ભારતમાં બનશે ખતરનાક HAMMER મિસાઈલ? BEL અને ફ્રાન્સની Safran વચ્ચે મોટી ડીલની તૈયારી
ભારત પોતાની સંરક્ષણ ક્ષમતાઓને મજબૂત કરવાની દિશામાં સતત મોટા પગલાં ભરી રહ્યું છે. હવે વધુ એક મહત્વના સમાચાર સામે આવી રહ્યા છે, જે ભારત-ફ્રાન્સ સંરક્ષણ ભાગીદારીને નવી ઊંચાઈ આપી શકે છે. ચર્ચા છે કે ભારતમાં અત્યાધુનિક HAMMER મિસાઈલના નિર્માણને લઈને વાતચીત ચાલી રહી છે. જો આ સમજૂતી અંતિમ સ્વરૂપ લેશે, તો ભારતમાં જ આ અદ્યતન મિસાઈલના બે એડવાન્સ વેરિઅન્ટનું ઉત્પાદન શરૂ થઈ શકે છે.
આ પહેલ માત્ર ભારતીય વાયુસેનાની તાકાત વધારશે એટલું જ નહીં, પરંતુ ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને આત્મનિર્ભર ભારત અભિયાનને પણ નવી ગતિ આપશે.
શું છે HAMMER મિસાઈલ?
HAMMERનું પૂરું નામ Highly Agile Modular Munition Extended Range છે. આ એક પ્રિસિઝન ગાઈડેડ (ચોક્કસ નિશાન સાધતી) એર-ટુ-ગ્રાઉન્ડ હથિયાર પ્રણાલી છે, જેને ફ્રાન્સની સંરક્ષણ કંપની Safran દ્વારા વિકસાવવામાં આવી છે.
આ મિસાઈલ ખાસ કરીને લડાયક વિમાનોમાંથી છોડવામાં આવે છે અને દુશ્મનના બંકર, ઈમારત, સૈન્ય મથકો કે રનવે જેવા મજબૂત લક્ષ્યોને અત્યંત સચોટતા સાથે નષ્ટ કરવા માટે સક્ષમ છે. તેની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે ખરાબ હવામાન અને કઠિન ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓમાં પણ અસરકારક રહે છે.
ભારત પહેલેથી જ ફ્રાન્સ પાસેથી ખરીદેલા Dassault Rafale લડાયક વિમાનોમાં HAMMER નો ઉપયોગ કરી રહ્યું છે. આ મિસાઈલ ટૂંકા અંતરથી લઈને મધ્યમ અંતર સુધીના લક્ષ્યોને મારી શકે છે અને તેને વિવિધ ગાઈડન્સ સિસ્ટમ સાથે ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે, જેમ કે GPS, ઇન્ફ્રારેડ અથવા લેસર ગાઈડન્સ.
ભારતમાં ઉત્પાદનની યોજના
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતની જાહેર ક્ષેત્રની સંરક્ષણ કંપની Bharat Electronics Limited (BEL) અને ફ્રાન્સની Safran વચ્ચે આ મિસાઈલના સંયુક્ત ઉત્પાદનને લઈને વાતચીત ચાલી રહી છે. જો આ ડીલ સફળ થશે, તો ભારતમાં HAMMER ના બે અદ્યતન વેરિઅન્ટ બનાવવામાં આવશે.
આનો અર્થ એ થશે કે ભારત માત્ર આયાતકાર નહીં રહે, પરંતુ અત્યાધુનિક મિસાઈલ ટેકનોલોજીનો સહ-નિર્માતા પણ બનશે. આનાથી ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરની શક્યતા પણ વધશે, જે ભવિષ્યમાં સ્વદેશી હથિયાર પ્રણાલીઓના વિકાસમાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
કેમ મહત્વની છે આ સમજૂતી?
ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચે સંરક્ષણ સહયોગ પહેલેથી જ મજબૂત રહ્યો છે. પછી તે રાફેલ લડાયક વિમાનોની વાત હોય કે સબમરીન ટેકનોલોજીની, બંને દેશો વચ્ચે વિશ્વાસનો સંબંધ બંધાયો છે. હવે HAMMER મિસાઈલના સંયુક્ત ઉત્પાદન તરફ ડગલું માંડવું આ ભાગીદારીને વધુ ગાઢ બનાવશે.
આ ડીલના અનેક વ્યૂહાત્મક ફાયદા થઈ શકે છે:
- આત્મનિર્ભરતામાં વધારો: ભારતને જરૂરી હથિયારો માટે વિદેશો પર ઓછું નિર્ભર રહેવું પડશે.
- ઝડપી પુરવઠો: જરૂર પડે ત્યારે મિસાઈલોની ઉપલબ્ધતા ઝડપથી સુનિશ્ચિત કરી શકાશે.
- રોજગાર અને રોકાણ: દેશમાં ઉત્પાદન લાઇન શરૂ થવાથી રોજગારની તકો વધશે અને સંરક્ષણ ઉદ્યોગમાં રોકાણ આવશે.
- તકનીકી ક્ષમતામાં સુધારો: એડવાન્સ ગાઈડન્સ અને વોરહેડ ટેકનોલોજીને સમજવાની અને વિકસાવવાની તક મળશે.
ભારતીય વાયુસેના માટે શું અર્થ છે?
ભારતીય વાયુસેનાના કાફલામાં સામેલ રાફેલ વિમાનો પહેલેથી જ આધુનિક હથિયારોથી સજ્જ છે. HAMMER મિસાઈલનું સ્થાનિક ઉત્પાદન થવાથી આ વિમાનોની ઓપરેશનલ ક્ષમતા વધુ મજબૂત થશે.
સીમાવર્તી વિસ્તારો, ખાસ કરીને પહાડી વિસ્તારોમાં, જ્યાં હવામાન અને ભૌગોલિક સ્થિતિ પડકારજનક હોય છે, ત્યાં HAMMER જેવી મિસાઈલો ખૂબ જ અસરકારક સાબિત થાય છે. આ મિસાઈલ ઉંચાઈવાળા વિસ્તારોમાં પણ સચોટ નિશાન સાધી શકે છે. આ ઉપરાંત, ભવિષ્યમાં જો ભારત અન્ય પ્લેટફોર્મ્સ પર પણ આ મિસાઈલને ઇન્ટિગ્રેટ કરવા માંગશે, તો ઘરેલું ઉત્પાદન હોવાથી આ પ્રક્રિયા સરળ બની જશે.
મેક ઇન ઇન્ડિયાને મળશે બળ
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના ‘મેક ઇન ઇન્ડિયા’ અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ વિઝન હેઠળ સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં સ્વદેશી ઉત્પાદન પર ખાસ ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે. તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતે મિસાઈલ, ડ્રોન, આર્ટિલરી અને લડાયક વિમાન નિર્માણમાં મોટી પ્રગતિ કરી છે.
જો HAMMER મિસાઈલનું નિર્માણ ભારતમાં શરૂ થાય છે, તો તે સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં વધુ એક મોટી સિદ્ધિ હશે. આનાથી વિદેશી કંપનીઓ સાથેના સંયુક્ત ઉત્પાદન મોડેલને પણ પ્રોત્સાહન મળશે, જેમાં ટેકનોલોજી અને ઉત્પાદન ક્ષમતા બંનેનો સહિયારો વિકાસ થાય છે.
ફ્રાન્સ સાથે વધતો વ્યૂહાત્મક સહયોગ
ભારત અને ફ્રાન્સ વચ્ચેના વ્યૂહાત્મક સંબંધો માત્ર સંરક્ષણ પૂરતા સીમિત નથી. બંને દેશો હિંદ-પ્રશાંત ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા, દરિયાઈ સુરક્ષા અને આતંકવાદ સામેના સહયોગને પણ મજબૂત કરી રહ્યા છે. HAMMER મિસાઈલનું સંયુક્ત ઉત્પાદન આ વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીનો એક ભાગ માનવામાં આવે છે. તે દર્શાવે છે કે બંને દેશો સંરક્ષણ ટેકનોલોજીમાં ઊંડા સ્તરે સહયોગ કરવા તૈયાર છે.
હાલમાં આ સંભવિત ડીલ અંગે સત્તાવાર જાહેરાતની રાહ જોવાઈ રહી છે. જો સમજૂતી પર હસ્તાક્ષર થાય છે, તો ઉત્પાદન લાઇન સ્થાપવા, ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર અને તાલીમ જેવી પ્રક્રિયાઓ શરૂ થશે.
સંરક્ષણ નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી વર્ષોમાં ભારત માત્ર હથિયારોનો ખરીદદાર નહીં રહે, પરંતુ વૈશ્વિક સંરક્ષણ પુરવઠા શૃંખલાનો મહત્વનો હિસ્સો બની શકે છે. BEL અને Safran ની ભાગીદારી આ દિશામાં એક મોટું પગલું સાબિત થઈ શકે છે.
ભારતમાં HAMMER મિસાઈલના નિર્માણની યોજના માત્ર એક સંરક્ષણ સોદો નથી, પરંતુ વ્યૂહાત્મક, તકનીકી અને આર્થિક દ્રષ્ટિએ મહત્વપૂર્ણ પહેલ છે. આનાથી ભારતીય વાયુસેનાની તાકાત વધશે, સંરક્ષણ ઉદ્યોગને નવી ગતિ મળશે અને ભારત-ફ્રાન્સ સંબંધો વધુ મજબૂત થશે.
જો આ ડીલ અંતિમ રૂપ લે છે, તો ભારત આધુનિક મિસાઈલ ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રમાં એક નવી ઓળખ બનાવવા તરફ આગળ વધશે. આવનારો સમય જણાવશે કે આ પહેલ કઈ રીતે ભારતની સંરક્ષણ ક્ષમતાને નવી ઊંચાઈઓ સુધી પહોંચાડે છે, પરંતુ એટલું નક્કી છે કે આ પગલું આત્મનિર્ભર ભારતના સપનાને વધુ મજબૂત કરશે.
