૧૦૦ એકરના ફાર્મ હાઉસમાં પ્રાકૃતિક ખેતી અને ગૌસંવર્ધન અંગે વિશેષ તાલીમ કાર્યક્રમ યોજાયો
આજના આધુનિક યુગમાં જ્યાં રાસાયણિક ખાતરો અને ઝેરી જંતુનાશકોના બેફામ ઉપયોગથી આપણી ધરા અને સ્વાસ્થ્ય બંને જોખમાઈ રહ્યા છે, ત્યારે જમીન અને જીવનને બચાવવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે એક મહત્વપૂર્ણ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. અમદાવાદ જિલ્લાના સાણંદ તાલુકામાં આવેલા રળિયામણા વિંછીયા ગામ ખાતે ૧૦૦ એકરમાં પથરાયેલા વિશાળ ફાર્મ હાઉસમાં પ્રાકૃતિક ખેતી અંગે તાલીમ અને જાગૃતિ સેમિનાર યોજાયો હતો. આ સુંદર અને સમાજોપયોગી આયોજન ‘ટાટા મોટર્સ પેસેન્જર વ્હીકલ કંપની લિમિટેડ’ અને ‘ધરતી ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ’ના સંયુક્ત ઉપક્રમે કરવામાં આવ્યું હતું.
આ કાર્યક્રમનું મુખ્ય પાસું એ રહ્યું કે તેમાં ઉદ્યોગ જગતના સભ્યોએ ખેતી અને પર્યાવરણને નજીકથી સમજવા ઉત્સાહ દર્શાવ્યો હતો. ટાટા મોટર્સ પેસેન્જર વ્હીકલ કંપની લિમિટેડના ૪૮ જેટલા સિનિયર સ્ટાફ મેમ્બર્સ, સ્વયંસેવકો અને કંપનીના ઉચ્ચ અધિકારીઓએ એક તાલીમાર્થી તરીકે ઉપસ્થિત રહીને પ્રાકૃતિક ખેતીના પાઠ શીખ્યા હતા.
અગ્રણી મહાનુભાવોની ગરિમામય ઉપસ્થિતિ
આ સેમિનારમાં કૃષિ ક્ષેત્રે અને સામાજિક સેવામાં કાર્યરત અનેક ગણમાન્ય હસ્તીઓએ હાજરી આપી હતી. કાર્યક્રમમાં મુખ્ય વક્તા અને માર્ગદર્શક તરીકે અરણેજ કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના સુપ્રસિદ્ધ કૃષિ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ભાસ્કરભાઈ જેઠવા ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. આ ઉપરાંત, ધરતી ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટના પ્રમુખ કાન્તિભાઈ મકવાણા, બોસ ઇન્ડિયા ફાઉન્ડેશનના સીએસઆર હેડ ચેતનભાઈ રાઠોડ, પ્રાકૃતિક ઉત્થાન ફાર્મર પ્રોડ્યુસર કંપની લિમિટેડના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર કાશીરામભાઈ એસ. વાઘેલા તેમજ ધરતી ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટનો સમગ્ર સ્ટાફ અને સ્થાનિક અગ્રણીઓ મોટી સંખ્યામાં હાજર રહ્યા હતા.
કાર્યક્રમનો પ્રારંભ અને ટ્રસ્ટની વિવિધ પ્રવૃત્તિઓની સમીક્ષા
કાર્યક્રમના શુભારંભમાં ધરતી ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટના પ્રમુખ કાન્તિભાઈ મકવાણાએ પધારેલા તમામ અતિથિઓ, તાલીમાર્થીઓ અને કંપનીના અધિકારીઓનું ભાવભીનું સ્વાગત કર્યું હતું. તેમણે શાબ્દિક સ્વાગત બાદ ટ્રસ્ટ દ્વારા કરવામાં આવતી વિવિધ સામાજિક, શૈક્ષણિક અને કૃષિલક્ષી પ્રવૃત્તિઓની વિગતવાર માહિતી આપી હતી. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ટ્રસ્ટ ગ્રામીણ વિસ્તારના વિકાસ, જળ સંચય અને ખેડૂતોને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે સતત કાર્યરત છે.
ત્યારબાદ અરણેજ કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્રના કૃષિ વૈજ્ઞાનિક ડૉ. ભાસ્કરભાઈ જેઠવાએ ઉપસ્થિત સૌને કૃષિ વિજ્ઞાન કેન્દ્ર (KVK) દ્વારા ચાલતા વિવિધ સંશોધનો અને ખેડૂતોના કલ્યાણ માટેની યોજનાઓ વિશે વિસ્તૃત માહિતી આપી હતી.
રાસાયણિક ખેતીના દુષ્પરિણામો અને ‘ફેમિલી ફાર્મર’નો નવો વિચાર
પોતાના મુખ્ય વક્તવ્યમાં ડૉ. ભાસ્કરભાઈ જેઠવાએ હાલના સમયમાં જમીન અને માનવ સ્વાસ્થ્ય પર થઈ રહેલા રોગચાળાના હુમલા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. તેમણે સમજાવ્યું કે ખેતરોમાં થતો રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશક દવાઓનો વધુ પડતો ઉપયોગ આપણી સુંદર જમીનને ઉજ્જડ બનાવી રહ્યો છે અને સાથે સાથે જળ તથા પર્યાવરણને પણ દૂષિત કરી રહ્યો છે. આ ઝેરી તત્વો ખોરાક વાટે આપણા શરીરમાં પ્રવેશીને કેન્સર, ડાયાબિટીસ અને હૃદયરોગ જેવા ગંભીર રોગોનું કારણ બને છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે આ પરિસ્થિતિમાંથી બહાર નીકળવાનો એકમાત્ર ઉપાય ‘પ્રાકૃતિક ખેતી’ છે. આ સંદર્ભમાં તેમણે એક સુંદર અને વિચારવા જેવો ખ્યાલ આપતાં કહ્યું:
“આજે આપણે આપણા અને પરિવારના સ્વાસ્થ્યની રક્ષા માટે ‘ફેમિલી ડૉક્ટર’ રાખીએ છીએ, પરંતુ જો આપણે ભવિષ્યમાં ડૉક્ટર પાસે જવું ન હોય તો શુદ્ધ અને પૌષ્ટિક આહાર આપનારા ‘ફેમિલી ફાર્મર’ રાખવાની પણ તાતી જરૂરિયાત છે. જો દરેક પરિવાર એક પ્રાકૃતિક ખેતી કરતા ખેડૂત સાથે જોડાશે, તો તેને ઘરબેઠાં શુદ્ધ શાકભાજી, કઠોળ અને અનાજ મળી રહેશે.”
આ ઉપરાંત, તેમણે ઘરઆંગણે કે ધાબા પર નાનો કિચન ગાર્ડન બનાવીને રોજિંદા વપરાશના શાકભાજી ઉગાડવા અંગે પણ રસપ્રદ માર્ગદર્શન આપ્યું હતું.
ગૌસંવર્ધન, ગૌરક્ષા અને પ્લાસ્ટિક મુક્ત પર્યાવરણની અપીલ
પ્રાકૃતિક ઉત્થાન ફાર્મર પ્રોડ્યુસર કંપની લિમિટેડના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર કાશીરામભાઈ એસ. વાઘેલાએ પ્રાકૃતિક ખેતી સાથે જોડાયેલા પોતાના વ્યવહારુ અનુભવો શેર કર્યા હતા. તેમણે પ્રાકૃતિક ખેતીમાં દેશી ગાયના મહત્વ વિશે ઊંડાણપૂર્વક સમજાવ્યું હતું.
તેમણે અત્યંત લાગણીસભર સાચા સત્ય તરફ ધ્યાન દોરતા કહ્યું કે, આપણે ગાયને માતા કહીને પૂજીએ છીએ ખરી, પણ જ્યારે તે દૂધ આપવાનું બંધ કરે છે ત્યારે ઘણા લોકો તેને રસ્તા પર રખડતી મૂકી દે છે. આ વલણ પશુઓ માટે ભારે પીડાનું કારણ બને છે.
ગાયોના સ્વાસ્થ્ય પર પ્લાસ્ટિકની થેલીઓના ભયાનક અસરો અંગે ચર્ચા કરતાં તેમણે જણાવ્યું કે:
લોકો આજે બજારમાંથી દૂધ, શાકભાજી કે કરિયાણું લાવવા કાપડની થેલી સાથે રાખવાની આળસ કરે છે અને પ્લાસ્ટિકની થેલીઓનો ઉપયોગ કરે છે.
ઘરે વધેલો ખોરાક કે શાકભાજીની છાલ પ્લાસ્ટિકની થેલીમાં બાંધીને કચરામાં કે રસ્તા પર ફેંકી દેવાય છે.
ખોરાકની સુગંધથી આકર્ષાઈને રખડતી ગાયો તે પ્લાસ્ટિકની થેલીઓ આખી ગળી જાય છે.
પેટમાં પ્લાસ્ટિક જમા થવાથી ગાયો અતિશય પીડા ભોગવીને અકાળે મૃત્યુ પામે છે.
આ સમસ્યાના ઉકેલ માટે તેમણે ઉપસ્થિત સૌને અપીલ કરી કે પ્લાસ્ટિકની થેલીઓનો વાપર સાવ બંધ કરવો, ખરીદી માટે કાપડની થેલી જ વાપરવી, વધેલો ખોરાક પ્લાસ્ટિક વગર ખુલ્લો ગાયોને આપવો અને પશુપાલકોએ પોતાની ગાયોને ક્યારેય નિરાધાર ન છોડવી.
કિચન ગાર્ડનિંગ માર્ગદર્શન અને વિનામૂલ્યે બિયારણ કિટનું વિતરણ
તાલીમ સત્ર દરમિયાન તાલીમાર્થીઓને ઘરઆંગણે કે કુંડામાં શાકભાજી કેવી રીતે વાવવા, માટી કેવી રીતે તૈયાર કરવી અને તેમાં કઈ રીતે ગાયના છાણ-મૂત્રમાંથી બનેલું પ્રાકૃતિક ખાતર વાપરવું તેની રોચક તાલીમ આપવામાં આવી હતી.
સેમિનાર માત્ર વાતો સુધી સીમિત ન રહેતા વ્યવહારુ બને તે માટે આયોજકો દ્વારા એક અનોખી પહેલ કરવામાં આવી હતી. તમામ તાલીમાર્થીઓ પોતાના ઘરે જ પ્રાકૃતિક પદ્ધતિથી શાકભાજી ઉગાડી શકે તે હેતુથી વિવિધ પ્રકારના શાકભાજીના ઉત્તમ ગુણવત્તાવાળા બિયારણની કિટ્સનું વિનામૂલ્યે વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું.
પ્રશ્નોત્તરી સત્ર અને કાર્યક્રમનું સમાપન
કાર્યક્રમના અંતિમ ચરણમાં એક મુક્ત પ્રશ્નોત્તરી સત્ર (Q&A Session) યોજાયું હતું. જેમાં ટાટા મોટર્સના અધિકારીઓ અને ઉપસ્થિત તાલીમાર્થીઓએ પ્રાકૃતિક ખેતીની પદ્ધતિઓ, દેશી ગાયના છાણ-મૂત્રમાંથી બનતા જીવામૃત અને બીજામૃત, કિચન ગાર્ડનની જાળવણી તથા બિયારણના વાવેતર અંગે અનેક ઉત્સુક પ્રશ્નો પૂછ્યા હતા. કૃષિ વૈજ્ઞાનિક અને નિષ્ણાતો દ્વારા તમામ પ્રશ્નોના ખૂબ જ સરળ અને સંતોષકારક જવાબો આપવામાં આવ્યા હતા.
