ટ્રમ્પનો ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ધડાકો: “ઈરાન પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાનું બંધ કરે, હોર્મુઝ દરિયાઈ માર્ગ પરથી હટશે બધી જ દરિયાઈ ખાણો”
વૈશ્વિક સ્તરે ઈંધણ અને વેપારી જહાજોના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ગણાતા દરિયાઈ માર્ગ ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને લઈને એક બહુ મોટા આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચાર સામે આવ્યા છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે સત્તાવાર જાહેરાત કરતા દાવો કર્યો છે કે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર અમેરિકી નૌકાદળ દ્વારા લાદવામાં આવેલી અભૂતપૂર્વ નાકાબંધીને ટૂંક સમયમાં જ હટાવી લેવામાં આવશે. શુક્રવારે મોડી રાત્રે વોશિંગ્ટનથી મીડિયાને સંબોધતા ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, તેઓ વ્હાઇટ હાઉસના અત્યંત સુરક્ષિત ‘સિચ્યુએશન રૂમ’ માં પોતાના ટોચના સંરક્ષણ અને સુરક્ષા સલાહકારો સાથે સતત બેઠકો કરી રહ્યા છે, જેથી ઈરાન સાથેના યુદ્ધવિરામને લંબાવી શકાય અને હોર્મુઝના આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગને ફરીથી સુરક્ષિત રીતે ખુલ્લો કરી શકાય.
જો કે, આ આંતરરાષ્ટ્રીય વિવાદમાં વળાંક ત્યારે આવ્યો જ્યારે બીજી તરફ ઈરાન સરકારે અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના આ દાવાઓને સદંતર નકારી કાઢ્યા છે. ઈરાનનું કહેવું છે કે અમેરિકા સાથે સૈન્ય શરતો પર કોઈ અંતિમ સહમતિ હજુ સુધી સધાઈ નથી. આ વિરોધાભાસ વચ્ચે વૈશ્વિક સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં ભારે હલચલ મચી ગઈ છે.
‘ટ્રુથ સોશિયલ’ પર ટ્રમ્પની ઈરાનને કડક ચેતવણી
રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તેમના સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘ટ્રુથ સોશિયલ’ (Truth Social) પર એક સત્તાવાર પોસ્ટ લખીને ઈરાન સામે અમેરિકાની શરતો બહુ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જાહેર કરી દીધી છે. ટ્રમ્પે લખ્યું કે, “ઈરાને કોઈપણ સંજોગોમાં એ સ્વીકારવું જ પડશે કે તેઓ ભવિષ્યમાં ક્યારેય પરમાણુ શસ્ત્રો કે પરમાણુ બોમ્બ (Nuclear Weapons) વિકસાવશે નહીં. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટને કોઈપણ પ્રકારના ટેક્સ કે ટોલ વિના, બંને દિશામાંથી આવતા-જતા વ્યાપારી જહાજો માટે તાત્કાલિક અને કોઈપણ અવરોધ વગર ખોલવો પડશે.”
ટ્રમ્પે પોતાની પોસ્ટમાં વધુમાં ઉમેર્યું કે, “દરિયાઈ માર્ગમાં ડૂબાડવામાં આવેલી તમામ વિસ્ફોટક ખાણોનો (Naval Mines) નાશ કરવામાં આવશે. અમેરિકી સેનાએ પોતાના અત્યાધુનિક અને શક્તિશાળી સાધનોથી વિસ્ફોટ કરીને પહેલેથી જ ઘણી બધી ખાણોને દરિયામાંથી હટાવી દીધી છે. હવે ઈરાને તાત્કાલિક બાકી રહેલી વિસ્ફોટક ખાણોને ત્યાંથી દૂર કરવી પડશે.”
હોર્મુઝ કટોકટી ૨૦૨૬: અમેરિકાની શરતો અને વર્તમાન સ્થિતિ
પશ્ચિમ એશિયાના આ ગંભીર સૈન્ય તણાવ અને અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચેના મુખ્ય વિવાદિત મુદ્દાઓને નીચે મુજબના કોષ્ટક દ્વારા સરળતાથી સમજી શકાય છે:
| વ્યૂહાત્મક પાસું (Strategic Aspect) | અમેરિકાનું વલણ અને કડક શરતો | ઈરાનની પ્રતિક્રિયા / વલણ | વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર અસર (Global Impact) |
| પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear Program) | ઈરાને પરમાણુ બોમ્બ બનાવવાનો વિચાર કાયમ માટે છોડવો પડશે. | અમેરિકાના આ દબાણ અને શરતોને સત્તાવાર રીતે ફગાવી દીધી. | જો યુદ્ધવિરામ સફળ થાય તો વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતો ઘટશે. |
| દરિયાઈ જળમાર્ગ (Hormuz Strait) | કોઈપણ ટોલ કે ટેક્સ વિના બંને તરફથી શિપિંગ મુક્ત હોવું જોઈએ. | આ જળમાર્ગ પર પોતાનો સાર્વભૌમ અધિકાર હોવાનો દાવો. | ફસાયેલા સેંકડો કોમર્શિયલ જહાજોને પોતાના દેશ ભણી જવાનો રસ્તો મળશે. |
| સૈન્ય એક્શન (Naval Mines) | દરિયામાં છુપાવેલી તમામ માઈન્સ (વિસ્ફોટકો) ઈરાને પોતે સાફ કરવી પડશે. | અમેરિકાના સૈન્ય ઓપરેશન સામે પોતાના ડિફેન્સને એલર્ટ કર્યું. | આંતરરાષ્ટ્રીય નૌકાદળની સુરક્ષા વધતા દરિયાઈ વીમા પ્રીમિયમ ઘટશે. |
ફસાયેલા જહાજો માટે ‘ઘરે પરત ફરવાનો’ રસ્તો સાફ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના જણાવ્યા અનુસાર, યુએસ નેવી (US Navy) દ્વારા ઈતિહાસમાં ક્યારેય ન જોઈ હોય તેવી કડક આર્થિક અને સૈન્ય નાકાબંધી હોર્મુઝ વિસ્તારમાં કરવામાં આવી હતી. આ નાકાબંધીના કારણે છેલ્લા કેટલાય સમયથી આંતરરાષ્ટ્રીય જહાજો અને તેલના ટેન્કરો મધ્ય દરિયામાં જ અટવાઈ પડ્યા હતા. ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યા છે કે આ નવી સમજૂતી બાદ ફસાયેલા તમામ જહાજો હવે સુરક્ષિત રીતે પોતપોતાના દેશો તરફ પ્રયાણ કરી શકશે, જેનાથી આંતરરાષ્ટ્રીય સપ્લાય ચેઈનને મોટી રાહત મળશે.
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ એ સમગ્ર વિશ્વના કુલ ખનિજ તેલ (Crude Oil) ના વહન માટેનો સૌથી સંવેદનશીલ અને વ્યૂહાત્મક રૂટ માનવામાં આવે છે. દુનિયાનો આશરે ૨૦ ટકાથી વધુ તેલનો વેપાર આ સાંકડી પટ્ટીમાંથી થાય છે. ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર ભલે આ સમજૂતીને અંતિમ ઓપ આપી રહ્યું હોવાનો દાવો કરતું હોય, પરંતુ ઈરાનનો કડક ઈનકાર દર્શાવે છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં શાંતિ સ્થાપવી એટલી સરળ નથી. જો આગામી દિવસોમાં આ યુદ્ધવિરામ કાયમી ધોરણે અમલી બને છે, તો ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના બજારોમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવો સ્થિર થઈ શકે છે.
