સુપ્રીમ કોર્ટના ઝટકા છતાં ટ્રમ્પ મક્કમ: ૧૬ દેશોના વ્યાપારિક નફા પર અમેરિકાની તીક્ષ્ણ નજર
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના વહીવટીતંત્રે એકવાર ફરી વિશ્વભરના બજારોમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. સુપ્રીમ કોર્ટ તરફથી ટેરિફ પ્રોગ્રામના મુખ્ય હિસ્સાને રદ કરવાના ઝટકા બાદ પણ ટ્રમ્પ નમતું જોખવા તૈયાર નથી. ઉલટાનું, તેમણે હવે ભારત સહિત વિશ્વના ૧૬ મોટા દેશો સામે નવી ટ્રેડ ઇન્વેસ્ટિગેશન (વ્યાપાર તપાસ) શરૂ કરી દીધી છે. આ પગલાનો મુખ્ય હેતુ એવા દેશો પર દબાણ લાવવાનો છે જેઓ અમેરિકા સાથેના વેપારમાં મોટો નફો મેળવે છે અથવા તો પોતાની વધારાની ઔદ્યોગિક ક્ષમતા (Industrial Capacity) દ્વારા અમેરિકી બજાર પર પ્રભુત્વ જમાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. આ તપાસ દ્વારા ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર એ સાબિત કરવા માંગે છે કે તેઓ અમેરિકી અર્થતંત્રના રક્ષણ માટે કાયદાકીય અવરોધો છતાં પણ કોઈ પણ હદ સુધી જઈ શકે છે.
સેક્શન ૩૦૧ હેઠળ તપાસ અને ભારત પર તેની સંભવિત અસર
અમેરિકી ટ્રેડ રિપ્રેઝન્ટેટિવ જેમીસન ગ્રીરના જણાવ્યા અનુસાર, આ નવી તપાસ ‘સેક્શન ૩૦૧’ હેઠળ કરવામાં આવી રહી છે, જે અનફેર ટ્રેડ પ્રેક્ટિસ (અયોગ્ય વેપાર પદ્ધતિઓ) પર નજર રાખે છે. આ તપાસનો વ્યાપ ઘણો મોટો છે, જેમાં ભારત ઉપરાંત ચીન, યુરોપિયન યુનિયન, જાપાન, દક્ષિણ કોરિયા અને મેક્સિકો જેવા શક્તિશાળી અર્થતંત્રોનો સમાવેશ થાય છે. આ વર્ષના ઉનાળાના અંત સુધીમાં આ દેશોમાંથી આવતી વસ્તુઓ પર ભારે ટેરિફ (આયાત જકાત) લાદવામાં આવી શકે છે.
ભારત માટે આ ચિંતાનો વિષય એટલા માટે છે કારણ કે અમેરિકા ભારતનો સૌથી મોટો નિકાસ ભાગીદાર છે. જો ટ્રમ્પ પ્રશાસન ટેરિફમાં વધારો કરે છે, તો ભારતની ટેક્સટાઈલ, ફાર્માસ્યુટિકલ અને આઈટી જેવી નિકાસ મોંઘી થઈ શકે છે. અમેરિકાનો તર્ક છે કે ભારત જેવા દેશોમાં વેપાર નીતિઓ ઘણીવાર સ્થાનિક ઉદ્યોગોને વધુ પડતી મદદ કરે છે, જે અમેરિકી કંપનીઓ માટે નુકસાનકારક સાબિત થાય છે. આ તપાસ દ્વારા ટ્રમ્પ ભારત સાથેના ટ્રેડ બેલેન્સને અમેરિકાની તરફેણમાં વાળવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.
તપાસના નિશાને અન્ય ૧૦ દેશો અને કેનેડાને મળેલી મુક્તિ
ટ્રમ્પ પ્રશાસનની આ તપાસ માત્ર પાવરફુલ દેશો સુધી સીમિત નથી. મીડિયા રિપોર્ટ્સ મુજબ, આ તપાસના દાયરામાં તાઈવાન, વિયેતનામ, થાઈલેન્ડ, મલેશિયા, કંબોડિયા, સિંગાપોર, ઇન્ડોનેશિયા, બાંગ્લાદેશ, સ્વિટ્ઝર્લેન્ડ અને નોર્વેનો પણ સમાવેશ થાય છે. રસપ્રદ વાત એ છે કે, અમેરિકાનો બીજો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર હોવા છતાં કેનેડાને આ તપાસમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ દર્શાવે છે કે ટ્રમ્પ પ્રશાસન હાલમાં ઉત્તર અમેરિકાના પડોશી દેશો સાથે સંબંધો જાળવી રાખીને એશિયન અને યુરોપિયન દેશો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા માંગે છે.
વિયેતનામ, બાંગ્લાદેશ અને મલેશિયા જેવા દેશો સસ્તા ઉત્પાદન (Cheap Manufacturing) માટે જાણીતા છે. અમેરિકાને લાગે છે કે આ દેશો તેમની નીચી મજૂરી અને સરકારી સબસિડીનો ઉપયોગ કરીને અમેરિકી મેન્યુફેક્ચરિંગ સેક્ટરને ખતમ કરી રહ્યા છે. ખાસ કરીને બાંગ્લાદેશ અને કંબોડિયાના ટેક્સટાઈલ ઉદ્યોગ પર આ ટેરિફ દબાણની ગંભીર અસરો પડી શકે છે. આ દેશોએ હવે અમેરિકી બજારમાં ટકી રહેવા માટે પોતાની વેપાર નીતિઓમાં ફેરફાર કરવો પડી શકે છે અથવા તો કાનૂની લડાઈ માટે તૈયાર રહેવું પડશે.
તપાસના મુખ્ય મુદ્દાઓ: સબસિડી, મજૂરી અને કરન્સી પ્રેક્ટિસ
જેમીસન ગ્રીરે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ તપાસ કોઈ સામાન્ય પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તે ચોક્કસ પુરાવાઓ પર આધારિત છે. અમેરિકા એવી અર્થવ્યવસ્થાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે જે સતત ‘ટ્રેડ સરપ્લસ’ (નિકાસ આયાત કરતા વધુ હોય) ધરાવે છે. આ તપાસમાં મુખ્યત્વે નીચેના મુદ્દાઓ પર ફોકસ કરવામાં આવશે:
-
સરકારી સબસિડી: શું તે દેશની સરકાર ઉદ્યોગોને એવી આર્થિક મદદ આપે છે જેનાથી તેઓ કૃત્રિમ રીતે સસ્તી વસ્તુઓ વેચી શકે?
-
ઓછી મજૂરી: શું મજૂરોના અધિકારોનું ઉલ્લંઘન કરીને અને ઓછું વેતન આપીને ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવામાં આવે છે?
-
કરન્સી પ્રેક્ટિસ: શું કોઈ દેશ પોતાની કરન્સીનું મૂલ્ય જાણીબૂજીને ઘટાડે છે જેથી તેની નિકાસ સસ્તી થાય?
-
પર્યાવરણના ધોરણો: શું પર્યાવરણના નિયમોનું પાલન ન કરીને ખર્ચ બચાવવામાં આવે છે?
આ તમામ પરિબળોને અમેરિકા ‘અનફેર’ ગણે છે. ટ્રમ્પનું માનવું છે કે અમેરિકી કામદારોને ત્યારે જ ન્યાય મળશે જ્યારે વિશ્વભરમાં વેપારના નિયમો સમાન હોય. જોકે, નિષ્ણાતો માને છે કે આ પગલું આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર યુદ્ધ (Trade War) ને વધુ વેગ આપી શકે છે, કારણ કે ભારત અને ચીન જેવા દેશો પણ વળતા જવાબમાં અમેરિકી વસ્તુઓ પર ટેરિફ લગાવી શકે છે.
