીનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે કોઈ એક જાદુઈ ઉપાય નથી. તેના બદલે લાંબા ગાળાની કેટલીક સારી આદતો મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
દિવસભર શક્ય તેટલું સક્રિય રહેવું, લાંબા સમય સુધી સતત બેસવાનું ટાળવું, નિયમિત ચાલવું, સંતુલિત આહાર લેવો, મીઠાનું પ્રમાણ નિયંત્રિત રાખવું, યોગ્ય વજન જાળવવું અને બ્લડ પ્રેશર તથા બ્લડ શુગર પર નજર રાખવી—આ બધું સમગ્ર સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી છે.
સાથે જ ધૂમ્રપાનથી દૂર રહેવું અને પોતાની રીતે વારંવાર દવાઓ લેવાની ટેવ ટાળવી પણ મહત્વપૂર્ણ છે. કેટલીક પેઇનકિલર દવાઓનો લાંબા સમય સુધી અથવા વધુ પ્રમાણમાં ઉપયોગ કિડની માટે નુકસાનકારક બની શકે છે, તેથી નિયમિત દવાઓ અંગે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
તો શું આખો દિવસ બેસવાથી કિડની ખરાબ થઈ જાય?
સીધી વાત કરીએ તો માત્ર લાંબા સમય સુધી બેસી રહેવાને કારણે કિડની ફેલ થઈ જાય એવું કહેવું યોગ્ય નથી.
પરંતુ જો બેઠાડુ જીવનશૈલી વર્ષો સુધી ચાલુ રહે અને તેની સાથે કસરતનો અભાવ, વધતું વજન, અનહેલ્ધી ખોરાક, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અથવા ડાયાબિટીસ જેવી સમસ્યાઓ જોડાય, તો કિડની સહિત સમગ્ર શરીરના સ્વાસ્થ્ય પર અસર થઈ શકે છે.
તેથી ડેસ્ક જોબ હોય તો ગભરાવાની જરૂર નથી. જરૂર છે માત્ર તમારી દૈનિક રૂટિનમાં થોડું હલનચલન ઉમેરવાની.
દર થોડા સમય પછી ખુરશી પરથી ઊભા થવું, થોડું ચાલવું, નિયમિત કસરત કરવી, સંતુલિત આહાર લેવો અને બ્લડ પ્રેશર-બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવું—કિડની સહિત આખા શરીરના સ્વાસ્થ્ય માટે લાંબા ગાળે મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
અને જો તમને ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર, કિડની સંબંધિત અગાઉની સમસ્યા અથવા અન્ય જોખમી પરિબળો હોય, તો નિયમિત તપાસ અને વ્યક્તિગત સલાહ માટે ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરવો વધુ યોગ્ય છે.
