ફરી એકવાર પેપર લીક: મહારાષ્ટ્ર TET ૨૦૨૬ મુલતવી, સરકારની કાર્યક્ષમતા પર અનેક સવાલો
દેશના શિક્ષણ તંત્રમાં છેલ્લા કેટલાક સમયથી ‘પેપર લીક’ એક એવી બીમારી બની ગઈ છે જેનો ઈલાજ સરકાર પાસે નથી. NEET-UG જેવી મોટી રાષ્ટ્રીય પરીક્ષાઓના વિવાદો હજુ શાંત પણ નથી થયા, ત્યાં મહારાષ્ટ્રમાં વધુ એક પરીક્ષાનું પેપર ફૂટતા લાખો વિદ્યાર્થીઓના સપના પર પાણી ફરી વળ્યું છે. મહારાષ્ટ્ર શિક્ષક પાત્રતા કસોટી (TET) ૨૦૨૬, જે આવતીકાલે એટલે કે ૨૮ જૂને યોજાવાની હતી, તેને તાત્કાલિક અસરથી મોકૂફ રાખવામાં આવી છે. આ નિર્ણયે માત્ર વિદ્યાર્થીઓમાં જ નહીં, પણ રાજકીય ગલીયારાઓમાં પણ ભારે આક્રોશ ફેલાવી દીધો છે.
પરીક્ષા પહેલા જ અંધાધૂંધી: શું થયું હતું?
મહારાષ્ટ્ર રાજ્ય પરીક્ષા પરિષદ દ્વારા આ પરીક્ષા માટે ૧,૦૨૮ કેન્દ્રો પર સંપૂર્ણ તૈયારીઓ કરી લેવામાં આવી હતી. લગભગ ૪.૨૮ લાખ ઉમેદવારોએ આ પરીક્ષા માટે નોંધણી કરાવી હતી અને કુલ ૬ લાખથી વધુ અરજીઓ આવી હતી. પરંતુ, પરીક્ષાના આગલા દિવસે એટલે કે ૨૭ જૂને સવારે ભિવંડી પોલીસને ગુપ્ત માહિતી મળી કે કેટલાક લોકો પાસે પરીક્ષાનું પ્રશ્નપત્ર અગાઉથી પહોંચી ગયું છે.
પોલીસે તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરતા દરોડા પાડ્યા અને શંકાસ્પદ સામગ્રી જપ્ત કરી. જ્યારે પરીક્ષા પરિષદના અધિકારીઓએ તે સામગ્રીને અસલી પ્રશ્નપત્ર સાથે સરખાવી, ત્યારે હકીકત સામે આવી કે પ્રશ્નો મેચ થઈ રહ્યા હતા. આ સાબિત કરતું હતું કે સુરક્ષા વ્યવસ્થામાં મોટી ગાબડું પડ્યું છે. પરિણામસ્વરૂપ, પરીક્ષા પરિષદના નિયામક નંદકુમાર બેડસેએ વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય અને પરીક્ષાની પારદર્શિતા જાળવવા માટે આખી પરીક્ષા જ રદ કરી દીધી.
‘પેપર લીક સરકાર’: વિરોધપક્ષોનો આકરો પ્રહાર
આ ઘટના બાદ મહારાષ્ટ્ર સહિત સમગ્ર દેશના રાજકારણમાં ગરમાવો આવ્યો છે. કોંગ્રેસે ભાજપ સરકાર પર પ્રહાર કરતા તેને ‘પેપર લીક સરકાર’ ગણાવી છે. સોશિયલ મીડિયા પર કોંગ્રેસે પોસ્ટ કર્યું કે, “ભાજપ સરકાર હેઠળ એવી કોઈ પરીક્ષા બાકી નથી રહી જેનું પેપર લીક ન થયું હોય.”
શિવસેના (UBT) ના નેતા અંબાదాસ દાનવેએ ખૂબ જ તીખી પ્રતિક્રિયા આપતા કહ્યું કે, મહારાષ્ટ્ર અગાઉ NEET પેપર લીકનું કેન્દ્ર હતું અને સરકારને તેમાંથી પણ કોઈ શિખામણ મળી નથી. તેમણે કહ્યું, “TET એક નાની પરીક્ષા છે, પરંતુ તેમાં પણ સરકાર ફેલ ગઈ છે. આ મહારાષ્ટ્ર સરકાર માટે શરમજનક છે.”
NCPS (SP) ના પ્રવક્તા અમોલ માતેલેએ તો સરકારની નીતિઓ પર કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે, “સરકારે રાજકીય પક્ષો તોડ્યા, સાંસદોને ખરીદ્યા, અને હવે લાગે છે કે આ સરકારનું નામ જ ‘લીક અને વિશ્વાસઘાત’ બની ગયું છે.”
વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે ચેડાં
આ માત્ર એક પરીક્ષા મુલતવી રાખવાનો મામલો નથી. આ એવા લાખો યુવાનોના સપનાની વાત છે જેમણે રાત-દિવસ મહેનત કરી છે. શિક્ષક બનવાનું સપનું જોતા આ ઉમેદવારોમાં ભયંકર હતાશા છે. ઘણા ઉમેદવારો તો નોકરિયાત શિક્ષકો છે જેઓ પોતાનું ભવિષ્ય સુધારવા માટે ફરી પરીક્ષા આપી રહ્યા હતા. જ્યારે કોઈ પરીક્ષા લીક થાય છે, ત્યારે માત્ર પેપર જ નથી ફૂટતું, પણ વિદ્યાર્થીઓનો સિસ્ટમ પરનો વિશ્વાસ પણ ફૂટી જાય છે.
સિસ્ટમમાં ક્યાં ખામી છે?
NEET ૨૦૨૬ ના વિવાદો પછી, રાજ્ય પરીક્ષા પરિષદે દાવો કર્યો હતો કે તેમણે સુરક્ષાના તમામ પગલાં લીધા હતા. છતાં પણ પેપર કેવી રીતે બહાર આવી ગયું? આ સવાલ દરેકના મનમાં છે. શું આ નેટવર્ક એટલું મજબૂત છે કે સિસ્ટમની અંદરથી જ તેને માહિતી મળી રહી છે? કે પછી પરીક્ષા લેતી એજન્સીઓની પસંદગીમાં જ કોઈ મોટી ભૂલ છે?
વિશેષજ્ઞોનું માનવું છે કે માત્ર કાયદા બનાવવા કે CBI તપાસ કરાવવી પૂરતી નથી. જ્યાં સુધી પેપર છાપવાથી લઈને કેન્દ્ર સુધી પહોંચાડવાની સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ટેકનોલોજીનો મહત્તમ અને માનવ હસ્તક્ષેપનો ન્યૂનતમ ઉપયોગ નહીં થાય, ત્યાં સુધી આ પેપર લીકનું ભૂત પીછો છોડશે નહીં.
CJP અને સામાજિક આક્રોશ
દિલ્હીના જંતર-મંતર પર NEET પેપર લીક સામે ચાલી રહેલા વિરોધ પ્રદર્શનોમાં હવે મહારાષ્ટ્રના TET પેપર લીકનો મુદ્દો પણ જોડાઈ ગયો છે. CJP (કોકરોચ જનતા પાર્ટી) ના સ્થાપક અભિજીત દીપકે, જેઓ પોતે મહારાષ્ટ્રના છે, તેમણે આ ઘટના પર વેધક સવાલ કર્યો છે: “શું આ દેશમાં એવી કોઈ જાહેર પરીક્ષા બાકી છે જેનું પેપર લીક ન થયું હોય?”
રાજ્ય સરકારે હવે આ મામલે નિષ્પક્ષ તપાસનું વચન આપ્યું છે. પરંતુ વિદ્યાર્થીઓ હવે વચનોથી સંતુષ્ટ થવાના નથી. તેમને નવી પરીક્ષાની તારીખ જોઈએ છે, પણ સૌથી વધુ તેમને એ ખાતરી જોઈએ છે કે આગામી વખતે આવી ઘટના નહીં બને.
આ ઘટનાએ ફરીથી એકવાર શિક્ષણ વ્યવસ્થાના માળખાકીય સુધારાઓ પર ગંભીર ચર્ચાઓ જગાવી છે:
કઠોર કાયદો: પેપર લીક કરનારાઓ સામે એટલી કડક સજાની જોગવાઈ હોવી જોઈએ જે તેમના માટે કાયમી ડર બની જાય.
ડિજિટલ સુરક્ષા: પ્રશ્નપત્રોના સંચાલનમાં સંપૂર્ણપણે એન્ક્રિપ્ટેડ ડિજિટલ માધ્યમોનો ઉપયોગ કરવો.
જવાબદારી: જો પેપર લીક થાય તો જે તે વિભાગના ઉચ્ચ અધિકારીઓની પણ જવાબદારી નક્કી થવી જોઈએ.
મહારાષ્ટ્રમાં બનેલી આ ઘટના સરકાર માટે એક ચેતવણી છે. જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ રસ્તા પર ઉતરે છે, ત્યારે તે લોકશાહી માટે ખતરાની ઘંટડી છે. જો આ સરકાર પોતાની છબી સુધારવા માંગતી હોય, તો માત્ર નિવેદનો આપવાને બદલે તેમને નક્કર કાર્યવાહી કરીને વિદ્યાર્થીઓનો ગુમાવેલો વિશ્વાસ પાછો જીતવો પડશે. TET પરીક્ષા ફરી ક્યારે લેવાશે તે તો હવે સમય જ કહેશે, પરંતુ અત્યારે તો લાખો વિદ્યાર્થીઓ અનિશ્ચિતતાના અંધકારમાં ધકેલાઈ ગયા છે.
