ભારતનો ડર કે પછી મજબૂરી? જાણો કેમ પાકિસ્તાન બન્યું દુનિયાની શાંતિ વાર્તાનો ‘મુખ્ય ખેલાડી’
છેલ્લા ઘણા વર્ષોથી આર્થિક કંગાળી, આંતરિક અસ્થિરતા અને આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપવા બદલ વૈશ્વિક મંચ પર ટીકાઓનો સામનો કરી રહેલું પાકિસ્તાન અત્યારે પોતાની છબી સુધારવા માટે એડીચોટીનું જોર લગાવી રહ્યું છે. આ પ્રયાસોનું સૌથી મોટું ઉદાહરણ અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં પાકિસ્તાનનું એક ‘મધ્યસ્થ’ (બિચૌલિયા) તરીકે ઉભરી આવવું છે.
સ્વિટ્ઝર્લેન્ડના બર્ગનસ્ટોક રિસોર્ટમાં યોજાયેલી શાંતિ વાર્તા દરમિયાન, અમેરિકાના ઉપરાષ્ટ્રપતિ જે.ડી. વન્સે પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહેબાઝ શરીફ અને સેના પ્રમુખ જનરલ આસિમ મુનીરની જાહેરમાં પ્રશંસા કરી હતી. વન્સે શહેબાઝ શરીફને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના મિત્ર ગણાવ્યા અને સેના પ્રમુખ આસિમ મુનીરને એક કુશળ રાજદ્વારી તરીકે સંબોધ્યા હતા. જોકે, આ પ્રશંસા વચ્ચે પણ વિશ્વભરમાં એક મોટો સવાલ એ ઉભો થયો છે કે, શું આ પ્રકારની કામચલાઉ પ્રશંસાથી પાકિસ્તાન પર લાગેલા ‘આતંકવાદના મદદગાર’ હોવાનો જૂનો કલંક ખરેખર ધોવાઈ જશે?
અમેરિકા-ઈરાન સંકટમાં પાકિસ્તાનનો મોહરા તરીકે ઉપયોગ
છેલ્લા ચાર મહિનાથી અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે જે તણાવ ચાલી રહ્યો હતો, તેમાં રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પાકિસ્તાનનો કુશળતાપૂર્વક ઉપયોગ કર્યો છે. પાકિસ્તાનના વડાપ્રધાન શહેબાઝ શરીફ અને સેના પ્રમુખ આસિમ મુનીરે અમેરિકા અને ઈરાનના વાટાઘાટકારો વચ્ચે ‘બેક ચેનલ’ દ્વારા ગુપ્ત સંદેશાઓ પહોંચાડવાનું કામ કર્યું હતું. આ વ્યૂહરચના હેઠળ જ પાકિસ્તાન એક મહત્વના પાત્ર તરીકે સામે આવ્યું છે.
‘ઈસ્લામાબાદ સમજૂતી’ અને વાસ્તવિકતા
થોડા સમય પહેલા જ્યારે શહેબાઝ શરીફે સોશિયલ મીડિયા પર જાહેરાત કરી કે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યુદ્ધવિરામ થયો છે, ત્યારે તેને ‘ઈસ્લામાબાદ સમજૂતી’નું નામ આપવામાં આવ્યું હતું. આ દસ્તાવેજ પર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ઈરાનના રાષ્ટ્રપતિ મસૂદ પેઝેશકિયન અને શહેબાઝ શરીફના હસ્તાક્ષર છે. જોકે, સંરક્ષણ નિષ્ણાતો માને છે કે જે પાકિસ્તાન 2025ની શરૂઆત સુધી મધ્ય પૂર્વના દેશોમાં સંપૂર્ણપણે અલગ-થલગ પડી ગયું હતું, તે આજે અચાનક આ ક્ષેત્રનો મુખ્ય ખેલાડી હોવાનો ડોળ કરી રહ્યું છે.
ભારતનો ડર અને ‘નોબેલ પુરસ્કાર’ની ચાપલૂસી
પાકિસ્તાનની આ નવી વ્યૂહરચના પાછળ મુખ્ય કારણ ભારત પ્રત્યેનો તેનો આંતરિક ભય અને ચાપલૂસીની જૂની આદત છે. લગભગ એક વર્ષ પહેલા ભારત સાથેના સૈન્ય સંઘર્ષ બાદ, જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે પોતે શાંતિદૂત હોવાનો દાવો કર્યો, ત્યારે ભારતે સ્પષ્ટ કરી દીધું હતું કે તેમાં અમેરિકાની કોઈ ભૂમિકા નથી. પરંતુ ભારતના વધતા પ્રભાવથી ગભરાયેલા પાકિસ્તાને આ તકને ઝડપી લીધી. શહેબાઝ શરીફ અને આસિમ મુનીરે ટ્રમ્પને એટલા હદ સુધી ખુશ કર્યા કે તેમણે ટ્રમ્પને ‘નોબેલ શાંતિ પુરસ્કાર’ આપવાની પણ વકાલત કરી દીધી. આ ખુશામતનું જ ઈનામ છે કે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર અત્યારે પાકિસ્તાનને ભાવ આપી રહ્યું છે.
કંગાળી અને બદનામીમાંથી બહાર નીકળવાનો પ્રયાસ
પ્રશ્ન એ છે કે શું પાકિસ્તાન આ રીતે પોતાની આર્થિક કંગાળીમાંથી બહાર નીકળી શકશે? પાકિસ્તાનને આશા છે કે આ મધ્યસ્થતા બદલ તેને મોટા આર્થિક ફાયદા થશે. ટ્રમ્પ સાથેની નિકટતાને કારણે કેટલીક અમેરિકન કંપનીઓએ પાકિસ્તાનમાં ક્રિપ્ટોકરન્સી અને ખનિજ ક્ષેત્રમાં અબજો ડોલરના રોકાણના વાયદા (MoUs) કર્યા છે. વળી, પાકિસ્તાન એવું માને છે કે આ કદમથી તે વોશિંગ્ટન, બેઈજિંગ અને અખાતી દેશોમાં પોતાની ગુમાવેલી વ્યૂહાત્મક શાખ ફરી સ્થાપિત કરી શકશે અને ભારતનો વધતો વૈશ્વિક પ્રભાવ જે પાકિસ્તાન માટે એક પડકાર સમાન છે, તેના સાયામાંથી બહાર આવી શકશે.
ઈતિહાસ અને જૂની ફજેતી
ભલે ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર આજે પાકિસ્તાન પર મહેરબાન દેખાતું હોય, પરંતુ વિશ્વ હજુ પણ ભૂલ્યું નથી કે ઓસામા બિન લાદેન જેવા આતંકવાદીને પાકિસ્તાને પોતાના દેશમાં આશરો આપ્યો હતો, જેને 2011માં અમેરિકન સેનાએ મોતને ઘાટ ઉતાર્યો હતો. તે ઘટના બાદ અમેરિકા અને પાકિસ્તાનના સંબંધો કડવાશભર્યા રહ્યા છે. વધુમાં, પૂર્વ અમેરિકન રાષ્ટ્રપતિ જો બાઈડને પાકિસ્તાનને તેના પરમાણુ કાર્યક્રમને કારણે વિશ્વના સૌથી જોખમી દેશોમાંનો એક ગણાવ્યો હતો, જેના કારણે પાકિસ્તાનની વિશ્વ મંચ પર ભારે ફજેતી થઈ હતી.
