લસણ-મરચાની આ ચટણી છે અસલી ‘ટેસ્ટ મેકર’, જાણો બનાવવાની વિધિ
રાજસ્થાનનું નામ સાંભળતા જ આંખો સામે રેતીના ઢુવા, રંગબેરંગી પાઘડીઓ અને ચટાકેદાર ખાવાનો સ્વાદ આવી જાય છે. રાજસ્થાનના મારવાડ પ્રદેશના રસોડાની પોતાની એક અલગ જ ઓળખ છે. અહીંનું ખાવાનું સાદું હોય છે, પરંતુ તેમાં વપરાતા મસાલા અને બનાવવાની રીત તેને શાહી બનાવી દે છે. મારવાડની આવી જ એક પ્રખ્યાત રેસીપી છે— લસણ અને સૂકા લાલ મરચાની ચટણી.
આ ચટણી માત્ર સ્વાદ વધારવાનું સાધન નથી, પણ મારવાડી સંસ્કૃતિનો એક ભાગ છે. ભલે બાજરીનો ગરમા-ગરમ રોટલો હોય, સાદી દાળ હોય કે સવારનો પરોઠો, આ ચટણીની એક ચમચી આખી થાળીનો સ્વાદ બદલી નાખે છે. સૌથી સારી વાત એ છે કે તમે તેને એકવાર બનાવીને મહિનાઓ સુધી સ્ટોર કરી શકો છો. ચાલો જાણીએ આ તીખી અને ચટાકેદાર ચટણી બનાવવાની પરંપરાગત રીત.
કેમ ખાસ છે મારવાડની આ ચટણી?
મારવાડ પ્રદેશમાં ગરમી વધુ હોય છે, તેથી અહીં એવી વસ્તુઓ બનાવવામાં આવે છે જે જલ્દી બગડે નહીં. આ ચટણીમાં તેલ અને મીઠાનું યોગ્ય સંતુલન હોય છે, જે તેને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખે છે. આ ઉપરાંત, તેમાં વપરાતા આખા લાલ મરચા અને પુષ્કળ લસણ પાચન માટે પણ સારા માનવામાં આવે છે (સીમિત માત્રામાં). તેની ચોકસાઈ અને શેકવાની ખાસ રીત જ તેને બજારમાં મળતા સોસ કે અન્ય ચટણીઓ કરતા ઘણી આગળ રાખે છે.
જરૂરી સામગ્રી
આ ચટણી બનાવવા માટે તમારે બહુ વધારે સામાનની જરૂર નથી. રસોડામાં રહેલી સાધારણ વસ્તુઓથી જ તે તૈયાર થઈ જાય છે:
-
આખા સૂકા લાલ મરચા: 50 ગ્રામ (વધારે તીખા ન જોઈતા હોય તો કાશ્મીરી મરચાં ઉમેરી શકાય)
-
લસણ: અડધો કપ (ફોલેલું)
-
તેલ: અડધો કપ (મગફળી કે સરસવનું તેલ ઉત્તમ સ્વાદ આપે છે)
-
આદુ: 2 ઇંચનો ટુકડો (ઝીણો સમારેલો)
-
આમલી: 2 ચમચી (બી કાઢેલી, ખટાશ માટે)
-
જીરું: 1 ચમચી
-
મીઠું: દોઢ ચમચી અથવા સ્વાદ મુજબ
બનાવવાની રીત: સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ ગાઈડ
મારવાડની આ ચટણીનો અસલી સ્વાદ તેને શેકવાની રીતમાં છુપાયેલો છે. નીચેના સ્ટેપ્સ ફોલો કરો:
સ્ટેપ 1: તૈયારી
સૌ પ્રથમ લસણની કળીઓને સારી રીતે ફોલી લો. આદુને ધોઈને નાના ટુકડા કરી લો. મરચાના ડીંટિયા તોડીને તેને સાફ કરી લો.
સ્ટેપ 2: મરચાને શેકવા
ગેસ પર એક કઢાઈ મૂકો અને તેમાં અડધો કપ તેલ નાખો. જ્યારે તેલ હળવું ગરમ થાય, ત્યારે તેમાં સૂકા લાલ મરચા નાખો. મરચાને મધ્યમ આંચ પર 3 થી 5 મિનિટ સુધી સાંતળો. ધ્યાન રાખજો, મરચા બળવા ન જોઈએ, બસ થોડા ક્રિસ્પી થઈ જાય. શેકાયા પછી મરચાને તેલમાંથી કાઢીને અલગ વાસણમાં રાખી લો.
સ્ટેપ 3: લસણ અને આદુનો વઘાર
હવે તે જ વધેલા તેલમાં ફોલેલું લસણ અને સમારેલું આદુ નાખો. તેને ત્યાં સુધી સાંતળો જ્યાં સુધી લસણનો રંગ હળવો સોનેરી (Golden) ન થઈ જાય. લસણને સાંતળવાથી તેની કાચી વાસ નીકળી જાય છે અને ચટણીની લાઈફ વધી જાય છે.
સ્ટેપ 4: મસાલાનું મિશ્રણ
જ્યારે લસણ સોનેરી થઈ જાય, ત્યારે તેમાં જીરું, આમલી અને મીઠું નાખો. આમલી આ ચટણીને એક ખૂબ જ સરસ ખાટો-મીઠો સ્વાદ આપે છે. આ બધું એક મિનિટ સુધી હલાવો અને પછી ગેસ બંધ કરી દો.
સ્ટેપ 5: પીસવાની રીત
મિશ્રણને થોડું ઠંડું થવા દો. હવે શેકેલા મરચા અને લસણવાળા મિશ્રણને મિક્સર જારમાં નાખો. તેને એકદમ બારીક પીસી લો. પીસતી વખતે પાણીનો ઉપયોગ બિલકુલ ન કરવો, કારણ કે પાણી નાખવાથી ચટણી જલ્દી બગડી શકે છે. જો પીસવામાં તકલીફ પડે તો થોડું વધારે તેલ નાખી શકાય.
સ્ટેપ 6: ફાઈનલ ટચ
તૈયાર ચટણીને કાચની કોરી બરણી (Air-tight container) માં કાઢી લો. તમારી મારવાડની પ્રખ્યાત ચટણી તૈયાર છે!
સ્ટોર કેવી રીતે કરવી? (જેથી મહિનાઓ સુધી ચાલે)
આ ચટણીની સૌથી મોટી ખૂબી તેની ટકી રહેવાની ક્ષમતા છે:
-
ફ્રીજની બહાર: જો તમે તેને બહાર રાખો છો, તો તે એક મહિના સુધી બિલકુલ તાજી રહે છે.
-
ફ્રીજની અંદર: જો તમે તેને કાચની બરણીમાં ભરીને ફ્રીજમાં રાખો છો, તો તમે તેને 5 થી 6 મહિના સુધી ખાઈ શકો છો.
પ્રો ટીપ: હંમેશા કોરી અને સાફ ચમચીનો જ ઉપયોગ કરો. ભેજ કે પાણી જવાથી ચટણીમાં ફૂગ લાગી શકે છે.
કોની સાથે ખાવી?
આમ તો તે દરેક વસ્તુ સાથે સારી લાગે છે, પણ રાજસ્થાનમાં તેને બાજરીના રોટલા અને ઘી સાથે સૌથી વધુ પસંદ કરવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, જો ઘરમાં કોઈ શાક નથી બન્યું, તો દહીંમાં થોડી આ ચટણી ભેળવીને ‘વઘારેલા દહીં’ જેવો સ્વાદ પણ લઈ શકાય છે.
