મેથીના દાણા આ લોકોએ ભૂલથી પણ ન ખાવા જોઈએ, જાણો કોના માટે બની શકે છે નુકસાનકારક
મેથીના દાણા ભારતીય રસોઈનો એક મહત્વનો ભાગ છે. શાકમાં તડકો લગાવવાથી લઈને વિવિધ ઘરેલુ ઉપાયોમાં તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં મેથીના દાણાને રાત્રે પાણીમાં પલાળીને સવારે ખાવાની રીત પણ ખૂબ લોકપ્રિય બની છે. ખાસ કરીને વજન ઘટાડવા, પાચન સુધારવા અને બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે લોકો તેનો ઉપયોગ કરે છે.
મેથીના દાણામાં ફાઈબર, આયર્ન, મેગ્નેશિયમ, મેંગેનીઝ અને વિટામિન C સહિત અનેક પોષક તત્વો હોય છે. તેમાં રહેલા કેટલાક કુદરતી ઘટકો સ્વાસ્થ્ય માટે ઉપયોગી પણ માનવામાં આવે છે. જોકે, તેનો અર્થ એવો નથી કે મેથી દરેક વ્યક્તિ માટે અને કોઈપણ માત્રામાં સુરક્ષિત છે.
કેટલાક લોકો માટે મેથીના દાણાનું નિયમિત અથવા વધુ પડતું સેવન મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે. ખાસ કરીને જે લોકો કેટલીક દવાઓ લેતા હોય, ગર્ભવતી હોય અથવા કોઈ ચોક્કસ તબીબી સ્થિતિ ધરાવતા હોય તેમણે મેથીને માત્ર ઘરેલુ ઉપાય માનીને લેવાનું ટાળવું જોઈએ.
ફિઝિશિયન અને ડાયબિટોલોજિસ્ટ ડૉક્ટર વિપુલના જણાવ્યા મુજબ, મેથીના દાણાને દવાની જેમ નિયમિત રીતે લેતા પહેલાં કેટલીક બાબતોનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે. તો ચાલો જાણીએ કે કયા લોકોએ મેથીના દાણાથી સાવચેત રહેવું જોઈએ.
ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મેથીથી અંતર રાખવું જરૂરી
ગર્ભવતી મહિલાઓએ મેથીના દાણાનું સેવન ખાસ સાવચેતી સાથે કરવું જોઈએ. મેથીમાં એવા કુદરતી ઘટકો હોય છે જે શરીર પર અસર કરી શકે છે અને વધુ માત્રામાં તેનું સેવન ગર્ભાશયની પ્રવૃત્તિને અસર કરી શકે છે.
આ કારણે ગર્ભાવસ્થા દરમિયાન મેથીના દાણાને પલાળીને નિયમિત ખાવા કે કોઈ ઘરેલુ ઉપાય તરીકે મોટી માત્રામાં લેવાની સલાહ આપવામાં આવતી નથી. રસોઈમાં સામાન્ય મસાલા તરીકે થતી ઓછી માત્રા અને દવાની જેમ લેવામાં આવતી વધુ માત્રા વચ્ચે તફાવત છે.
જો તમે ગર્ભવતી હો અને મેથીનું સેવન કરવા માંગતા હો, તો પહેલા તમારા ગાયનેકોલોજિસ્ટ અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી વધુ યોગ્ય રહેશે.
સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓએ પણ પૂછ્યા વગર ન લેવી
બાળકને સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓમાં પણ મેથીના દાણાનું સેવન શરૂ કરતા પહેલાં નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ. ઘણી જગ્યાએ મેથીને સ્તનપાન દરમિયાન દૂધ વધારવા માટે ઉપયોગી ગણવામાં આવે છે, પરંતુ દરેક મહિલાના શરીર પર તેની અસર એકસરખી હોય તે જરૂરી નથી.
મેથીની વધુ માત્રા માતાને પેટ સંબંધિત તકલીફો આપી શકે છે અને કેટલાક કિસ્સામાં બાળક પર પણ અસર થઈ શકે છે. તેથી સ્તનપાન દરમિયાન તેને નિયમિત અથવા વધુ માત્રામાં લેતા પહેલાં ડૉક્ટર સાથે વાત કરવી યોગ્ય છે.
સર્જરી થવાની હોય તો મેથીનું સેવન બંધ કરવું
જો તમારી કોઈ સર્જરી થવાની છે, તો મેથીના દાણાનું સેવન ચાલુ રાખવું યોગ્ય છે કે નહીં તે અંગે ડૉક્ટરને ચોક્કસ માહિતી આપવી જોઈએ.
મેથી લોહીમાં શુગરના સ્તર અને બ્લીડિંગ સાથે સંબંધિત અસર કરી શકે છે. તેથી સર્જરી પહેલાં તેનો ઉપયોગ કેટલીક વ્યક્તિઓમાં જોખમ વધારી શકે છે. ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ સર્જરીના લગભગ બે અઠવાડિયા પહેલાં મેથીના સપ્લિમેન્ટ અથવા વધુ માત્રામાં લેવાતું મેથીનું સેવન બંધ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી શકે છે.
સર્જરી પહેલાં તમે કઈ દવા, હર્બલ પ્રોડક્ટ કે ઘરેલુ ઉપાય લો છો તેની સંપૂર્ણ માહિતી સર્જન અને એનેસ્થેટિસ્ટને આપવી ખૂબ જ જરૂરી છે.
બ્લડ થિનર લેતા હો તો ખાસ સાવચેતી
જે લોકો લોહીને પાતળું રાખવા માટે દવાઓ લે છે, તેમણે મેથીનું સેવન પોતાની રીતે શરૂ ન કરવું જોઈએ. ઉદાહરણ તરીકે, Warfarin અથવા Acitrom જેવી દવાઓ લેનારા દર્દીઓએ મેથીનો નિયમિત ઉપયોગ કરતાં પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
મેથીની વધુ માત્રા અને આવી દવાઓ સાથે મળીને લોહી વહેવાની સમસ્યાને અસર કરી શકે છે. ખાસ કરીને જેમને પહેલેથી જ બ્લીડિંગની સમસ્યા હોય અથવા વારંવાર નાકમાંથી લોહી આવતું હોય, શરીર પર સરળતાથી ચાંદા કે ઉઝરડા પડતા હોય, તેમણે વધારે સાવચેતી રાખવી જોઈએ.
આવી દવાઓ લેતા દર્દીઓ માટે કોઈપણ હર્બલ વસ્તુને ‘કુદરતી છે એટલે સુરક્ષિત છે’ માની લેવી યોગ્ય નથી.
IBS અથવા સંવેદનશીલ પાચનતંત્ર ધરાવતા લોકો સાવધાન
મેથીના દાણામાં ફાઈબરનું પ્રમાણ સારું હોય છે. સામાન્ય રીતે ફાઈબર પાચનતંત્ર માટે ફાયદાકારક છે, પરંતુ દરેક વ્યક્તિમાં તેની અસર સમાન હોતી નથી.
કેટલાક લોકોને મેથી ખાધા પછી પેટમાં ગેસ, પેટ ફૂલવું, કબજિયાત અથવા ઝાડા જેવી તકલીફ થઈ શકે છે. ખાસ કરીને Irritable Bowel Syndrome એટલે કે IBS ધરાવતા લોકોમાં વધુ માત્રામાં મેથીનું સેવન પાચનતંત્ર પર ભાર નાખી શકે છે.
જો મેથી ખાધા પછી વારંવાર પેટમાં દુખાવો, ગેસ, પેટ ફૂલવું કે મળની સમસ્યા થતી હોય તો તેને નિયમિત રીતે ખાવાનું ચાલુ રાખવાને બદલે ડૉક્ટર અથવા ડાયટિશિયનની સલાહ લેવી જોઈએ.
ડાયાબિટીસની દવા લેતા લોકો માટે મહત્વની વાત
બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે પણ ઘણા લોકો મેથીના દાણાનો ઉપયોગ કરે છે. મેથીમાં રહેલા ફાઈબર અને અન્ય કુદરતી ઘટકો બ્લડ શુગરના નિયંત્રણમાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ પહેલેથી જ ડાયાબિટીસની દવા લેતી હોય તો અહીં સાવચેતી જરૂરી બને છે. ખાસ કરીને Insulin અથવા Glimepiride જેવી બ્લડ શુગર ઘટાડતી દવાઓ સાથે મેથીની વધુ માત્રા લેવાથી કેટલાક લોકોમાં શુગર જરૂર કરતાં વધારે ઘટી શકે છે.
બ્લડ શુગર ખૂબ ઓછું થવાને કારણે કંપારી, પરસેવો, ચક્કર, નબળાઈ, ભૂખ લાગવી, ગૂંચવણ અથવા બેભાન થવા જેવી સમસ્યા થઈ શકે છે.
તેથી ડાયાબિટીસના દર્દીઓએ દવા સાથે મેથીને પોતાની રીતે જોડવી જોઈએ નહીં. જો મેથીને ડાયટમાં સામેલ કરવી હોય તો ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ તેની માત્રા નક્કી કરવી વધુ સલામત છે.
મેથીની માત્રા પણ એટલી જ મહત્વની છે
મેથીના દાણાને લઈને સૌથી મોટી ગેરસમજ એ છે કે કુદરતી વસ્તુ હોવાથી તેને ગમે તેટલી માત્રામાં લઈ શકાય. હકીકતમાં કોઈપણ હર્બલ વસ્તુનો વધુ પડતો ઉપયોગ સમસ્યા ઊભી કરી શકે છે.
રસોઈમાં મસાલા તરીકે ઉપયોગમાં લેવાતી મેથીની નાની માત્રા અને રોજ સવારે મોટી માત્રામાં પલાળેલા દાણા ખાવા વચ્ચે મોટો તફાવત છે. સોશિયલ મીડિયા પર જોવા મળતી દરેક ઘરેલુ ટિપ્સ દરેક વ્યક્તિ માટે યોગ્ય હોય તે જરૂરી નથી.
ખાસ કરીને જો તમે કોઈ દવા લઈ રહ્યા હો અથવા લાંબા સમયથી કોઈ બીમારીની સારવાર ચાલી રહી હોય, તો મેથીનું સેવન શરૂ કરતાં પહેલાં નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
મેથી ખાવાથી દરેક સમસ્યાનો ઈલાજ થતો નથી
મેથીના દાણાને વજન ઘટાડવા, શુગર ઘટાડવા અથવા પાચન સુધારવા માટે ઉપયોગી માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેને કોઈ બીમારીની સારવારનો વિકલ્પ માનવો યોગ્ય નથી.
જો તમને ડાયાબિટીસ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ, પેટની સમસ્યા અથવા અન્ય કોઈ સ્વાસ્થ્ય સમસ્યા હોય તો ડૉક્ટરે આપેલી દવા બંધ કરીને માત્ર મેથીનો ઉપયોગ કરવો જોખમી બની શકે છે.
સ્વસ્થ આહાર, નિયમિત કસરત, પૂરતી ઊંઘ અને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબની સારવાર સાથે મેથીને આહારમાં મસાલા તરીકે સામેલ કરી શકાય છે. પરંતુ તેને દવાની જેમ ઉપયોગમાં લેતા પહેલાં વ્યક્તિની ઉંમર, સ્વાસ્થ્ય અને ચાલી રહેલી દવાઓનું ધ્યાન રાખવું જરૂરી છે.
મેથીનું પાણી પીતા પહેલાં આ વાત યાદ રાખો
રાત્રે મેથી પલાળીને સવારે તેનું પાણી પીવાની રીત આજકાલ ઘણી લોકપ્રિય છે. પરંતુ કોઈ એક ઘરેલુ ઉપાય દરેક વ્યક્તિ માટે ફાયદાકારક હોય એવું જરૂરી નથી.
જો તમે પહેલીવાર મેથીનું પાણી પીવાનું શરૂ કરી રહ્યા હો તો શરીર પર તેની અસર ધ્યાનથી જોવી જોઈએ. પેટમાં વધુ ગેસ, ઝાડા, ચક્કર, અસામાન્ય નબળાઈ કે અન્ય કોઈ તકલીફ જણાય તો તેનું સેવન બંધ કરીને તબીબી સલાહ લેવી યોગ્ય છે.
ખાસ કરીને ગર્ભવતી મહિલાઓ, સ્તનપાન કરાવતી મહિલાઓ, સર્જરી કરાવવાના દર્દીઓ, બ્લડ થિનર લેતા લોકો, IBS ધરાવતા લોકો અને ડાયાબિટીસની દવા લેતા દર્દીઓએ મેથીનો ઉપયોગ સાવચેતીથી કરવો જોઈએ.
